Kuty (obwód iwanofrankiwski)


Na mapach: 48°15′26″N 25°10′02″E/48,257222 25,167222

Kuty (obwód iwanofrankiwski) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kuty (ukr. Кути) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie kosowskim, nad Czeremoszem. W 2018 roku liczyło 4080 mieszkańców[1]. Miejscowość jest uzdrowiskiem klimatycznym oraz ośrodkiem przemysłu drzewnego i lokalnego rzemiosła artystycznego (tkactwo, hafciarstwo, garncarstwo).

Od nazwy miejscowości pochodzi nazwa regionu Pokucie.

Spis treści

Przynależność terytorialna | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Kuty otrzymały prawa miejskie w r. 1715 od króla Augusta II Mocnego, za sprawą Józefa Potockiego, kasztelana krakowskiego i wojewody kijowskiego. Wcześniej, wraz z okolicznymi wsiami stanowiły starostwo niegrodowe. Ludność zajmowała się uprawą roli, sadownictwem, kupiectwem, produkcją safianu, garncarstwem, rękodziełem artystycznym. Do końca XVIII w. były tu warzelnie soli. Od XIX wieku Kuty stały się znanym letniskiem dzięki malowniczemu położeniu nad dużą rzeką, otoczeniu górami (nad miasteczkiem góra Owidiusz), ciepłemu klimatowi i bogactwu owoców, a także dobrej bazie mieszkaniowej (liczne dworki w ogrodach). Corocznie w dniu 13 czerwca odbywały się tu sławne odpusty ormiańskie, ściągające Ormian z Polski, Bukowiny, Mołdawii, a nawet Armenii.

Panorama miasta ok. 1914–1918

Zabytki Kut to kościół rzymskokatolicki z przełomu XVIII/XIX w., malowniczo położony kościół ormiańskokatolicki z XIX w. i cerkiew greckokatolicka, rynek z ratuszem i uliczki z ładną zabudową z przełomu wieków, a także cmentarz XIX-wieczny, którego najciekawsza część to kilkadziesiąt zachowanych dotąd nagrobków rodzin ormiańskich (napisy wyłącznie polskie). Kuty liczyły w latach 30. XX w. ok. 7 tys. mieszkańców, z czego obok rdzennych Polaków dużą część stanowili polscy Ormianie (Polacy pochodzenia ormiańskiego, katolicy obrządku ormiańskiego, przybyli tu od XVI w. z Mołdawii). Kuty stanowiły największe skupisko Ormian w Polsce. Żyli tu także Żydzi i Rusini, w okolicy Huculi. W latach 1857-1862 burmistrzem miasta Kuty był pochodzący z ormiańskiego rodu szlacheckiego baron Piotr Romaszkan[3].

W okresie międzywojennym miejscowość była siedzibą komisariatu Straży Celnej „Kuty”. Ulokowano tu też placówkę Straży Celnej, a następnie po reorganizacji stacjonowała tu placówka Straży Granicznej I linii „Kuty”[4]

Żydzi podczas okupacji niemieckiej zostali eksterminowani. Według sowieckich danych zabito 2239–2350 mieszkańców Kut narodowości żydowskiej[5].

Po II wojnie światowej Polacy (w tym Ormianie) zostali wysiedleni, miasteczko mimo napływu nowej ludności liczy mniej mieszkańców. Kościół rzymskokatolicki, bardzo zniszczony, został zwrócony wiernym w r. 1990 i zabezpieczony dzięki funduszom zebranym przez warszawską TV.[6]

W 1989 liczyło 4698 mieszkańców[7].

W 2013 liczyło 4073 mieszkańców[8].

Ważne daty | edytuj kod

Kościół ormiańskokatolicki
  • Wzmiankowane w roku 1469 jako wioska, należąca do Jana Odrowąża.
  • W 1715 Józef Potocki, wojewoda i generał ziem kijowskich, wystawił przywilej erekcyjny i ustanowił prawa, które umożliwiły Żydom swobodne osiedlanie się w Kutach. Według lustracji z 1765, w mieście prowadziło działalność gospodarczą 166 Polaków i Rusinów, 70 Ormian, 124 Żydów i 136 komorników żydowskich. Józef Potocki (mąż wspomnianej Ludwiki) ufundował w Kutach kościół ormiański i cerkiew unicką. Miasto rozwijało się też dzięki kolonii ormiańskiej. Do II wojny światowej było największym skupiskiem Ormian Polskich w II Rzeczypospolitej, którzy trudnili się m.in. handlem i produkcją safianu i nazywane stąd Małą stolicą Ormian Polskich.
  • 17 września 1939 roku polski rząd przekroczył granicę z Rumunią.
  • 1 lipca 1941 zajęcie miasta przez sprzymierzone z Niemcami oddziały węgierskie. Od 1 sierpnia 1941 pod okupacją niemiecką[5].
  • 9 kwietnia 1942 podczas antyżydowskiej akcji na ulicach miasta Einsatzgruppe „C” zabiła (rozstrzelała lub spaliła żywcem) 800–1058 osób[5].
  • 15 sierpnia 1942 (bądź 9 września 1942) Niemcy wysłali pieszo ponad 1000 Żydów z Kut do Kołomyi (50 km). Według danych sowieckich rozstrzelano ich potem w lesie szeparówieckim[5].
  • W marcu i kwietniu 1944 r. w Kutach partyzanci UPA wymordowali ok. 200 polskich Ormian i Polaków. Pod wpływem mordów większość mieszkańców tych narodowości uciekła z Kut[9].
 Osobny artykuł: Zbrodnie w Kutach nad Czeremoszem.

Zabytki | edytuj kod

Kościół Serca Jezusa
  • zabudowa miejska z XVIII–XIX wieku,
  • kościół katolicki pw. Serca Jezusa,
  • kościół ormiański z XVIII w.,
  • ratusz z XIX w.,
  • przedwojenny dom Sokoła (obecnie ukraiński dom kultury), w którym odbyło się ostatnie posiedzenie Rządu II RP.

Osadnictwo | edytuj kod

Związani z Kutami | edytuj kod

Pobliskie miejscowości | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2018 року. Державна служба статистики України. Київ, 2018. стор.36
  2. O Lwowianach, Lwowie i Małopolsce Wschodniej. Kuty nad Czeremoszem. „Biuletyn”. Nr 34, s. 59, Czerwiec 1978. Koło Lwowian w Londynie. 
  3. Handbuch des Lemberger Sttathalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1857, s. 44; 1858, s. 44; 1859, s. 44; 1860, s. 42; 1861, s. 42; 1862, s. 54;
  4. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 29. ISBN 83-87424-77-3.
  5. a b c d Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ​ISBN 978-5-8243-1296-6​ s. 501
  6. Kwartalnik Cracovia-Leopolis,
  7. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
  8. Чисельність наявного населёння України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.66
  9. Tadeusz Isakowicz-Zaleski: Przemilczane ludobójstwo na Kresach. Kraków: Małe Wydawnictwo, 2008, s. 148. ISBN 978-83-922939-8-9. [na książce wydrukowany: ​ISBN 978-83-922939-8-3​]

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (Osiedla typu miejskiego Ukrainy):
Na podstawie artykułu: "Kuty (obwód iwanofrankiwski)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy