Leki przeciwpsychotyczne


Leki przeciwpsychotyczne w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Leki przeciwpsychotyczne, leki neuroleptyczne, neuroleptyki (od gr. νεῦρον neuron ‘nerw’ i λῆψις lepsis ‘napad, ujęcie, schwytanie’) – klasa leków stosowana w leczeniu zaburzeń psychicznych, głównie schizofrenii i innych psychoz, w przebiegu których występują objawy wytwórcze: urojenia, omamy, zaburzenia aktywności, uczuciowości, świadomości[1].

Długotrwałe stosowanie leków przeciwpsychotycznych skutkować może działaniami niepożądanymi, takimi jak zespół pozapiramidowy, ginekomastia, impotencja, zwiększenie wagi i zespół metaboliczny[2].

Pierwsza generacja leków przeciwpsychotycznych, znana jako neuroleptyki klasyczne, została odkryta w latach 40. XX wieku. Pierwszym spośród leków drugiej generacji, znanych także jako neuroleptyki atypowe, była klozapina, stworzona w latach 60. i wprowadzona do zastosowań klinicznych w latach 70.[3]. Obie generacje blokują receptory dopaminowe w mózgu, jednakże atypowe dodatkowo oddziałują na receptory serotoninowe.

Pierwsze zastosowanie terminu neuroleptyki przypisuje się francuskim lekarzom Jeanowi Delayowi i Pierre'owi Denikerowi (1955).

Spis treści

Zastosowanie | edytuj kod

Leki przeciwpsychotyczne są najczęściej stosowane w leczeniu następujących zaburzeń:

Rzadsze wskazania obejmują zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zespół stresu pourazowego, zaburzenia osobowości, zespół Tourette'a[8]. Nie są zalecane w leczeniu otępienia i bezsenności i zaburzeń osobowości, jednak mogą być zastosowane gdy inne terapie nie działają[7]. Możliwe jest ich stosowanie u dzieci, pod warunkiem, że inne sposoby leczenia nie dają rezultatów i dziecko cierpi na zaburzenia psychotyczne[7].

Mechanizm działania | edytuj kod

Leki przeciwpsychotyczne takie jak haloperidol i chlorpromazyna działają poprzez blokowanie receptorów dopaminowych D2 w szlakach dopaminergicznych mózgu. Oznacza to, że uwalniana w tych szlakach dopamina odnosi mniejszy efekt. Nadmiar wydzielanej dopaminy w szlaku mezolimbicznym (będącym jednym ze szlaków dopaminergicznych) jest z kolei powiązany z doświadczeniami psychotycznymi[9][10]. Dodatkowo, leki przeciwpsychotyczne wykazują działanie antagonistyczne względem receptorów 5-HT2A. Niektóre allele kodujące receptory 5-HT2A zostały powiązane z podwyższonym ryzykiem schizofrenii i innych psychoz, zwłaszcza w przebiegu ciężkiej depresji[11][12]. Neuroleptyki w mniejszym stopniu wpływają na receptory adrenergiczne, a także histaminowe i w niektórych przypadkach acetylocholinowe.

Leki te nie wywołują efektu narkotycznego, czyli nie mogą doprowadzić do uzależnienia, ale wiele z nich potęguje działanie narkotyków i alkoholu etylowego (mimo tego niektóre są lub były stosowane w terapiach odwykowych, między innymi w celu przerwania efektu działania narkotyku, na przykład chloropromazyna (używana w celu przerwania działania LSD).

Działania niepożądane | edytuj kod

Głównym działaniem niepożądanym jest parkinsonowski zespół poneuroleptyczny (zob. parkinsonizm). Starsze, tzw. klasyczne neuroleptyki wywoływały też wiele ubocznych objawów wegetatywnych jak suchość w jamie ustnej, zaburzenia akomodacji, nadmierna senność, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia funkcji seksualnych.

Wszystkie leki przeciwpsychotyczne (zwłaszcza leki I generacji) stwarzają pewne ryzyko wystąpienia potencjalnie śmiertelnego złośliwego zespołu neuroleptycznego. Ryzyko takie ocenia się do około 3%. Może je zwiększać zażywanie substancji psychoaktywnych, nagłe zwiększanie dawek lub stosowanie leku niezgodnie z zaleceniami[13],

Historia | edytuj kod

Pierwszym neuroleptykiem wprowadzonym do światowego lecznictwa jest chloropromazyna. Dużym krokiem w leczeniu psychoz było zsyntetyzowanie nowych generacji neuroleptyków działających również na receptor serotoninowy. Pierwszym z nich była klozapina. Neuroleptyki te (np. olanzapina, rysperydon, paliperydon, zyprazydon, kwetiapina) powodują znacznie mniej objawów ubocznych, tak wczesnych, jak i późnych (np. dyskinez).

Podział neuroleptyków | edytuj kod

Chloropromazyna Haloperydol Kwetapina

Ze względu na ryzyko wystąpienia działań pozapiramidowych oraz skuteczność kliniczną, leki przeciwpsychotyczne zostały podzielone na dwie zasadnicze grupy: I generacji (klasyczne, typowe, LPP) oraz II generacji (atypowe, LPPII). Ten podział jest też najczęściej używanym podziałem w praktyce klinicznej.
Do oceny nasilenia objawów pozapiramidowych można użyć skali Simpsona-Angusa.

Leki przeciwpsychotyczne I generacji − klasyczne, typowe | edytuj kod

Pochodne fenotiazyny | edytuj kod

Zasadniczy profil działania jest w kierunku antyautystycznym i aktywizującym zaś działania uboczne wykazują głównie ze strony układu pozapiramidowego.

Pochodne tioksantenu | edytuj kod

W profilu działania leki z tej grupy wykazują również pewne działanie przeciwdepresyjne (z wyjątkiem tiotiksenu).

Pochodne butyrofenonu | edytuj kod

Zasadniczy profil działania jest zbliżony do piperazynowych pochodnych fenotiazyny, wykazują wyraźne działania uboczne ze strony układu pozapiramidowego.

Benzamidy | edytuj kod

Leki przeciwpsychotyczne II generacji – atypowe | edytuj kod

Są to: amisulpryd, asenapina, arypiprazol, blonanseryna, iloperydon, klozapina, kwetiapina, lurazydon, melperon, olanzapina, paliperydon, rysperydon, sertindol, zyprazydon, zotepina.

Postacie neuroleptyków | edytuj kod

Metabolizm leków przeciwpsychotycznych z udziałem cytochromu P450 | edytuj kod

Działanie sedatywne LPP | edytuj kod

Bezpieczeństwo stosowania w ciąży | edytuj kod

Leki przeciwpsychotyczne należą do kilku kategorii ryzyka działań teratogennych:

Powinowactwo LPP do receptorów cholinergicznych | edytuj kod

Leków silnie działających cholinolitycznie (klozapina, lewomepromazyna, olanzapina, tiorydazyna, zuklopentiksol, trifluperazyna) nie należy podawać w miastenii, w jaskrze z zamkniętym kątem przesączania, w rozroście gruczołu krokowego.

Wpływ na próg drgawkowy | edytuj kod

Wszystkie LPP, z wyjątkiem rysperydonu, obniżają próg drgawkowy. Najczęściej napady drgawkowe występują podczas leczenia klozapiną i w zależności od stosowanej dawki mogą pojawić się u 5–20% leczonych. Najczęściej występują pod postacią dużych napadów, mioklonicznych. Ryzyko napadów wzrasta również podczas szybkiego zwiększania dawek oraz u osób długo leczonych klozapiną.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. JohnJ. Lally JohnJ., James H.J.H. MacCabe James H.J.H., Antipsychotic medication in schizophrenia: a review, „British Medical Bulletin”, 114 (1), 2015, s. 169–179, DOI10.1093/bmb/ldv017, ISSN 1471-8391, PMID25957394 [dostęp 2020-05-05] .
  2. JOHNJ. MUENCH JOHNJ., ANN M.A.M. HAMER ANN M.A.M., Adverse Effects of Antipsychotic Medications, „American Family Physician”, 81 (5), www.aafp.org, marzec 2010, s. 617-622 [dostęp 2020-05-05] .
  3. H.H. Hippius H.H., The history of clozapine, „Psychopharmacology”, 99 Suppl, 1989, S3–5, DOI10.1007/BF00442551, ISSN 0033-3158, PMID2682730 [dostęp 2020-05-05] .
  4. StefanS. Leucht StefanS. i inni, Second-generation versus first-generation antipsychotic drugs for schizophrenia: a meta-analysis, „The Lancet”, 373 (9657), 2009, s. 31–41, DOI10.1016/S0140-6736(08)61764-X, ISSN 1474-547X, PMID19058842 [dostęp 2020-05-05] .c?
  5. J.M.J.M. Goikolea J.M.J.M. i inni, Lower rate of depressive switch following antimanic treatment with second-generation antipsychotics versus haloperidol, „Journal of Affective Disorders”, 144 (3), 2013, s. 191–198, DOI10.1016/j.jad.2012.07.038, ISSN 1573-2517, PMID23089129 [dostęp 2020-05-05] .
  6. a b CarolC. Paton CarolC., ShitijS. Kapur ShitijS., DavidD. Taylor DavidD., The Maudsley prescribing guidelines in psychiatry, wyd. 11th edition, Chichester, West Sussex: South London and Maudsley NHS Trust,, Oxleas NHS Foundation Trust, 1946, ISBN 978-0-470-97969-3, OCLC 780368001 [dostęp 2020-05-05] .
  7. a b c American PsychiatricA.P. Association American PsychiatricA.P., "American Psychiatric Association Five Things Physicians and Patients Should Question", Choosing Wisely, 2013 .
  8. Alicia R.A.R. Maher Alicia R.A.R., GeorgeG. Theodore GeorgeG., Summary of the comparative effectiveness review on off-label use of atypical antipsychotics, „Journal of managed care pharmacy: JMCP”, 18 (5 Suppl B), 2012, S1–20, DOI10.18553/jmcp.2012.18.s5-b.1, ISSN 1944-706X, PMID22784311 [dostęp 2020-05-05] .
  9. D.D. Pickar D.D. i inni, Neurochemical and neural mechanisms of positive and negative symptoms in schizophrenia, „Modern Problems of Pharmacopsychiatry”, 24, 1990, s. 124–151, DOI10.1159/000418015, ISSN 0077-0094, PMID1970851 [dostęp 2020-05-05] .
  10. Edith J.E.J. Liemburg Edith J.E.J. i inni, Antipsychotic medication and prefrontal cortex activation: a review of neuroimaging findings, „European Neuropsychopharmacology: The Journal of the European College of Neuropsychopharmacology”, 22 (6), 2012, s. 387–400, DOI10.1016/j.euroneuro.2011.12.008, ISSN 1873-7862, PMID22300864 [dostęp 2020-05-05] .
  11. ColmC. McDonald ColmC., Kieran C.K.C. Murphy Kieran C.K.C., The new genetics of schizophrenia, „The Psychiatric Clinics of North America”, 26 (1), 2003, s. 41–63, DOI10.1016/s0193-953x(02)00030-8, ISSN 0193-953X, PMID12683259 [dostęp 2020-05-05] .
  12. C.J.C.J. Schmidt C.J.C.J. i inni, The role of 5-HT2A receptors in antipsychotic activity, „Life Sciences”, 56 (25), 1995, s. 2209–2222, DOI10.1016/0024-3205(95)00210-w, ISSN 0024-3205, PMID7791509 [dostęp 2020-05-05] .
  13. ZZN – złośliwy zespół neuroleptyczny. Występowanie, objawy, postępowanie., Psychiatria.pl [dostęp 2019-03-31] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Rzewuska M: 1.1.1. Leki przeciwpsychotyczne. W: Bilikiewicz A, Pużyński S, Rybakowski J, Wciórka J (red.): Psychiatria. Tom III. Terapia. Zagadnienia etyczne, prawne, organizacyjne i społeczne. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, 2003, s. 1-59. ISBN 83-87944-24-6.
  • Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Leki przyciwpsychotyczne i normotymiczne. Gdańsk: Via Medica, 2007. ISBN 978-83-60945-42-1.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

Kontrola autorytatywna (termin w ChEBI Ontology):
Na podstawie artykułu: "Leki przeciwpsychotyczne" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy