Kuźnica (województwo podlaskie)


Na mapach: 53°30′35″N 23°38′42″E/53,509722 23,645000

Kuźnica (województwo podlaskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kuźnica, dawniej Kuźnica Białostockawieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Kuźnica przy drodze krajowej nr 19 oraz liniach kolejowych 6 i 57. We wsi znajduje się kolejowe i drogowe przejście graniczne z Białorusią.

Kuźnica uzyskała lokację miejską w 1536 roku, zdegradowana w 1930 roku[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego. Jest siedzibą urzędu gminy Kuźnica.

Dojazd pociągiem Przewozów Regionalnych z: Białegostoku, Sokółki, Małkini, Ełku i Grodna.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Kuźnica Białostocka[3].

Kuźnica położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[4].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Początkiem wsi była rudnia – zakład wytopu żelaza z rud darniowych – założona nad rzeczką Łosośną około 1504. Niebawem powstał książęcy dwór. Na polecenie królowej Bony w 1536 Jerzy Zielepucha założył miasto Kuźnica, które w 1546 otrzymało miejskie prawo magdeburskie. W 1545 Zygmunt August ufundował kościół katolicki. W 1679 miasto miało rynek i cztery ulice. Istniała tu bażantarnia królewska.

Po rozbiorach Kuźnica początkowo znajdowała się w zaborze pruskim, a potem w granicach cesarstwa rosyjskiego. Pomimo korzystnego położenia nad spławną rzeką i (od 1862) przy linii kolejowej Warszawa-Petersburg, miasteczko nie rozwinęło się w większy ośrodek.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919–1921 pod miastem toczyły się zacięte boje. W toku walk, przy małych stratach polskich, niemal całkowicie zniszczono broniącą tego odcinka 18. Brygadę Strzelców. Zniszczenia wojenne spowodowały w 1921 odebranie miejscowości praw miejskich. W Kuźnicy stacjonowała strażnica WOP.

Współczesność | edytuj kod

W Kuźnicy, przy ul. Sidrzańskiej, znajduje się parafialna cerkiew prawosławna Podwyższenia Krzyża Pańskiego. We wsi znajduje się cmentarz prawosławny założony w XIX wieku[5].

Obecnie wieś nie ma kresowego charakteru – zniknął rynek, a Kuźnica jest zwykłą ulicówką. 31 grudnia 2013 najmniej osób mieszkało przy ul. Jagiellońskiej, natomiast najwięcej przy ul. Nowodzielskiej[1].

Co roku w miejscowości odbywa się festiwal poezji śpiewanej „Kuźnia”.

Zabytki | edytuj kod

  • kościół parafialny pod wezwaniem Opatrzności Bożej, pl. Tysiąclecia 15, 1863–1864, nr rej.:A-124 z 2.11.1993
  • cmentarz przykościelny, dawniej grzebalny, XVI-XIX, nr rej.:A-124 z 2.11.1993
  • cmentarz żydowski, XVIII, nr rej.:846 z 28.09.1998[6].

Pomniki | edytuj kod

  • Memoriał „Golgota Wschodu” na wzgórzu Szubienica[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Ludność, Gmina Kuźnica [dostęp 2014-05-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-05-12] .
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 44-45.
  3. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie celów, zasad i trybu udzielania oraz wysokości stawek dotacji dla rolnictwa w 1990..., isap.sejm.gov.pl [dostęp 2017-11-24]  (pol.).
  4. Национальный атлас Беларуси, Mińsk 2002, s. 266-267.
  5. Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 36.
  6. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30.
  7. Memoriał "Golgota Wschodu" góruje nad Kuźnicą. iSokolka.eu, 2013-10-13. [dostęp 2014-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-09)].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Kuźnica (województwo podlaskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy