Leonid Artamonow


Leonid Artamonow w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Leonid Konstantinowicz Artamonow (ros. Леонид Константинович Артамонов; ur. 25 lutego?/9 marca 1859 w guberni chersońskiej, zm. 1 stycznia 1932 w Leningradzie) – generał kawalerii armii rosyjskiej, podróżnik, geograf, członek Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, inżynier, w latach 1897–1898 wojskowy doradca rządu Cesarstwa Etiopii. Uczestnik rosyjskich kampanii w Azji Środkowej, powstania bokserów, wojny rosyjsko-japońskiej i I wojny światowej. W latach 1911–1914 dowódca 1 Korpusu Armijnego, brał udział w bitwie pod Tannenbergiem, w czasie której składał fałszywe meldunki i został dyscyplinarnie usunięty ze stanowiska przez generała Aleksandra Samsonowa. Jako przedstawiciel laikatu uczestniczył w Soborze Lokalnym Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w latach 1917–1918, a od 1918 roku był urzędnikiem w sowieckich instytucjach.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Leonid Konstantinowicz Artamonow urodził się 25 lutego?/9 marca 1859[a] roku w chutorze Kaprica, w ananijewskim ujeździe, na terenie guberni chersońskiej[1]. Jego ojciec Konstantin Andriejewicz wywodził się z zubożałej rosyjskiej szlachty z guberni podolskiej, matką zaś była Kławdija Andriejewna Niewadowska, córka posiadacza ziemskiego[1]. Konstantin Artamonow pobierał nauki w szkole w Winnicy, ale swą edukację był zmuszony przerwać, następnie znalazł zatrudnienie w rosyjskiej służbie pocztowej, zostając m.in. naczelnikiem granicznej poczty w okolicy Husiatynia, na granicy z Austro-Węgrami[1]. Oprócz Leonida małżeństwo Artomonowów miało jeszcze siedmiu innych synów i dwie córki[1]. Artamonowie byli ubogą rodziną, a ich warunki materialne poprawiły się po tym jak ojciec otrzymał posadę w Kamieńcu Podolskim[1]. W 1869 roku Leonid Konstantinowicz Artamonow rozpoczął naukę w szkole w Niemirowie, a rok później wstąpił do szkoły wojskowej w Kijowie. Absolwentem Włodzimierskiego Korpusu Kadetów został w 1876 roku[2]. To właśnie tam miał się zainteresować po raz pierwszy geografią[1]. W 1878 roku ukończył Drugą Konstantinowską Szkołę Wojenną (z wynikiem pierwszej kategorii) w Petersburgu[2]. W maju 1878 roku podjął naukę w Michajłowskiej Szkole Artylerii, którą ukończył w 1879 roku i rozpoczął służbę wojskową w 20 Brygadzie Artylerii, która stacjonowała we Władykaukazie[1][2]. Następnie, w latach 1880–1881, brał udział w kampanii w Azji Środkowej. Po zakończeniu walk powrócił do stolicy, gdzie rozpoczął studia w Mikołajewskiej Akademii Inżynierii. Początkowo planował studiować w Mikołajewskiej Akademii Artylerii, ale nie zdał egzaminów wstępnych[1]. Studia ukończył w 1883 roku. W 1885 roku przyjęto go do prestiżowej Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego. Naukę tam zakończył, z wynikiem pierwszej kategorii, w 1888 roku[2]. Artamonow awansowany został do stopnia kapitana, a następnie otrzymał przydział w Kaukaskim Okręgu Wojskowym. Od 1890 roku służył na terenie obwodu zakaspijskiego. Przez kolejną dekadę, w celach wywiadowczych Artamonow wysyłany był w rejony przygraniczne z Imperium Osmańskim (1888), Persją (1889 i 1891) i Afganistanem (1893). Służył w wielu jednostkach we wschodniej części Rosji, głównie na Kaukazie i obszarze zakaspijskim, ale też w obwodzie nadmorskim. Oprócz danych ściśle militarnych, w czasie swych wypraw zbierał on także materiały dotyczące geografii, historii, orografii, hydrografii i ekonomii[1]. Były one później publikowane, a niektóre z tych danych stanowią nadal cenne źródło dla badaczy tych regionów[1].

Leonid Artamonow w 1900 roku

Jeszcze w 1882 roku został członkiem Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego[1]. W 1896 roku awansowany do stopnia pułkownika. W 1897 roku został wysłany z misją badawczą do Etiopii[1]. Pod koniec XIX wieku dyplomacja rosyjska zainteresowała się tym państwem, a rząd w Petersburgu uznał, że wytworzenie przyjaznych stosunków z Etiopią będzie doskonałą okazją do wzmocnienia pozycji Imperium Rosyjskiego w tej części świata[1]. W 1897 roku nawiązane zostały oficjalne stosunki dyplomatyczne między dwoma państwami a Artamonow znalazł się w składzie misji dyplomatycznej jaka została wysłana do Addis Abeby[1]. Służył tam jako doradca wojskowy dla negusa Menelika II[1]. Pod koniec 1897 roku, wraz z wojskami etiopskimi udał się na wyprawę wojskowo-badawczą, mającą dotrzeć do Białego Nilu i przez kilka miesięcy jego losy nie były znane[1]. Towarzyszyło mu w niej dwóch Kozaków, Wasilij Archipow (młodszy podoficer) i Wasilij Szczedrow (starszy podoficer)[3]. Wraz z nimi na ekspedycję wyruszyło także dwóch wysłanników rządu francuskiego[4]. Wzdłuż rzeki Baro dotarli oni do Nilu[4]. Wyprawa odbywała się w ciężkich warunkach, a jej uczestnikom doskwierały upały i choroby, a często także wrogość miejscowych plemion i ich abisyńskich towarzyszy[4][3]. Po dotarciu do Nilu na jednym brzegu wbito flagę etiopską. Na drugim brzegu wysłannicy Paryża mieli wbić flagę francuską, byli jednak zbyt osłabieni by przebyć rzekę. Wyręczył ich w tym Artamonow i towarzyszący mu kozacy, którzy przeprawili się na drugą stronę Nilu i na jego brzegu wbili flagę Francji[4]. Rosyjskie zaangażowanie w regionie doprowadziło do pewnych napięć o granice posiadłości kolonialnych i wpływy wielkich mocarstw, a także granice samej Etiopii, co w konsekwencji było jedną z wielu przyczyn incydentu faszodańskiego[1]. Obserwacje Artamonowa spisane przez niego w czasie podróży afrykańskich stały się cennym źródłem naukowym[1]. W 1900 roku za swe zasługi został odznaczony Orderem Gwiazdy Etiopii drugiej klasy[5]. W Abisynii o Artamonowie wypowiadano się zawsze z sympatią i słowem pochwały[3]. Doceniano także odwagę jego kozackich towarzyszy[3]. 27 marca 1899 roku Leonid Artamonow powrócił do Petersburga[3]. Kilka dni później został on, wraz z Archipowem i Szczedrowem, przyjęty przez cesarza Mikołaja II[3]. W Carskim Siole, gdzie odbyła się audiencja, cesarz pochwalił odwagę i zasługi uczestników wyprawy, a także odznaczył ich orderami[3]. Z wyprawy afrykańskiej Artamonow przywiózł kolekcję rzadkich roślin (350 okazów) i owadów (1000 próbek)[6][7]. Materiał badawczy zebrany przez Artamonowa został opisany w 22 woluminach, zmierzył on także ponad 2 tysiące wysokości barometrycznych[7]. Po powrocie z Afryki Leonid Artamonow organizował wykłady na temat swojej podróży, gdzie m.in. zdaniem Michaiła Aleksiejewa oprócz wielu ciekawych informacji, miał on także sporo nazmyślać na temat swoich przygód[8].

W latach 1899–1900 Artamonow wszedł w skład rosyjskiego korpusu ekspedycyjnego, operującego w czasie powstania bokserów, gdzie był m.in. szefem sztabu oddziału południowmandżurskiego (jużno-mandżurskiego)[5]. W 1901 roku mianowano go generałem-majorem i dowódcą 2 Brygady 31 Dywizji Piechoty[5]. Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej. Z uwagi na swą służbę w Afryce, Artamonow nosił wśród żołnierzy przydomek Krokodyla Nilowego (ros. крокодил нильский, krokodił nilskij)[8]. W czasie wojny japońsko-rosyjskiej, jak znów podaje Michaił Aleksiejew, nie był dobrze oceniany przez rosyjską generalicję[8]. Dowódcy Armii Mandżurskiej, generałowi Aleksiejowi Kuropatkinowi miał zameldować, że jego żołnierze trzymają się mocno i odpierają ataki wroga, podczas gdy tak naprawdę nie trwały wówczas żadne walki z udziałem jego podkomendnych[8]. W kolejnych miesiącach Krokodyl Nilowy był dowódcą 6 Dywizji Strzelców Syberii Wschodniej i komendantem twierdzy Władywostok, później dowódcą 22 Dywizji Piechoty[5]. W 1907 roku awansowany do stopnia generała-lejtnanta , został także naczelnikiem Kronsztadu. Dowodził 1 Korpusem Armijnym od marca 1911 do sierpnia 1914 roku i 18 Syberyjską Dywizję Strzelców w okresie styczeń–kwiecień 1917 roku[5]. Michaił Lemke w swoim dziele 250 dniej w carskoj stawkie 1914–1915 podkreśla, że Artamonow był niezwykle religijny[9]. W okresie pokoju dbał o to, by każdy żołnierz był zorientowany w sprawach swoich patronów, dni świątecznych, a także żywotów świętych, gdyż uważał, że jest to dobre dla ducha armii[9]. Dzień rozpoczynał od modlitw, a dopiero później zajmował się sprawami wojskowymi. Z tego powodu znany był jako faryzeusz[9]. Gieorgij Szawielski (naczelny kapelan armii rosyjskiej) określił Artmanowa w swoich wspomnieniach mianem wielkiego iluzjonisty i aktora[10]. Postawa Artamonowa w czasie bitwy pod Tannenbergiem przyczyniła się do rosyjskiej klęski[11]. Jako dowodzący I Korpusu, zameldował on przez telefon generałowi Aleksandrowi Samsonowowi, że może na nim polegać i powierzone mu wojska stoją jak skała[8]. Już dziesięć minut później Artamonow zarządził ich, nieuzasadniony odwrót, o czym nie poinformował Samsonowa[8]. Za taką postawę i za składanie fałszywych meldunków został on zdjęty przez Samsonowa ze stanowiska[11]. Zastąpił go Leonid-Otto Sirelius. Szawielski opisuje też, że po klęsce Artamonow był załamany i rozważał popełnienie samobójstwa, lecz jego zdaniem była to tylko typowa gra generała i wcale nie planował odebrać sobie życia[10]. W 1915 roku był także krótko komendantem dopiero co zdobytej przez Rosjan twierdzy Przemyśl. Artamonow okazywał tam wielkie względy austriackim oficerom, a w specjalnej proklamacji wydanej po rosyjsku i niemiecku, a rozwieszonej na ulicach miasta, chwalił ich odwagę i oddanie w obronie twierdzy[12]. Rosyjskim żołnierzom polecił też by okazywali im szacunek[12]. Mogli oni także zachować broń[9]. Amerykańskiego korespondenta wojennego poprosił o wykonanie mu fotografii z portretem Franciszka Józefa, znajdującym się w dawnym gabinecie Hermanna Kusmaneka[12]. Polecił mu też opisać w swoim artykule rosyjskiego generała, który depcze po monarchii austriackiego cesarza[9]. Takie zachowanie nie było dobrze przyjęte przez innych członków cesarskiego korpusu oficerskiego, którzy uważali, że komendant twierdzy swoją postawą obniża morale rosyjskiego żołnierza[12]. Artamonow nie zagrzał długo miejsca w Przemyślu. Do miasta przybył wkrótce, członek szeroko pojętej rodziny cesarskiej, książę Aleksander Oldenburski, który wpadł w stan oburzenia słysząc o działaniach generała i widząc wspomnianą proklamację rozlepioną na ulicach Przemyśla[12]. Książę osobiście domagał się w Stawce Naczelnego Dowódcy odwołania Artamonowa[12]. Mikołaj II był wściekły i chciał faktycznie natychmiast usunąć komendanta z jego funkcji, ale inni wysocy oficerowie wstawili się za nim[9]. Długo jednak nie trzeba było czekać na kolejną zaskakującą decyzję generała. Wkrótce bowiem spora część jeńców austriackich (mówi się nawet o prawie dwudziestu tysiącach) w niejasnych okolicznościach „zniknęła”, najprawdopodobniej zwolniona z niewoli za sprawą Artamonowa[12][9]. Wtedy też został wreszcie odwołany z Przemyśla[9].

Leonid Artamonow jako komendant zdobytej przez Rosjan w 1915 roku twierdzy Przemyśl. Fotografia z portretem cesarza Franciszka Józefa

12 maja 1917 roku odszedł ze służby wojskowej z prawem do noszenia munduru i pensją[5]. Jako świecki delegat brał udział w przygotowaniach, a następnie w Lokalnym Soborze Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w latach 1917–1918, a także uczestniczył w wyborze nowego patriarchy Tichona[5]. Przewrót bolszewicki przyjął z sympatią i zachowywał wierność wobec nowych władz[1]. W listopadzie 1917 roku w okolicy Siergijew Posadu i ławry Troicko-Siergijewskiej szerzyły się rabunki i napady, które wywołały niepokój wśród lokalnego duchowieństwa, mieszkańców, a także pielgrzymów[13]. Dodatkowo miejscowi rewolucjoniści rozpoczęli samowolną akcję przeszukiwanie terenów ławry[13]. 20 listopada 1917 Leonid Artamonow osobiście udał się do Moskwy, gdzie w tej sprawie mediował u miejscowych władz bolszewickich[13]. Udało mu się uzyskać zapewnienie, że sprawa „samozwańczych rewolucjonistów” zostanie zbadana, a winni mogą zostać nawet rozstrzelani[13]. Jednocześnie ławrze miała zostać, za wysoką opłatą, zapewniona ochrona[13]. W 1917 roku, na spotkaniu z duchowieństwem i wiernymi, zapewniał ich, że bolszewicy są ujmujący, uprzejmi, dobrze rozumieją potrzeby ludu i że będzie można z nimi się dogadać[10]. Od 1918 do 1924 pracował w różnych sowieckich instytucjach w Moskwie, m.in. w dziale statystycznym rady miejskiej, a także w dziale inżynieryjnym[1]. W lutym 1922 roku, w ramach represji politycznych, został tymczasowo aresztowany[5]. Od 1927 do 1930 roku mieszał w Nowogrodzie, gdzie przyznana mu została dość wysoka jak na ówczesne czasy pensja 400 rubli[5]. W 1930 roku przeniósł się do Leningradu. W grudniu 1928 roku rozpoczął spisywanie wspomnień (nigdy nie ukończonych) zatytułowanych Moja autobiografia (dla moich dzieci), które opisują jego życie do 1892 roku[1]. Zmarł 1 stycznia 1932 roku i został pochowany na cmentarzu Wołkowskim[1]. Leonid Artamonow był wyznania prawosławnego, żonaty z trójką dzieci[2].

Przebieg służby | edytuj kod

Awanse | edytuj kod

  • kadet (1.09.1876)
  • podporucznik (9.08.1879)
  • porucznik (20.12.1879)
  • sztabs-kapitan (16.08.1884)
  • kapitan (31.05.1888)
  • podpułkownik (31.05.1888)
  • pułkownik (24.03.1896)
  • generał-major (14.09.1900)
  • generał-lejtnant (22.04.1907)
  • generał kawalerii (14.04.1913)[5]

Przydziały | edytuj kod

Leonid Artamonow, wraz z kozakami Archipowem i Szczedrowem, po powrocie z Etiopii. 1898 rok
  • 1 Kaukaska Dywizja Kozacka, starszy adiutant przy sztabie (26.11.1888 – 22.06.1889)
  • Kaukaski Okręg Wojskowy, ober-oficer przy sztabie wojsk (22.06.1889 – 26.05.1890)
  • Obwód Zakaspijski, ober-oficer przy sztabie wojsk (26.05.1890 – 30.08.1892)
  • Nadmorski Okręg Wojskowy, starszy adiutant przy sztabie (30.08.1892 – 30.01.1893)
  • Obwód Zakaspijski, sztab-oficer przy sztabie wojsk (30.01.1893 – 17.06.1895)
  • 2 Zakaspijska Brygada Strzelecka, sztab-oficer przy dowództwie (17.06.1895 – 15.11.1897)
  • Sztab Generalny, w dyspozycji (15.11.1897 – 17.02.1901)
  • Lejb-Gwardyjski Moskiewski Pułk, dowódca batalionu (18.05.1899 – 27.08.1899)
  • Oddział Jużno-Mandżurski, szef sztabu (1900)
  • 31 Dywizja Piechoty, dowódca 2 Brygady (7.02.1901 – 30.10.1903)
  • 8 Wostoczno-Sibirska Brygada Strzelców, naczelnik (30.10.1903 – 22.02.1904)
  • 8 Wostoczno-Sibirska Brygada Strzelców, dowodzący (22.02.1904 – 17.10.1904)
  • 54 Dywizja Piechoty, dowodzący (17.10.1904 – 4.07.1906)
  • 8 Wostoczno-Sibirska Brygada Strzelców, dowodzący i komendant twierdzy Władywostok z uprawnieniami general-gubernatorskimi (01.07.1906 – 7.07.1906)
  • Sztab Generalny, w dyspozycji (04.07.1906 – 07.07.1906)
  • 22 Dywizja Piechoty, dowódca (7.07.1906 – 14.12.1908)
  • Kronsztad, główny naczelnik (14.12.1908 – 31.12.1910)
  • Twierdza Kronsztad, komendant (31.12.1910 – 5.03.1911)
  • 16 Korpus Armijny, dowódca (05.03.1911 – 17.03.1911)
  • 1 Korpus Armijny, dowódca (17.03.1911 – 18.08.1914)
  • Miński Okręg Wojskowy, w rezerwie (18.08.1914 – ?)
  • Twierdza Przemyśl, komendant (1915)
  • Piotrogrodzki Okręg Wojskowy, w rezerwie (9.04.1916 – 29.01.1917)
  • 18 Dywizja Strzelecka (29.01.1917 – 12.04.1917)[5]

Odznaczenia i nagrody | edytuj kod

Rosyjskie | edytuj kod

Zagraniczne | edytuj kod

Prace autorstwa Leonida Artamonowa | edytuj kod

Prace własne | edytuj kod

  • Woorużennyje siły Sierbii, Petersburg 1911
  • Piersija kak nasz protiwnik w Zakawkazje, Tyflis 1889
  • Po Afganistanu. Gieratskaja prowincyja, Aszchabad 1895
  • Pojezdka w Piersiju. Astrabad-Szachrudskij rajon i Siewiernyj Chorasan, 3 tomy, Tyflis 1894–1897
  • Sbornik marszrutow w rajonie Olty–Saganług–Erzierum, Tyflis 1890
  • Wojenno-gieograficzeskij oczerk Siewiernogo Azierbajdżana, Tyflis 1890
  • Czeriez Efiopiju k bieriegam Biełogo Niła, Moskwa 1979 (pośmiertnie)

Redaktor | edytuj kod

  • Sbornik matieriałow po angło-burskoj wojnie w Jużnoj Afrikie, Petersburg 1899–1902
  • Sbornik matieriałow po Kitaju i bor´bie s miatieżnym dwiżenijem «Bolszych kułakow», Peterburg 1900

Bibliografia | edytuj kod

  • K. A. Zalesskij, I mirowaja wojna. Prawitieli i wojennaczalniki wyd. WECZE, Moskwa 2000.

Uwagi | edytuj kod

  1. Daty z okresu Imperium Rosyjskiego podane w Starym Stylu.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Vostlit.info: Леонид Константинович Артамонов и Его Путешествие к Белому Нилу (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  2. a b c d e Regiment.ru: Артамонов Леонид Константинович (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  3. a b c d e f g World.lib.ru: Казаки в Африке... Младший урядник В.Архипов (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  4. a b c d Henze P. B., Layers of time: a history of Ethiopia, Londyn 2000, s. 174.
  5. a b c d e f g h i j k l m Grwar.ru: Артамонов Леонид Константинович (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  6. Stfond.ru: К истокам белого Нила – памяти Л. Артамонова (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  7. a b Oldieroggie Dmitrij. The Countries and peoples of the East: selected articles, Moskwa 1974, s. 18.
  8. a b c d e f Lepassemilitaire.ru: Лагерный сбор 1907 года (Из писем М.В. Алексеева) (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  9. a b c d e f g h Militera.lib.ru: 250 дней в царской ставке 1914–1915 (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  10. a b c Militera.lib.ru: Воспоминания последнего протопресвитера Русской армии и флота (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  11. a b Pereformat.ru: Русский генерал, французы и эфиопские туземцы (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  12. a b c d e f g Bill-kilgore.livejournal.com: Падение Перемышля (ros.). [dostęp 2014-02-03].
  13. a b c d e Kenworthy S., The Heart of Russia: Trinity-Sergius, Monasticism and Society after 1825, Oksford 2010, s. 296.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Leonid Artamonow" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy