Kserkses I


Kserkses I w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Wizerunek Kserksesa I pochodzący z Promptuarii Iconum Insigniorum Rzeźba przedstawiająca żołnierzy wywodzących się ze wszystkich narodów perskiego imperium na grobowcu Kserksesa I w Naghsz-e Rostam[1][2]

Kserkses I (staroperski: 𐎧𐏁𐎹𐎠𐎼𐏁𐎠 Xšaya-ṛšā; ur. ok. 518 p.n.e., zm. 465 p.n.e.) – czwarty szachinszach Imperium Achemenidów, rządzący w latach 486–465 p.n.e. Syn i następca Dariusza I Wielkiego. Najbardziej znany z dowodzenia w latach 480–479 p.n.e. drugą perską inwazją na Grecję, zakończoną ostatecznie klęską. Kserkses I jest identyfikowany z występującym w biblijnej Księdze Estery perskim królem Aswerusem[3].

Spis treści

Etymologia imienia | edytuj kod

Greckie Xérxēs (lub łacińskie Xerxes, Xerses) jest transliteracją staroperskiego Xšaya-ṛšā. Pierwsza część imienia xšaya, oznacza "rządzącego", natomiast ṛšā, to "bohater, człowiek"[4].

Życiorys | edytuj kod

Młodość | edytuj kod

Kserkses I urodził się ok. 518 p.n.e.[5] jako syn władcy perskiego Dariusza I Wielkiego[6][7] i jego małżonki królowej Atossy, córki Cyrusa II Wielkiego, założyciela Imperium Achemenidów[8].

Według Herodota starszy brat Kserksesa, Artabazan przyszedł na świat przed objęciem rządów przez Dariusza i był zrodzony z młodszej żony, więc nie był brany pod uwagę jako przyszły król. Zgodnie z przekazem Herodota Dariusz wyznaczył swojego następcę dopiero wtedy, gdy szykował się do wojny przeciwko Egiptowi i Atenom, bowiem zgodnie z perską tradycją królowi nie wolno było opuścić kraju, pozostawiając go bez władcy. Uwzględnienie przekazu greckiego historyka w badaniach nad okresem rządów Kserksesa stwarza problem w zakresie chronologii. W jednej z inskrypcji Kserksesa znajduje się informacja o tym, że Dariusz miał wielu synów, ale wyznaczył największym po sobie mianowicie jego. Taki krok Dariusz podjął na pewno przed 486 rokiem p.n.e., gdyż jeden z reliefów taçary (w literaturze naukowej termin odnosi się do osobistego pałacu Dariusza w Persepolis) przedstawia Kserksesa jako następcę tronu, o czym informuje napis na szatach księcia[9].

Wojny z Grekami | edytuj kod

 Osobny artykuł: II wojna perska.

W 480 roku p.n.e. wyruszył na podbój Grecji na czele ogromnej armii, składającej się z przedstawicieli 46 narodów. Po nierozstrzygniętej bitwie morskiej pod Artemizjonem pokonał Spartan pod Termopilami, a następnie spalił Ateny. Wkrótce potem jego flota została rozbita pod Salaminą przez ateńskie okręty pod wodzą Temistoklesa. Po tej klęsce Kserkses powrócił do Azji, zostawiając w Grecji część armii pod wodzą Mardoniusza. W 479 roku p.n.e. została ona rozbita przez Greków pod Platejami. Tymczasem Kserkses musiał stłumić bunt w Babilonie. Miasto zostało splądrowane, a ziggurat E-temenanki i mury częściowo zburzone. Po 470 roku p.n.e. Kserkses ponownie wysłał flotę przeciwko Grecji, ale została ona rozbita pod Eurymedonem w Pamfylii. W przegranych wojnach z Grekami perski władca poniósł niewielkie z jego punktu widzenia straty terytorialne, ale wpłynęły one fatalnie na jego prestiż i skarbiec państwa.

Kserkses za żonę pojął Waszti, a po jej oddaleniu z dworu wybrał za żonę Esterę, opisaną w biblijnej Księdze Estery. Miał kilkoro dzieci z Amestris (utożsamianą z Esterą):

Kserkses zginął na skutek spisku pałacowego zawiązanego przez komendanta swojej straży przybocznej Artabanosa, marszałka dworu Aspamitresa i zięcia Megabyzosa, prawdopodobnie za wiedzą syna Artakserksesa. Kserkses został pochowany w skalnym grobowcu, który sam nakazał wykuć. Grobowiec został wykonany o wiele wspanialej, niż grobowiec Dariusza, choć brakowało nagrobnej inskrypcji[10].

Wyznawana religia | edytuj kod

Chociaż nie ma ogólnego porozumienia badaczy w kwestii tego, czy Achemenidzi byli wyznawcami zaratusztrianizmu, dobrze wiadomo jednak, że Kserkses I, tak jak jego poprzednicy, wyznawał Ahura Mazdę, którego uważał za najwyższe bóstwo[11].

Przypisy | edytuj kod

  1. Soldiers with names
  2. NAQŠ-E ROSTAM – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08] .
  3. AHASUREUS – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08] .
  4. XERXES i. The Name – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08] .
  5. RichardR. Stoneman RichardR., Xerxes: A Persian Life, Yale University Press, 2015, ISBN 978-0-300-21604-2 [dostęp 2020-07-08]  (ang.).
  6. TourajT. Daryaee TourajT., King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BCE - 651 CE), Kb Studio, 2017, ISBN 978-0-692-86440-1 [dostęp 2020-07-08]  (ang.).
  7. MattM. Waters MattM., Darius and the Achaemenid Line [dostęp 2020-07-08]  (ang.).
  8. PierreP. Briant PierreP., From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire, Eisenbrauns, 2002, ISBN 978-1-57506-120-7 [dostęp 2020-07-08]  (ang.).1 stycznia
  9. Кембриджская история древнего мира, Т. 5, Персия, Греция и западное Средиземноморье ок. 525–479 гг. до н.э., ред. Дж. Бордмэн, s. 94.
  10. Olmstead A. T., Dzieje imperium perskiego, PIW, Warszawa 1974, s. 278.
  11. ZOROASTRIANISM i. HISTORY TO THE ARAB CONQUEST – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2020-07-08] .

Zobacz też | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

  • Кембриджская история древнего мира, Т. 5, Персия, Греция и западное Средиземноморье ок. 525–479 гг. до н.э., ред. Дж. Бордмэн, Москва 2011. ​ISBN 978-5-86218-467-9​.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Kserkses I" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy