Leon Janta-Połczyński


Leon Janta-Połczyński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Leon Janta-Połczyński[1] (ur. 25 maja 1867 w Wysokiej k. Tucholi, zm. 20 lipca 1961 w Poznaniu) – polski ziemianin, prawnik (doktor praw), polityk, działacz społeczny, minister rolnictwa i dóbr państwowych w pięciu rządach II RP, senator I i III kadencji, członek Naczelnej Rady Ludowej w 1918 roku[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dzieciństwo i młodość | edytuj kod

Ojciec – Adam (1839-1901) – ziemianin, obrońca polskiego kupiectwa, rzemiosła i rolnictwa na Pomorzu Nadwiślańskim, poseł do Reichstagu; matka Leontyna z domu Zabłocka[3]. W 1870 przeprowadził się z rodzicami do Chojnic. Ukończył gimnazjum w Chojnicach, studia ekonomiczne i prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim i na uniwersytetach w Berlinie, Paryżu i Jenie. W 1890 uzyskał stopień naukowy doktora praw. W 1894 zdał egzamin sędziowski[4]. Dwa lata później przeniósł się do posiadłości swoich rodziców w Wysokiej[4]. Po studiach odbył praktykę sądową. W 1903 został porucznikiem rezerwy 1 Gwardyjskim Pułku Dragonów im Królowej Wiktorii[5]. Porucznik rezerwy kawalerii w armii niemieckiej. W 1901 przejął po ojcu majątek Wysoka. W 1910 nabył majątek Zbieniny[6].

Od 1896 członek Sejmiku i Wydziału Powiatowego w Tucholi, 1898-1912 patron Kółek Włościańskich na Pomorzu, prezes Banku Ludowego (od 1900), Spółdzielni Rolniczo-Handlowej "Rolnik", Spółdzielni Handlowej "Kupiec" i Spółki Parcelacyjnej w Tucholi. Wydawca pism: "Gazeta Gdańska" (1898-1905) i "Kłosy" (1905-19). Działacz narodowy na Pomorzu Nadwiślańskim, zwany przez Niemców Polenführer[7].

Po odzyskaniu niepodległości | edytuj kod

W listopadzie 1918 został członkiem Powiatowej Rady Ludowej w powiecie Tuchola, a w grudniu delegatem na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu[8]. Jako członek Rady Narodowej byłego zaboru pruskiego i delegat rządu RP był ekspertem w sprawie przynależności Pomorza do Polski na konferencji pokojowej w Paryżu [9]. W styczniu 1919 udał się do Warszawy na rozmowy z Ignacym Paderewskim w sprawie nominacji na stanowisko ministra rolnictwa[10]. Prowadził rozmowy z Niemcami na temat przejęcia administracji niemieckiej przez Polaków[11]. Z powodu rychłego upadku rządu Ignacego Paderewskiego został przewodniczącym polskiej delegacji na rozmowy w Paryżu[12]. Był przewodniczącym delegacji. 8 października 1919 został powołany na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie b. Dzielnicy Pruskiej w Poznaniu[13]. W tym samym roku kierował również departamentem spraw wewnętrznych[14]. Kierował departamentem politycznym i administracją dwóch województw[11]. 18 lutego 1920 został mianowany na stanowisko generalnego zastępcy ministra w Poznaniu[14].

Działacz konserwatywnego Chrześcijańsko-Narodowego Stronnictwa Rolniczego. Senator RP z listy Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej w latach 1922–1927. Z nieznanych powodów nie uczestniczył w pierwszym posiedzeniu Senatu. Ślubowanie senatorskie złożył 1 grudnia 1922. Podczas swojej działalności w Senacie zabierał głos 15 razy][9]. Pełnił głównie funkcję referenta zajmującego się określonymi problemami, oraz szefa senackich komisji spraw zagranicznych, rolnej oraz morskiej lub we własnym imieniu[15]. Wszystkie projekty ustaw jego autorstwa zdobyły senacką większość. Pierwszym senackim projektem Janty Połczyńskiego był akt prawny pt. „O przystąpieniu Polski do międzynarodowego porozumienia dla walki z epizaotjanami[9]. 9 lipca przedstawił do zatwierdzenia „Ustawę o ratyfikacji układu polsko-niemieckiego o górnośląskim pasie granicznym”, a także ustawę o ratyfikacji układu polsko-niemieckiego dotyczącego praw członków i urzędników kolei górnośląskich[16]”.

Jako senator klubu Chrześcijańsko-Narodowego pięciokrotnie prezentował stanowisko klubu.

Dwukrotnie odnosił się do exposé nowych premierów Władysława Sikorskiego i Wincentego Witosa. 22 stycznia 1923 dokonał krytycznej oceny programu gospodarczego rządu Władysława Sikorskiego, zarzucając mu brak koncepcji. 8 czerwca 1923 przy powołaniu rządu Chjenopiasta stał się częścią jego porozumienia. Wypowiedział słowa:

...Klub w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, uważał od samego początku nowego Sejmu wytworzenie większości za kardynalne zadanie Sejmu i za warunek racji bytu i gotów był się zgodzić na wielkie ofiary dla umożliwienia jej powstania.

.... Klub Chrześcijańsko Narodowy wita z zadowoleniem Rząd Obecny jako rząd parlamentarny oparty na większości Polskiej[17].

18 marca 1925 Senat przyjął kolejną ustawę autorstwa Połczyńskiego o Izbach Morskich. Pełniąc funkcję prezesa klubu Ch-N, po raz ostatni wystąpił 3 marca 1926[18]. Domagał się odrzucenia ustawy ratyfikującej:

czy będziemy podpisywali za dwa lata może pokojowe połączenie się Austrii z Niemcami[19] 16 lutego 1927 została uchwalona „Ustawa o Komitecie Floty Narodowej” której jednym z inicjatorów był Połczyński[19].

Po przewrocie majowym w 1926 wraz z konserwatystami zbliżył się do tworzonego obozu rządowego sanacji. W pierwszych wyborach po zamachu majowym nie zdobył mandatu senatorskiego[20]. W kwietniu 1927 został odznaczony przez papieża Piusa XI Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego [21]. Zajął się pisaniem artykułów, które ukazały się w marcu i kwietniu 1929 w oficjalnym piśmie sanacji „Dzień Polski”. Dwa spośród artykułów dotyczyły historiozofii. Pozostałe artykuły dotyczyły współczesności[20].

Ponownie senator RP z listy BBWR w latach 1930–1935.

Minister rolnictwa | edytuj kod

18 stycznia 1930 został ministrem rolnictwa w rządzie Kazimierza Bartla[22]. W latach 1930–1932 minister rolnictwa w gabinetach Walerego Sławka, Józefa Piłsudskiego i Aleksandra Prystora. Jego sekretarzem był Jerzy Giedroyć). Zwolennik ingerencji rządu w sprawy gospodarki rolnej. Na pierwszej konferencji prasowej za przyczynę kryzysu w rolnictwie uznał nadwyżkę zboża na rynku pochodzącą z zewnętrznego importu oraz nadmierną ilość zapasów własnych[23]. W nocy z 27 na 28 lutego 1930 Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów uchwalił „Plan doraźnej pomocy dla rolnictwa”. W pierwszym kwartale 1931 jako minister występował do rozmaitych organów rządowych i parlamentarnych z prośbami o nowe środki budżetowe na rok 1931/1932[18]. Priorytetem działania ministra był eksport na rynki zagraniczne oraz podniesienie jakości produktów przeznaczonych na eksport. Część dochodów z eksportu miała być przeznaczona na oddłużenie rolnictwa[24]. Pomimo wysiłków Janty Połczyńskiego i Witolda Staniewicza Sejm uchwalił o 22,5 mln złotych mniejszy budżet niż w poprzednim roku[24]. Program reformy rolnej stał się obiektem ataków opozycji m.in. za kierowanie programu do wielkich rolników kosztem drobnych[24]. Założenia programu chwalił Poseł BBWR Juliusz Ponikowski[18]. Inicjator i organizator czterech kolejnych międzynarodowych konferencji rolniczych bałtycko-bałkańskich. W dniach 7-14 października 1930 brał udział w obchodach 25-lecia jubileuszowego zjazdu Instytutu Rolniczego w Rzymie[25]. Uczestnik rozmów polsko-niemieckich w sprawie traktatu handlowego. W styczniu i lutym 1931 przedstawił komisjom sejmowym bilans dokonań planu doraźnego[25]. 22 marca 1932 przekazał stanowisko ministra następcy Stanisławowi Ludkiewiczowi[18].

Senator | edytuj kod

16 listopada w tzw. wyborach brzeskich kandydował do sejmu z listy nr 1 Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem w dwóch okręgach województwa pomorskiego nr 29 Tczew i nr 30 Grudziądz[26], oraz z 4 pozycji listy centralnej do senatu[26]. Podczas kampanii wyborczej odwiedził kilka miast na Pomorzu oraz Poznań[26]. Zdobył 2 mandaty do sejmu oraz mandat senatora. Mandatów poselskich zrzekł się na korzyść Zygmunta Redlińskiego i Stefana Dąbrowskiego[27]. W czerwcu 1932 wszedł w skład Komisji Porozumiewawczej przemysłu i rolnictwa pod przewodnictwem Janusza Radziwiłła[28]. W lipcu stanął na czele Towarzystwa Popierania Wytwórczości Krajowej[28]. W imieniu komisji gospodarstwa społecznego referował projekt ustawy o rzeźniach z prawem wyłączności[28]. We wrześniu 1933 został wysłany przez prezydenta na czele delegacji do Budapesztu na obchody 400-lecia urodzin króla Siedmiogrodu Stefana Batorego i 250 Bitwy pod Wiedniem [29]. 16 stycznia 1935 podczas rozpatrywania nowego projektu konstytucji jako jeden z 73 senatorów poparł projekt[28]. W 1935 delegat Polski na Europejską Konferencję Ekonomiczną w Brukseli. Na co dzień mieszkał w rodzinnej Wysokiej, gdzie gospodarował na trzech tysiącach hektarów ziemi. Prezes Związku Ziemian Pomorskich. Współzałożyciel fabryki krochmalu "Solanum" w Starogardzie i fabryki gumy syntetycznej pod Dębicą, którą w darze przekazał Ministerstwu Spraw Wojskowych.

Po zakończeniu kadencji | edytuj kod

W maju 1939 sprowadził się wraz z żoną do willi w Milanówku wynajętej od Jana Sosnowskiego[30]. W czasie wojny i okupacji niemieckiej wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa. Początkowo udał się do willi spokrewnionej Rodziny Molhów. Na początku 1943 z powodu podejrzliwości i ryzyka dekonspiracji przeniósł się do Staromieścia. Zostali aresztowani w czasie obławy na partyzantów, a następnie zwolnieni do domu[31]. Ze Staromieścia udał się do Doliny Prądnika, gdzie doczekał końca wojny[31].

Jako współpracownik Delegatury Rządu na Kraj jeździł do Warszawy na posiedzenia partii sejmowych [31].

W czasach PRL | edytuj kod

Z powodu ogłoszenia parcelacji majątków w oparciu o reformę rolną zamieszkał wraz z żoną w Gnieźnie[32], następnie w Poznaniu, gdzie jako pracownik Państwowych Nieruchomości Ziemskich organizował wystawy rolnicze[32]. W 1948 wiceprezydent Brzegu Antoni Łudziński zaoferował mu funkcję kustosza w Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu[32]. W 1958 w wieku 91 lat przeszedł na emeryturę[32]. Ostatnie lata życia poświęcił na pisanie pamiętników i zbieranie dokumentów historycznych. We wspomnieniach napisał: „Życie moje aktywne trwało do roku 1939, od tego czasu już jestem biernym popychadłem losu”[33]. Cenny zbiór książek (ok. 3000 woluminów) przekazał Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu.

Zmarł 20 lipca 1961. Trzy dni później został pochowany na poznańskim cmentarzu Górczyńskim[34]. Uroczystościom żałobnym przewodniczył ks. kan. Józef Jasiński[34]. Przemówienie nad grobem ministra i senatora wygłosił Jan Szymczak. Fakt śmierci ministra został w znikomym stopniu zauważony przez prasę krajową. 23 listopada 1985 prochy ministra i jego małżonki zostały złożone w grobowcu rodzinnym w Raciążu[35].

Żona (poślubiona 1902) Maria (córka Romana Komierowskiego[36]); synowie: Maciej i Adam; córka Leontyna z męża Tyszkiewicz. Maria Janta Połczyńska została matką chrzestną żaglowca „Dar Pomorza” 13 lipca 1930[37].

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. CONCEPT Intermedia www.sam3.pl, „Leon Janta-Połczyński – Senator i Minister z Borów Tucholskich” – wystawa w TOK, Um Tuchola [dostęp 2019-11-02]  (pol.).
  2. Dziennik Poznański, nr 281, rocznik 60, 7 grudnia 1918 roku, [b.n.s]
  3. Jastrzębski 2001 ↓, s. 21.
  4. a b Jastrzębski 2001 ↓, s. 41.
  5. Jastrzębski 2001 ↓, s. 87.
  6. Jastrzębski 2001 ↓, s. 67.
  7. Wojciech Borakiewicz Janta-Połczyński. Cichy bohater bydgoskiej niepodległości
  8. Jastrzębski 2001 ↓, s. 91.
  9. a b c Jastrzębski 2001 ↓, s. 116.
  10. Jastrzębski 2001 ↓, s. 89.
  11. a b Jastrzębski 2001 ↓, s. 101.
  12. Jastrzębski 2001 ↓, s. 102.
  13. Jastrzębski 2001 ↓, s. 104.
  14. a b Jastrzębski 2001 ↓, s. 105.
  15. Sprawozdanie stenograficzne z posiedzeń Senatu RP 1922/27:Bogusław Gałka, Ziemianie w parlamencie II RP.
  16. Według umowy polsko-niemieckiej z 15 lipca 1922 ruch kolejowy podlegał mieszanej komisji polsko-niemieckiej.
  17. Sprawozdanie stenograficzne z 22. posiedzenia Senatu RP.
  18. a b c d Jastrzębski 2001 ↓, s. 177.
  19. a b Sprawozdanie stenograficzne z 88. posiedzenia Senatu RP.
  20. a b Jastrzębski 2001 ↓, s. 130.
  21. a b Jastrzębski 2001 ↓, s. 122.
  22. Jastrzębski 2001 ↓, s. 137.
  23. Jastrzębski 2001 ↓, s. 163.
  24. a b c Jastrzębski 2001 ↓, s. 170.
  25. a b c d e Jastrzębski 2001 ↓, s. 167.
  26. a b c Jastrzębski 2001 ↓, s. 146.
  27. Jastrzębski 2001 ↓, s. 147.
  28. a b c d Jastrzębski 2001 ↓, s. 181.
  29. Jastrzębski 2001 ↓, s. 182.
  30. Jastrzębski 2001 ↓, s. 186.
  31. a b c Jastrzębski 2001 ↓, s. 187.
  32. a b c d Jastrzębski 2001 ↓, s. 188.
  33. Marek Henzler: Jak wyglądało życie przedwojennych senatorów po 1945. Popychadła losu. polityka.pl, 2015-11-08. [dostęp 2018-10-27].
  34. a b Jastrzębski 2001 ↓, s. 190.
  35. Jastrzębski 2001 ↓, s. 190-191.
  36. Roman Komierowski – profil na stronie Sejm Wielki. sejm-wielki.pl. [dostęp 2015-09-29].
  37. Roman Komierowski. bohaterowiekrajny.krakow.pl. [dostęp 2015-09-29].
  38. 10 listopada 1938 „za wybitne zasługi na polu pracy społecznej i zawodowej” M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592
  39. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
  40. Estrangeiros com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2015-09-27].

Bibliografia | edytuj kod

  • Włodzimierz Jastrzębski: Leon Janta Połczyński (1867–1961) minister i senator z Borów Tucholskich. Toruń: Adam Marszałek, 2001. ISBN 83-7174-820-5. OCLC 48461818..
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Leon Janta-Połczyński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy