Leon Niemczyk


Leon Niemczyk w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Odcisk dłoni i podpis L. Niemczyka w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach Gwiazda Leona Niemczyka w łódzkiej Alei Gwiazd Grób Leona Niemczyka na Starym Cmentarzu w Łodzi

Leon Stanisław Niemczyk (ur. 15 grudnia 1923 w Warszawie, zm. 29 listopada 2006 w Łodzi) – polski aktor filmowy i teatralny. Jeden z najwybitniejszych i najpopularniejszych aktorów w historii polskiej kinematografii[1][2][3][4].

W ciągu ponad 50 lat kariery zagrał w około 400 filmach polskich i prawie 150 zagranicznych, głównie niemieckich. Grał także w filmach czechosłowackich, jugosłowiańskich i francuskich. Z zagranicznych wytwórni filmowych najbardziej był związany z wytwórnią DEFA z NRD. Zagrał dla niej w ponad 100 filmach, od ról epizodycznych do głównych. W 1969 otrzymał państwową nagrodę NRD za najlepszą rolę roku, za rolę Lorenza Regera w filmie Horsta Seemanna Zeit zu leben. W latach 1948–1979 występował także w teatrze.

Najbardziej znane filmy z udziałem Niemczyka to: Baza ludzi umarłych (1958), Pociąg (1959) Jerzego Kawalerowicza, Krzyżacy (1960) Aleksandra Forda, nominowany do Oskara Nóż w wodzie (1961) Romana Polańskiego, Rękopis znaleziony w Saragossie (1964) Wojciecha Jerzego Hasa, Chudy i inni (1966), czy Wielki Szu (1982). Mimo że był jednym z najbardziej znanych polskich aktorów, przyjmował niemal wszystkie propozycje, łącznie z rolami epizodycznymi.

Od końca lat 90. grał również w popularnych serialach telewizyjnych, takich jak Złotopolscy, Klan, Na dobre i na złe i Ranczo.

Odznaczony Krzyżem Kawalerskim, Krzyżem Oficerskim[5] (1985), a także Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1999)[6]. Wyróżniony Honorową Odznaką Miasta Łodzi i Nagrodą Państwową NRD II klasy[5].

Spis treści

Wczesne lata | edytuj kod

Urodził się w Warszawie[7], gdzie mieszkał do czasu II wojny światowej wraz z rodzicami i rodzeństwem, trzema braćmi i siostrą[8]. Jego braćmi byli skrzypek Wacław Niemczyk i Ludwik Niemczyk, żołnierz Armii Krajowej, który po wojnie przeprowadzał na Zachód uciekinierów z Polski[9]. Był stryjem dla dzieci Wacława: aktorki Moniki Niemczyk i artysty Krzysztofa Niemczyka. Jego ojciec zmarł w 1936 na zawał serca[8].

W czasie wojny został postrzelony w nogę[8]. Pracował w biurze kreślarskim[8], ukończył też podchorążówkę Armii Krajowej[7]. Chcąc uniknąć aresztowania przez Gestapo w lutym 1943[8], posługiwał się fikcyjnym nazwiskiem[10] Jerzy Królikowski[8]. Wziął udział w powstaniu warszawskim, po jego upadku chciał wrócić do Krakowa[10], jednak został aresztowany i wywieziony na teren III Rzeszy, gdzie pracował jako technik drogowy i budował tory kolejowe[10] wrócił do pracy pod Wrocławiem[8]. Po ewakuacji w głąb Niemiec zgłosił się do armii amerykańskiej, służył w 444. batalionie przeciwlotniczym 97. Dywizji Piechoty 3. Armii dowodzonej przez gen. George’a Pattona[8][7].

Po wojnie wrócił z Włoch do Polski[10], by odnaleźć matkę[10], która zamieszkała we Wrocławiu[10][8]. W 1947 został zatrzymany na granicy polsko-czechosłowackiej i aresztowany w Cieszynie[10][8], następnie trafił m.in. do więzienia w Warszawie[10], gdzie odsiedział pół roku[8]. Po wyjściu na wolność zatrudnił się w Stoczni Gdańskiej[10].

Kariera aktorska | edytuj kod

Równocześnie z pracą w stoczni uczęszczał do amatorskiego zespołu teatralnego[10], z którego dostał się do studia teatralnego Iwo Galla[10][8]. Następnie grał w warszawskim Objazdowym Teatrze Komedii Muzycznej (1948), w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku[8] (1949) i bydgoskim Teatrze Ziemi Pomorskiej[8] (1950–1953). W 1952 zdał eksternistyczny egzamin aktorski[10].

Otrzymawszy propozycję zagrania w filmie Jerzego Kawalerowicza Celuloza (1953), przeprowadził się do Łodzi[11], gdzie zamieszkał na stałe[11]. W 1959 zagrał główną rolę Jerzego w Pociągu Kawalerowicza[8]. Po roli w filmie Romana Polańskiego Nóż w wodzie zaczął otrzymywać propozycje gry w filmach zagranicznych[11].

Od 1967 grał w kinie niemieckim. Debiutował rolą Stefana w Zamrożonych błyskawicach (niem. Die gefrorenen Blitze) w reżyserii Jánosa Veicziego[8]. Zagrał w ponad 100 produkcjach wytwórni DEFA z NRD, z którą współpracował przez ponad 20 lat[12]. W 1969 odebrał nagrodę państwową dla najlepszego aktora za rolę inżyniera Lorenza Regera w filmie Horsta Seemanna Czas życia (niem. Zeit zu leben)[13].

W latach 1953–1979 występował w Teatrze Powszechnym w Łodzi[8], ostatecznie porzucił teatr na rzecz filmu[8].

W 2000 wystąpił w teledysku do piosenki Stachursky’ego „Czuję i wiem”.

Życie prywatne | edytuj kod

Z małżeństwa z aktorką Tatianą Zaunar ma córkę, Monikę. Jak twierdził, był sześciokrotnie żonaty[8][12][14]. Według jego córki, która nie utrzymywała kontaktów z ojcem, aktor miał dwie żony (drugą miała być Krystyna Niemczyk), przy czym drugie małżeństwo nie jest pewne[15].

Był kibicem Łódzkiego Klubu Sportowego[16].

Zmarł na raka płuc. Prochy Niemczyka spoczęły na łódzkim Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej.

Upamiętnienie | edytuj kod

W 1998 została odsłonięta jego gwiazda w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi.

Filmografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Filmografia Leona Niemczyka.

Przypisy | edytuj kod

  1. Niemczyk Leon, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-07-19] .
  2. Leon Niemczyk w serwisie Culture.pl
  3. Przyjaciele Leona Niemczyka apelują o skrawek Łodzi dla wielkiego aktora - Warszawa - NaszeMiasto.pl, warszawa.naszemiasto.pl [dostęp 2019-07-19]  (pol.).
  4. Leon Niemczyk – mija 10 lat od śmierci aktora - WP Film, film.wp.pl [dostęp 2019-07-19]  (pol.).
  5. a b Kto jest kim w Polsce. Warszawa 1989, s. 906
  6. M.P. z 1999 r. nr 22, poz. 320
  7. a b c Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 31. ISBN 83-7337-452-3.
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Wojciech Staszewski: Nóż i już (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2016-12-02].
  9. Słynny „Kurier” nie żyje. Zmarł Ludwik Niemczyk. tvn24.pl, 5 stycznia 2013. [dostęp 2014-08-08].
  10. a b c d e f g h i j k l Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 32–33. ISBN 83-7337-452-3.
  11. a b c Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 34–35. ISBN 83-7337-452-3.
  12. a b Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 36–37. ISBN 83-7337-452-3.
  13. Biografia Leona Niemczyka. DEFA. [dostęp 2014-08-08].
  14. Anna Maria Guziewska: Leon Niemczyk: 10. rocznica śmierci (pol.). kulturaonline.pl. [dostęp 2016-12-01].
  15. Nieznana córka Leona Niemczyka. polki.pl, 5 lutego 2007. [dostęp 2014-08-08].
  16. TomaszT. Walczak TomaszT., 100 lat ŁKS, UM Łodzi [dostęp 2014-08-08] [zarchiwizowane z adresu 2014-08-11] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Leon Niemczyk" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy