Krzywiń


Na mapach: 51°57′47,66″N 16°49′12,02″E/51,963239 16,820006

Krzywiń w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Krzywińmiasto w woj. wielkopolskim, w powiecie kościańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzywiń.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 1639 mieszkańców[2].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Panorama miasta zza Kanału Obrzańskiego

Miasto usytuowane jest w pobliżu Kanału Obrzańskiego, w jego pradolinie. Znajduje się w południowo-zachodniej części Wielkopolski, na terenie Pojezierza Krzywińskiego, będącego wschodnią częścią Pojezierza Leszczyńskiego. Teren ten kształtował lodowiec stadiału leszczyńskiego, stąd pagórkowaty kształt okolic miasta. Przez Krzywiń prowadzi szlak pątniczy - Wielkopolska Droga św. Jakuba.

Prywatne miasto duchowne, własność opata benedyktynów w Lubiniu pod koniec XVI wieku leżało w powiecie kościańskim województwa poznańskiego[3]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.

Historia | edytuj kod

Pobenedyktyński kościół parafialny pw. św. Mikołaja z 1450 r.

W XI w. istniał gród nazywany prawdopodobnie Góra i należał do komesa Michała z Góry z rodu Awdańców (pozostałością po nim jest grodzisko stożkowe na łąkach nad Kanałem Obry w północnej części miasta)[4]. Po raz pierwszy wzmiankowane w 1237 jako civitas, następnie w 1242 jako czoło opola i siedziba kasztelanii (istniejącej do 1795). W 1257 książę Przemysł I zezwolił klasztorowi Benedyktynów w Lubiniu na lokowanie miasta na prawie magdeburskim w należącej do nich osadzie targowej[5], nastąpiło to przed 1270. Jednak jeszcze w 1262 w dokumentach miejscowość określana jest mianem wsi (villa), co wskazuje, że faktyczne początki życia miejskiego w Krzywiniu przypadają na lata 60. XIII w.

Pierwsza zachowana wzmianka o Krzywiniu jako mieście pochodzi z 1272 roku[6]. W 1382 większą część zabudowy została zniszczona podczas walk domowych, odbudowa miała miejsce dopiero pół wieku później, w 1447 miało miejsce odnowienie przywileju lokacyjnego. W 1458 Krzywiń wystawił na wojnę z Krzyżakami 10 pieszych. Ośrodkiem rozplanowania był czworoboczny rynek z ratuszem w pierzei południowo-wschodnim i czterema wylotami ulic z naroży, zabudowany kamienicami z dachami kalenicowymi. W XVI i XVII w. miał miejsce słaby rozwój handlu i rzemiosła, istniały cechy rzeźników i kupców. W 1581 w mieście żyło 35 rzemieślników, w 1583 i 1613 mieszczanie uzyskali przywilej pobierania opłat od kupców przejeżdżających wozami przez miasto lub przepędzających bydło[4].

W 1793 Krzywiń znalazł się w zaborze pruskim, liczył wówczas 419 mieszkańców i 90 domów. Miasto posiadało most na rzece i wybrukowane ulice, pracowały trzy wiatraki. Mieszkańcy trudnili się głównie rolnictwem, mieszkało również sześciu płócienników, pięciu piekarzy, pięciu rzeźników i trzech szewców. W latach 1807–1815 znajdowało się w Księstwie Warszawskim, a następnie ponownie w Prusach. W XIX i XX w. miasto było lokalnym ośrodkiem rolniczo-rzemieślniczym, handlowano trzodą chlewną i drobiem, Krzywiń słynął z handlu gęśmi. Liczba mieszkańców w 1861 wynosiła 1154 osób, w 1912 wzrosła do 1860. Powolny rozwój był wynikiem ominięcia miasta przez szlak kolei normalnotorowej, w 1900 zostało połączone ze Śmiglem kolejką wąskotorową[5]. Na początku XX wieku powstał tu Bank Ludowy.

Część mieszkańców walczyła w powstaniu wielkopolskim tworząc kompanię krzywińską, w 1921 mieszkało w Krzywiniu 1874 osób w 213 domach. Mieszkańcy pracowali w rolnictwie, drobnym rzemiosłem i lokalnym handlem, pracowały dwa młyny, tartak, cegielnia, mleczarnia i betoniarnia, mimo to miasto nie rozwijało się. Podczas II wojny światowej miasto znalazło się w granicach III Rzeszy, część mieszkańców została wysiedlona do Generalnej Guberni[7], 40 osób zginęło w obozach koncentracyjnych.

Po zakończeniu wojny powstał nowy młyn, miasto zostało przyłączone do sieci energetycznej. Powstały lokalne zakłady przemysłowe, ludność nadal utrzymuje się głównie z rolnictwa[4]. W lipcu 1979 w związku z budową zbiornika wodnego "Wonieść" zawieszono kursowanie Śmigielskiej Kolei Dojazdowej, na terenie dawnej stacji mieści się obecnie warsztat samochodowy[8].

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Krzywinia w 2014 roku[1].


Zabytki | edytuj kod

Kościół poewangelicki z XIX/XX w. Wiatrak koźlak przy ulicy Mostowej Wiatrak koźlak przy ulicy Bojanowskiego

Edukacja | edytuj kod

  • Ochronka Sióstr Służebniczek Maryi (ul. bł. Edmunda Bojanowskiego)
  • Gminne Przedszkole Samorządowe (ul. Lewandowskiego)
  • Zespół Szkół Szkoła Podstawowa im. Powstańczej Kompanii Krzywińskiej i Gimnazjum (ul. Strzelecka)
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych (Liceum Ogólnokształcące, Zasadnicza Szkoła Zawodowa) (ul.Generała Chłapowskiego)

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta partnerskie[potrzebny przypis]:

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Krzywiń polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. (pol.). GUS. [dostęp 2012-08-07].
  3. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 246.
  4. a b c Miasta polskie w Tysiącleciu, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 253
  5. a b "Dawny powiat kościański" Katalog zabytków sztuki w Polsce tom V pod redakcją Teresy Ruszczyńskiej i Anieli Sławskiej Zeszyt 10 Polska Akademia Nauk Instytut Sztuki Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Warszawa 1980 s. 56-57 ​ISBN 83-221-0120-1
  6. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314), Poznań 2002, s. 100.
  7. Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, ElżbietaE. Bajkiewicz-Grabowska (red.), IwonaI. Swenson (red.), ZofiaZ. Aleksandrowicz, Warszawa: PWN, 1998, s. 349-350, ISBN 83-01-12677-9, OCLC 830195866 .
  8. Krzywiń w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej
  9. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2013-02-12] .
Na podstawie artykułu: "Krzywiń" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy