Lipa


Lipa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pokrój Liść lipy Tilia insularis, kwiatostan

Lipa (Tilia) – rodzaj drzew należący do podrodziny lipowych z rodziny ślazowatych. Obejmuje ok. 30 gatunków. Rośliny te występują w umiarkowanej strefie półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Tilia europaea L.[3]

Spis treści

Morfologia | edytuj kod

Pień
Czasami z odrostami u podstawy, stosunkowo krótki, przeważnie prosty, u starszych okazów bardzo gruby.
Kora
Ciemnoszara lub szarobrunatna, z biegnącymi wzdłuż spękaniami i sieciowato rozgałęzionymi listewkami, jednak niezbyt grubo i głęboko rzeźbiona.
Pąki
Z dwoma lub trzema łuskami mogą być bardzo różnej wielkości, podłużnie owalne, z przodu zaokrąglone.
Liście
Pojedyncze, skrętoległe, sercowate, u nasady często lekko asymetryczne. Brzegi karbowano-piłkowane.
Kwiaty
Obupłciowe, żółte lub białe, zebrane w baldachogrona lub dwuramienne wierzchotki. Do osadki kwiatostanu przyrośnięta jest podłużna podsadka. Płatków korony i działek kielicha po 5, słupek 1, pręciki liczne. U części gatunków występują płonne pręciki, tzw. prątniczki.
Owoc
1–3 nasienny orzeszek.

Biologia | edytuj kod

Rośliny wieloletnie. Są to drzewa dość długowieczne. W Polsce najbardziej okazałe drzewa tego rodzaju rosną w miejscowości Cielętniki (gmina Dąbrowa Zielona, woj. śląskie – obwód 922 cm (2007)[4] (drzewo zostało niemal w całości powalone nocy z 5 na 6 października 2017 przez orkan Ksawery[5])) oraz Siemkowice (woj. łódzkie) – obwód 716 cm (2012)[6].

Kwiaty są zwykle pachnące i miododajne.

Systematyka | edytuj kod

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do podrodziny Tilioideae, rodziny ślazowatych Malvaceae, rzędu ślazowców, kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta )[2][7].

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Malvanae Takht., rząd ślazowce (Malvales Dumort.), podrząd Tiliineae Rchb., rodzina lipowate (Tiliaceae Juss.), podrodzina Tilioideae Arn., plemię Tilieae Bartl., podplemię Tiliinae A, Dumont., rodzaj lipa (Tila L.)[8].

Gatunki dziko rosnące w Polsce
Gatunki uprawiane (wybór)[9]
Wykaz gatunków

Według Plants of the World w obrębie tego rodzaju rozróżniono 32 gatunki[10].

Mieszańce międzygatunkowe

Zastosowanie | edytuj kod

Lipa w kulturze | edytuj kod

Rodło z liściem lipowym – odznaka młodzieży polskiej w Niemczech

Przypisy | edytuj kod

  1. Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-03-10]  (ang.).
  2. a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-10]  (ang.).
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-03].
  4. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dąbrowa Zielona (pol.). Gmina Dąbrowa Zielona. [dostęp 2013-02-05].
  5. Piotr Ciastek: Najstarsza lipa w Polsce zniszczona przez orkan Ksawery. Zobaczcie, co zostało z lipy w Cielętnikach. dziennikzachodni.pl, 7.10.2017. [dostęp 2020-11-23].
  6. Przyroda (pol.). W: Portal Gminy Siemkowice [on-line]. [dostęp 2013-02-05].
  7. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Family: Malvaceae Juss. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-19].
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Tilia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-04-03].
  9. GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
  10. Tilia L. (ang.). Plants of the World Online. [dostęp 5 grudnia 2020].
  11. Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata. Cywilizacje Europy. Anglia – Słowianie. Cywilizacje Australii i Oceanii. Papuasi. T. 13. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 72. ISBN 83-7425-368-1.
  12. Stowarzyszenie "Na Śliwkowym Szlaku", www.nasliwkowymszlaku.pl [dostęp 2018-01-18]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  1. Bugała W. 1991. Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. PWRiL, Warszawa. ​ISBN 83-09-00013-8
  2. W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  3. Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  4. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  5. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
Kontrola autorytatywna (takson):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Lipa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy