Liechtenstein


Na mapach: 47,14500°N 9,55389°E/47,145000 9,553889

Liechtenstein w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Liechtenstein (ˈlixtɛnʂtajn, wymowa polska i), Księstwo Liechtensteinu (niem. Fürstentum Liechtenstein i, ˈfʏɐstəntuːm ˈliːçtənʃtaɪn) – małe górskie państwo w Europie Zachodniej, leżące pomiędzy Austrią i Szwajcarią. Główną rzeką jest Ren, a stolicą Vaduz. Liechtenstein jest krajem podwójnie śródlądowym. Należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz strefy Schengen.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Geografia Liechtensteinu.

Liechtenstein położony jest nad górnym Renem, w Alpach. Cała granica zachodnia państwa przebiega wzdłuż biegu Renu, wschodnia zaś wyznaczana jest przez łańcuchy alpejskie. Najwyższym szczytem Liechtensteinu jest Grauspitz o wysokości 2599 m n.p.m.

Powierzchnia Liechtensteinu zwiększyła się o około 0,5 km² (kosztem Austrii), a granica wydłużyła o 1,9 km, gdy 28 grudnia 2006 roku rząd dokładnie określił granicę państwa[2][3].

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Liechtensteinu.

Obecne tereny Liechtensteinu już ponad 1500 lat temu zostały zasiedlone przez Alamanów i innych Germanów. W tym czasie Karol Wielki włączył te ziemie do swego imperium. Przez wieki te tereny były podzielone na dwa hrabstwa: jedno ze stolicą w Vaduz, a drugie w Schellenbergu. Hrabstwo Schellenberg dzieliło losy ważniejszego hrabstwa Vaduz. Na przełomie XVII i XVIII wieku obydwa hrabstwa zostały zakupione przez ród Liechtensteinów.

W 1719 roku ziemie te zostały uznane przez cesarza za suwerenne księstwo w granicach Rzeszy Niemieckiej. W roku 1806 cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Franciszek II (I) Habsburg został zmuszony przez Napoleona do abdykacji i zrzeczenia się tytułu cesarza rzymskiego. Liechtenstein w 1806 został członkiem Związku Reńskiego, który miał zastąpić cesarstwo i pozostał w nim do 1814 roku. W latach 1815-1866 był członkiem Związku Niemieckiego. Przez te wszystkie lata księstwo utrzymywało ścisłe kontakty gospodarcze i polityczne z Austrią. Wynikiem tego było w 1866 wystąpienie z nią ze Związku Niemieckiego i uzyskanie przez Liechtenstein pełnej niepodległości.

Podczas I wojny światowej państwo było neutralne. Po wojnie więzy z Austrią zostały zastąpione przez umowy ze Szwajcarią. W roku 1921 w Liechtensteinie ustanowiono konstytucję, według której kraj jest monarchią o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. W 1924 państwo weszło w skład szwajcarskiego związku celnego. Liechtenstein związał się ze Szwajcarią również unią monetarną i pocztową.

W 1949 roku państwo zostało członkiem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, a w 1978 zostało przyjęte do Rady Europy. W 1984 roku książę Franciszek Józef II przekazał regencję Janowi Adamowi II. W tym samym roku przyznano kobietom prawo głosu w wyborach powszechnych. W 1989 roku zmarł książę Franciszek i władzę przejął książę Jan Adam II. W 2003 roku ogólnonarodowe referendum zwiększyło uprawnienia monarchy. Tym samym Księstwo zostało pierwszym państwem europejskim, które przywróciło klasyczną monarchię, ograniczając demokrację parlamentarną.

Ustrój polityczny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Liechtensteinu.

Liechtenstein pod względem ustrojowym stanowi monarchię konstytucyjną. Od 1989 panuje tu książę Jan Adam II (Hans-Adam II). Bieżące sprawy polityczne podlegają dziedzicznemu księciu (erbprinz, tj. następcy tronu) Aloisowi (Alojzemu).

Władza prawodawcza należy do księcia i landtagu, liczącego 25 deputowanych i wybieranego co cztery lata w wyborach proporcjonalnych. Książę ma prawo absolutnego weta w stosunku do ustaw uchwalanych przez parlament.

Najważniejsze partie polityczne Liechtensteinu to aktualnie: Unia Patriotyczna (Vaterländische Union, VU), Postępowa Partia Obywatelska Liechtensteinu (Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein, FBP) i Wolna Lista (Freie Liste).

Władza wykonawcza uzewnętrznia się w osobie premiera i rządu jako kolegium. Obecnie funkcję szefa egzekutywy sprawuje Adrian Hasler, wspomagany przez 4 ministrów (tzw. radców rządowych), mianowanych przez księcia na wniosek landtagu. Książę ma prawo do zdymisjonowania rządu i powołania gabinetu przejściowego, który musi w ciągu 4 miesięcy uzyskać wotum zaufania parlamentu.

Władza judykatywna należy do sądów, w tym do składającego się z 5 sędziów Sądu Najwyższego. Sędziowie mianowani są przez księcia; raz mianowani są jednak nieusuwalni.

Interesy zewnętrzne Liechtensteinu prowadzone są głównie przez Szwajcarię. Od czasu przystąpienia Liechtensteinu do Strefy Schengen na granicach nie ma kontroli granicznej (na granicy z Austrią kontrolę celną prowadzą celnicy szwajcarscy).

Liechtenstein jest monarchią, w której władca ma od czasu referendum konstytucyjnego w marcu 2003 największą realną władzę polityczną w Europie (nie licząc Watykanu). Żadna zmiana konstytucji nie może być przeprowadzona bez zgody księcia. Z drugiej strony monarchia może zostać zniesiona drogą referendum (art. 113 Konstytucji). Dopuszczalne jest także wotum nieufności wobec księcia (art. 13 ter), w obu wypadkach do zgłoszenia wniosku potrzeba przynajmniej 1500 poddanych.

Podział administracyjny Liechtensteinu

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Liechtensteinu.

Liechtenstein składa się z 11 gmin. 6 z nich (w tym stolica kraju Vaduz) przyporządkowana jest regionowi Oberland, pozostałe przynależą Unterlandowi. Jednostki administracyjne są bardzo rozdrobnione (np. gmina Vaduz składa się z 6 części), co wynika z dawnego podziału feudalnego księstwa.

Demografia | edytuj kod

Mniej niż dwie trzecie ludności podaje się za rodowitych Liechtensteinczyków, ludność obca to z kolei w większości Szwajcarzy (11%), Austriacy (6%) i Niemcy (4%) oraz Włosi (3%), pochodzący z krajów byłej Jugosławii (3%), Turcy (3%) i inni.

Vaduz Uprawy winorośli w południowej części księstwa Triesenberg, miejscowość położona powyżej Vaduz

Język | edytuj kod

Językiem urzędowym Liechtensteinu jest – zgodnie z konstytucją księstwa – język niemiecki. Ponieważ w Liechtensteinie nie ma mniejszości narodowych, niemiecki – w rozumieniu Konwencji ramowej o mniejszościach narodowych (ang. Framework Convention for the Protection of National Minorities) Rady Europy – jest jego jedynym językiem urzędowym i narodowym, co wyróżnia je także w aspekcie językowym od pozostałych państw niemieckojęzycznych.

W Liechtensteinie występuje – podobnie, jak w niemieckojęzycznej Szwajcarii – charakterystyczne zjawisko dyglosji. Niemiecki używany w codziennej komunikacji to w praktyce liczne dialekty. Na terenie Księstwa Liechtenstein używanych jest aż 11 różnych dialektów, względnie wariantów dialektalnych, różniących się od dialektów szwajcarskich. Stąd określenie Schweizerdeutsch dla dialektów używanych w Liechtensteinie, spotykane czasem w niektórych źródłach, jest błędne.

Struktura wyznaniowa | edytuj kod

 Osobne artykuły: Archidiecezja Vaduz, Prawosławie w LiechtensteinieŚwiadkowie Jehowy w Liechtensteinie.

W czerwcu 2003 większość mieszkańców Liechtensteinu uważała się za katolików (75% ogółu), 7% przynależało do wspólnoty ewangelickiej, 4% podało się za muzułmanów, z kolei 11% mieszkańców określiło się jako ateiści lub bezwyznaniowcy.

W Liechtensteinie katolicyzm jest religią państwową. 2 grudnia 1997 zostało powołane przez Jana Pawła II oddzielne arcybiskupstwo w Vaduz.

Żyje tam też kilkuset chrześcijan prawosławnych i kilkudziesięciu Świadków Jehowy.

Gospodarka | edytuj kod

Liechtenstein jest jednym z najbogatszych państw świata. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosi 89 400 dolarów amerykańskich (2009)[1].

Raj podatkowy | edytuj kod

Liechtenstein, ze względu na niskie podatki oraz liberalną politykę względem depozytów bankowych, jest uważany za jeden z niewielu rajów podatkowych na terenie Europy[4]. W Liechtensteinie mają swoją siedzibę liczne firmy zagraniczne i towarzystwa finansowe. Znajduje się ich tam ok. 80 000.

Transport | edytuj kod

W Liechtensteinie jest 105 km dróg o twardej nawierzchni. Linii kolejowych jest 9,5 km (regionalne połączenie z Feldkirch w Austrii do Buchs w Szwajcarii obsługują Österreichische Bundesbahnen), a śródlądowych szlaków wodnych 25 km[5].

Media | edytuj kod

W Liechtensteinie działają dwa dzienniki: Liechtensteiner Vaterland i Liechtensteiner Volksblatt. Nie podlegają one kontroli władz, ale są administrowane przez partie polityczne. Vaterland przez VU, a Volksblatt przez FBP. W kraju działa również stacja radiowa. Liechtenstein posiada narodową telewizję 1FLTV.

Obronność | edytuj kod

Liechtenstein nie posiada własnej armii. Bezpieczeństwo zewnętrzne państwu zapewnia Szwajcaria. Jednak gdyby zaszła taka potrzeba, wcielony do wojska może zostać każdy dorosły mężczyzna do 60 roku życia.

Sport | edytuj kod

Kluby piłkarskie Liechtensteinu grają w szwajcarskich ligach. Rozgrywany jest Puchar Liechtensteinu, którego zwycięzca otrzymuje prawo startu w eliminacjach Ligi Europejskiej UEFA. Najbardziej utytułowanym klubem jest FC Vaduz, który gra obecnie w Swiss Challenge League – drugiej najwyższej lidze Szwajcarii.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Dane szacunkowe na lipiec 2016 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.).
  2. Większy maleńki Liechtenstein. Gazeta.pl, 2006-12-28. [dostęp 2009-03-03].
  3. Liechtenstein redraws Europe map (ang.). BBC News, 2006-12-28. [dostęp 2009-03-03].
  4. A. Gomułowicz w:A. Gomułowicz, J.Małecki Podatki i prawo podatkowe, wyd. IV, Warszawa 2008, s. 105 ​ISBN 978-83-7334-863-9​.
  5. Landesverwaltung Fürstentum Liechtenstein: Strassennetz.[martwy link]

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (państwo niepodległe):
Na podstawie artykułu: "Liechtenstein" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy