Linia kolejowa nr 213


Linia kolejowa nr 213 w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Linia kolejowa nr 213 RedaHellinia kolejowa o długości 62,827 km w północnej części województwa pomorskiego. Jest jedyną w Polsce normalnotorową linią kolejową zbudowaną na mierzei. Linia powstawała etapami od 1879 do 1928 r. Ostateczną swoją długość osiągnęła w 1922. Dobudowany w 1928 odcinek do portu Hel został później rozebrany. Linia jest niezelektryfikowana i jednotorowa. Ze względu na obsługę miejscowości turystycznych przewozy wykazują bardzo dużą sezonowość.

Spis treści

Przebieg linii | edytuj kod

Linia kolejowa nr 213 zaczyna się w Redzie, gdzie odgałęzia się od linii nr 202 (Gdańsk Główny – Stargard). Następnie skręca na północ, obwodząc Redę od strony zachodniej. Po ponad 4 km szlak dociera do położonej na północy Redy dzielnicy Rekowo Dolne, gdzie znajduje się pierwszy przystanek – Reda Rekowo. Za nim linia skręca na północny wschód i biegnie do Mrzezina po czym skręca na północ. Przed Żelistrzewem skręca nieznacznie w lewo i tak dociera do Pucka. W Pucku skręca ponownie w lewo i do Swarzewa biegnie w kierunku północno-zachodnim. W Swarzewie do 1991 znajdował się jedyny węzeł kolejowy na jej trasie (nie licząc Redy, w której linia się zaczyna). Za Swarzewem linia skręca ostro w prawo i biegnie tak do Władysławowa. Na terenie miasta tuż przed stacją Władysławowo tory odbijają w lewo. Pomiędzy stacjami Władysławowo a Władysławowo Port linia skręca ostro w prawo i wjeżdża na mierzeję. Na mierzei linia biegnie wzdłuż drogi wojewódzkiej 216 po stronie otwartego morza. Tuż przed Helem skręca na południe i kończy się na stacji Hel[3].

Linia biegnie przez dwa powiaty: wejherowski i pucki oraz przez dwa mezoregiony Pobrzeże Kaszubskie i Mierzeję Helską[4].

Mimo niewielkiej odległości od morza, linia ma w niektórych odcinkach charakterystykę typową dla linii podgórskich[5].

Charakterystyka techniczna | edytuj kod

Linia jest klasy C3 na całej długości[6]. Prędkości pociągów pasażerskich w rozkładzie 2014/2015.[2]

Linia jest wyposażona w elektromagnesy systemu SHP[7].

Ze względu na ciasne łuki w latach 90. na linii wprowadzono zakaz wjazdu dla lokomotyw sześcioosiowych na trasie Władysławowo – Hel[5].

Historia | edytuj kod

Geneza | edytuj kod

Kolej dotarła do Redy, pierwszej stacji na linii, w 1870 przy okazji budowy linii kolejowej ze Słupska do Sopotu. Odcinek ten domykał połączenie Gdańsk – Szczecin przez Słupsk i Koszalin. W przeciwieństwie do większości budowanych w tym czasie na Pomorzu linii kolejowych, nie była ona budowana w ramach Królewskiej Kolei Wschodniej, mimo tego później została przez nią przejęta[8].

W latach 80. i 90. XIX wieku sieć kolejowa w Prusach zaczęła się zagęszczać. Po wybudowaniu głównych magistrali zaczęły powstawać linie lokalne łączące miasta powiatowe[8].

1897–1920 | edytuj kod

W grudniu 1897 rozpoczęto budowę pierwszego odcinka współczesnej linii 213 – z Redy do Pucka[9]. Został on otwarty 15 grudnia 1898[10], pomimo bardzo trudnych warunków geologicznych i geomorfologicznych[5]. Linia od razu miała dochodzić do Krokowej[9] jednakże budowę rozpoczęto dopiero w 1901[11] a oddano dwa lata później. Na odcinku Puck – Swarzewo, linia ta była przedłużeniem obecnej linii 213, dalej linią 263[12]. Linia do Krokowej początkowo była linią prywatną zbudowaną przez właścicieli Krokowej z rodu von Krockow[5].

Zwiększenie roli linii do Pucka, spowodowało w 1910 modernizację i rozbudowę stacji kolejowej w Redzie[13].

1920–1945 | edytuj kod

W 1918 Polska odzyskała niepodległość. Granice na Pomorzu ustalono dopiero w 1920. Wówczas linia kolejowa z Redy do Pucka znalazła się w Polsce. Z powodu kłopotów w zaopatrzeniu w węgiel niezbędny dla parowozów została w 1920 wprowadzona komunikacja zastępcza za pomocą powozów[14]. Podobna sytuacja panowała w tym czasie na różnych innych pomorskich liniach[15]. Stacja w Pucku była najbliżej morza położonym obiektem na sieci PKP, dlatego zbudowano w Pucku tymczasowy port wraz z bocznicą kolejową[10].

W 1921 zawieszono, na pół roku przewozy na odcinku Puck – Swarzewo (i dalej do Krokowej na linii 263)[16]. Zawieszenie to było związane z budową linii kolejowej na Hel oddanej w 1922[17]. Linia została częściowo wybudowana na drodze kołowej, co spowodowało tymczasowe odcięcie Helu od sieci drogowej. Dopiero w 1923 PKP ostatecznie odbudowały zniszczoną drogę[18]. Trudnością podczas budowy było dostarczenie materiałów, w tym drewna. Nie można było ściąć zbyt dużej liczby drzew, gdyż stanowiły one ochronę półwyspu[19]. Budowa dworców w miejscowościach nadmorskich trwała jeszcze do końca lat 20. XX wieku. W 1928 dobudowano linię ze stacji Hel do portu w Helu. Wówczas to linia 213 osiągnęła swoją maksymalną długość[20].

W XX-leciu międzywojennym linia ta była obsługiwana przez parowozy OKl27, kursujące na trasie Gdynia – Puck – Gdynia oraz opalane olejem parowozy Tp3, które obsługiwały trasę Puck – Hel – Puck[21]. Pod koniec lat 30. na Hel zaczęły docierać pociągi dalekobieżne z Warszawy oraz południa Polski[22].

Rozwój kolei spowodował rozwój gospodarczy Mierzei Helskiej, powodując, że wioski, dotychczas rybackie, przeistaczały się w kurorty oblegane latem przez turystów z całej Polski[19].

1945–1989 | edytuj kod

W latach 1949–1951 wprowadzono bardzo restrykcyjne przepisy dotyczące działalności cywilnej na Helu[23].

W PRL ze względu na duże znaczenie militarne Helu, dostęp turystów do Helu był ograniczony. Mogli oni przyjeżdżać do miasta tylko koleją[17].

W 1952 zmodernizowano stację w Redzie[13].

W 1978 PKP zapowiadały szybkie wycofanie parowozów z ruchu pasażerskiego oraz z ruchu towarowego na liniach o trudnym profilu w Północnej DOKP. W 1978 na terenie całej dyrekcji było 13 sprawnych parowozów, głównie obsługujących manewry. Ostra zima 1978/1979 spowodowała jednak powrót parowozów[24]. W tym samym roku przeprowadzono modernizacje linii na odcinku Reda – Władysławowo. Podczas remontu między innymi wymieniono szyny lekkie na szyny S49[5].

W 1979 zawieszono po raz drugi przewozy na linii Puck – Krokowa, pociągi wróciły do Krokowej w maju 1983[16].

W 1979 zaprzestano korzystać z przystanku Hel Bór[25].

W 1982 zmodernizowano linię na odcinku Władysławowo – Hel. Zakres remontu był taki sam jak na pozostałym odcinku. W 1983 i 1989 wykonano ponowny remont nawierzchni pomiędzy Redą a Mrzezinem[5].

Po 1989 | edytuj kod

Jeden z SA138 zakupionych do obsługi linii nr 213 Pociąg PKP Intercity z czeską lokomotywą serii 754 koło Swarzewa

Po raz trzeci ruch kolejowy z Pucka do Krokowej został zawieszony na przełomie lat 80. i 90. W maju 1989 na tej trasie przestały kursować pociągi osobowe, a w 1991 również towarowe[16]. Od tego czasu po linii kolejowej nr 213 jeżdżą tylko pociągi osobowe pomiędzy Gdynią a Helem (część relacji bywa skrócona do Władysławowa lub Pucka) oraz wakacyjne pociągi dalekobieżne.

26 września 1993 ze stacji Puck odjechał ostatni planowy pociąg pasażerski prowadzony trakcją parową[10].

W 1998 linia została zmodernizowana. Stacje zostały wyposażone w urządzenia sterowania ruchem kolejowym obsługiwane zdalnie z Władysławowa, przez co obsługa stacji (oprócz kas biletowych) stała się zbędna[17].

W marcu 2001 dzięki interwencji i dofinansowaniu samorządu województwa pomorskiego linia została uratowana przed likwidacją[26].

W 2005 do obsługi połączeń lokalnych pomiędzy Gdynią a Helem zaczęto stosować szynobusy i spalinowe zespoły trakcyjne wyprodukowane przez Pesę Bydgoszcz. W 2006 pojazdy te przejęły całość przewozów poza sezonem. W sezonie letnim ze względu na zwiększenie liczby podróżnych stosowane są składy tradycyjne[27][28].

11 listopada 2010 Newag Nowy Sącz przekazał dwa dwuczłonowe SZT SA137, do końca roku zostały jeszcze przekazane 3 z 4 kupionych przez województwo pomorskie pojazdów trójczłonowych SA138, a czwarty z nich pojawił się na początku 2011. Pojazdy te zostały kupione ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego dla województwa pomorskiego na lata 2007–2013 i przypisane zostały do obsługi połączeń Kościerzyna – Gdynia – Kościerzyna i Gdynia – Hel – Gdynia[29].

5 października 2011 podpisano umowę z firmą Salcef Costruzioni Edili E Ferroviarie na rewitalizację całej linii nr 213[30]. Podczas modernizacji wymianie uległy: nawierzchnia kolejowa wraz z lokalnymi umocnieniami podtorza, urządzenia SRK, krawędzie peronowe. Ponadto zostały wyremontowane obiekty inżynieryjne. Prędkość została podniesiona do 100 km/h z wyjątkiem odcinka Puck – Władysławowo, gdzie prędkość wynosi 90 km/h. Miało to spowodować skrócenie czasu przejazdu o 15–25 minut[31]. Remont rozpoczął się wiosną 2012[32] i skutkował czasowym zamknięciem linii od 10 września 2012[33]. Ze względu na zwiększone przewozy podczas wakacji ruch pociągów został odwieszony na wakacje 2013[34]. W okresie od 2 września 2013 do 14 czerwca 2014 ruch na linii był ponownie zawieszony[35][36]. Kolejne zamknięcie miało miejsce w dniach 15–19 listopada 2014[37]. W dniach 4–11 maja 2015 ruch na trasie Władysławowo – Hel został ponownie wstrzymany[38]. Modernizacja została ostatecznie zakończona w lipcu 2015. Dzięki wykonaniu projektowanych prac czas przejazdu odcinka Reda – Hel skrócił się o 17 minut[39].

W rozkładzie jazdy 2016/2017 w okresie poza sezonem letnim Przewozy Regionalne zdecydował się na zastąpienie części kursów na odcinku Władysławowo – Hel autobusami komunikacji zastępczej[40].

Infrastruktura | edytuj kod

Rozgałęzienia | edytuj kod

Na linii kolejowej nr 213 znajdowały się dwie stacje węzłowe, z czego jedna przestała pełnić swoją funkcję w 2005 r.[41][42].

Punkty eksploatacyjne | edytuj kod

Ruch pociągów | edytuj kod

Pociągi osobowe | edytuj kod

Pociąg osobowy w okolicy Mrzezina

Linią 213 jeżdżą pociągi osobowe w relacji Gdynia – Hel (i z powrotem) oraz Gdynia – Władysławowo (i z powrotem). W okresie letnim na Hel w niektórych latach był przedłużany pociąg osobowy przyspieszony Tur Gdynia – Chojnice prowadzony przez całą swoją trasę lokomotywą spalinową[46].

Ze względu na duży ruch turystyczny w sezonie letnim oraz zdecydowanie mniejszy poza sezonem dla linii publikowane były dwie tablice w rozkładzie jazdy. Od 2005 do obsługi połączeń lokalnych pomiędzy Gdynią a Helem zaczęto stosować szynobusy i spalinowe zespoły trakcyjne[27]. Od 2010 są to przypisane do tej linii (oraz do trasy Kościerzyna – Gdynia – Kościerzyna) spalinowe zespoły trakcyjne SA137 i SA138[29].

W sezonie letnim z powodu wzmożonego ruchu przewozy są obsługiwane składami klasycznymi z wagonami piętrowymi. SZT łączy się wówczas w dłuższe składy często z wagonem doczepnym w środku[27].

Pociągi dalekobieżne | edytuj kod

Pociągi na stacji Hel w sezonie letnim (2009)

Pociągi dalekobieżne jeżdżą linią kolejową nr 213 tylko w czasie wakacji ze względu na napływ turystów na Mierzeję Helską. Wówczas na tej trasie jeździ kilka par pociągów zarówno pospiesznych (TLK), jak i ekspresowych (EIC Jantar)[47]. Pociągi te ze względu na brak elektryfikacji są prowadzone lokomotywami spalinowymi[48].

Pociągi towarowe | edytuj kod

Ruch towarowy, ze względu na brak przemysłu[49], ma marginalne znaczenie[50].

Przypisy | edytuj kod

  1. Wykaz linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A..
  2. a b Wykazy prędkości na liniach kolejowych zarządzanych przez PKP PLK: składy wagonowe, autobusy szynowe i EZT, pociągi towarowe.
  3. Judyta Kurkowska-Ciechańska, Ariel Ciechański: Koleje. Warszawa: Carta blanca, 2008, s. 31. ISBN 978-83-60887-233.
  4. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: PWN, 2002, s. 46 i 126. ISBN 83-01-13897-1.
  5. a b c d e f Leszek Lewiński. Z Redy do Helu... podgórską koleją. „Świat Kolei”. 4/1999. s. 14-19. ISSN 1234-5962
  6. Klasy linii (pol.). plk-sa.pl, 2016-04-07. [dostęp 2016-05-19].
  7. Wykaz linii kolejowych, które nie są wyposażone w elektromagnesy shp (pol.). plk-sa.pl, 2016-04-07. [dostęp 2016-05-19].
  8. a b M. Jerczyński. Królewska Kolej Wschodnia – jak powstała legenda. „Świat Kolei”. 7/2001. s. 18–25. ISSN 1234-5962
  9. a b Marcin Przegiętka. O tym pisano w grudniu... „Świat Kolei”. 12/2007, s. 5. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  10. a b c Krzysztof Labudda. 110-lecie linii Reda-Puck. „Świat Kolei”. 12/2007, s. 5. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  11. Filip Karoński, Marcin Przegiętka. O tym pisano w maju... „Świat Kolei”. 5/2011, s. 6. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  12. Jarosław Woźny, Marek Potocki (red.): Linia Reda – Hel (pol.). bazakolejowa.pl. [dostęp 2012-07-23].
  13. a b Leszek Lewiński. Reda. „Świat Kolei”. 5/2000, s. 18-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  14. Marcin Przegiętka. O tym pisano w lutym. „Świat Kolei”. 2/2010, s. 6. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  15. Filip Karoński, Marcin Przegiętka. O tym pisano w październiku... „Świat Kolei”. 10/2009, s. 5. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  16. a b c Jarosław Woźny, Marek Potocki (red.): Linia Swarzewo – Krokowa (pol.). bazakolejowa.pl. [dostęp 2012-07-23].
  17. a b c Judyta Kurkowska-Ciechańska, Ariel Ciechański: Koleje. Warszawa: Carta blanca, 2008, s. 30. ISBN 978-83-60887-233.
  18. Krzysztof Zintel. Koleje na Helu. „Świat Kolei”. 2/1998, s. 26–27. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  19. a b Jerzy Pawłowski. Kolej helska. „Świat Kolei”. 5/1997, s. 16–17. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  20. Marcin Przegiętka. O tym pisano w lipcu... „Świat Kolei”. 7/2008, s. 5. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  21. Andrzej Massel. Pasażerski ruch kolejowy w czasach II Rzeczypospolitej (3). „Świat Kolei”. 1/2010, s. 16–23. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  22. Andrzej Massel. Pasażerski ruch kolejowy w czasach II Rzeczypospolitej (2). „Świat Kolei”. 12/2009, s. 16–23. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  23. Zbigniew Wojciechowski. Obiekty militarne Półwyspu Helskiego w latach 1920-2006. „Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej”. 51 nr 4, s. 247-271, 2005. ISSN 0860-889X
  24. Paweł Terczyński. Ostatnie parowozy w Północnej DOKP. „Świat Kolei”. 7/2012, s. 14–23. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  25. Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011. ISBN 978-83-931006-4-4. (pol.)
  26. A. Sito. Umowa z PKP. „Świat Kolei”. 5/2001, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  27. a b c Ryszard Stankiewicz. Nowy tabor na trasie Gdynia Gł. – Hel. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 4. Katowice: APLAND. ISSN 1641-117X
  28. Ryszard Stankiewicz. Nowy tabor na trasie Gdynia Gł. – Hel. „Koleje Małe i Duże”. 2–3/2007, s. 6. Katowice: APLAND. ISSN 1641-117X
  29. a b Michał Augustyn. Pierwsze zespoły trakcyjne z Newagu typu 220M i 221M. „Świat Kolei”. 5/2011, s. 30–35. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  30. Szybciej na Hel, szybciej do Kościerzyny. inforail.pl, 2011-10-23. [dostęp 2013-05-31].
  31. Linia 213. [dostęp 2013-08-30].
  32. Wielki remont helskiej kolei – InfoRail (pol.). [dostęp 2013-07-30].
  33. Pomorskie: Od 10 września na Hel tylko autobusem – InfoRail (pol.). [dostęp 2013-07-30].
  34. Pociągi wróciły na trasę do Helu. kurier-kolejowy.pl, 2013-06-21. [dostęp 2013-06-28].
  35. Pomorskie: PKS Wejherowo ponownie obsługuje KKA na Hel (pol.). 2013-09-05. [dostęp 2014-02-26].
  36. Kompromitacja na linii helskiej (pol.). 2014-06-16. [dostęp 2014-06-16].
  37. Puck – Hel: Zamknięcie jednak w listopadzie, nie w październiku (pol.). 2014-09-18. [dostęp 2014-11-21].
  38. Zmiany w rozkładzie jazdy pociągów / autobusowa komunikacja zastępcza (pol.). 2015-04-20. [dostęp 2015-07-13].
  39. Koniec helskiej epopei…. inforail.pl, 2015-07-13. [dostęp 2015-07-13].
  40. Mieszkańcy Helu nie chcą autobusów. inforail.pl, 2017-01-04. [dostęp 2017-01-05].
  41. a b Krzysztof Labudda. Linia Swarzewo – Krokowa znika. „Świat Kolei”. 4/2006, s. 2. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  42. a b c d Mapy ogólne. W: Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2014. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2014, s. A6. ISBN 978-83-63652-12-8. (pol.)
  43. a b c d e Sprzedaż w kasach biletowych. polregio.pl. [dostęp 2017-01-10].
  44. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Wykaz peronów. plk-sa.pl, 2016-07-05. [dostęp 2016-08-02].
  45. Wykaz posterunków ruchu i punktów ekspedycyjnych (pol.). plk-sa.pl, 2014-06-26. [dostęp 2014-11-03].
  46. Filip Brzeziński. SP32 w Chojnicach. „Świat Kolei”. 6/2010, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  47. Portal Pasażera: Plakatowy rozkład jazdy pociągów, portalpasazera.pl [dostęp 2017-11-25]  (pol.).
  48. Szymon Suliński. Wakacyjne pociągi. „Koleje Małe i Duże”. 2/2006, s. 14–15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962
  49. Irena Fierla: Geografia Przemysłu Polski. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1973, s. 195.
  50. Oficjalna Strona Internetowa Miasta Helu (pol.). gohel.pl, 2011-11-30. [dostęp 2013-08-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-12)].
Na podstawie artykułu: "Linia kolejowa nr 213" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy