Lubań (województwo dolnośląskie)


Na mapach: 51°07′05″N 15°17′21″E/51,118056 15,289167

Lubań (województwo dolnośląskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 13 lis 2020. Od tego czasu wykonano 2 zmiany, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Widok miasta z XVIII wieku

Lubań (głuż. Lubań, niem. Lauban) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim. Położony na Pogórzu Izerskim, nad rzeką Kwisą.

Historycznie leży w polskiej części Łużyc Górnych, w latach 1975–1998 miasto należało do województwa jeleniogórskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 20 965 mieszkańców[1].

Lubań leży na międzynarodowym szlaku pątniczym – Drodze św. Jakuba. Zbiegają się w nim trzy jego odcinki: Dolnośląska Droga św. Jakuba, Via Regia oraz Sudecka Droga św. Jakuba.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Widok w stronę Kamiennej Góry z Baszty Brackiej Widok z Baszty Brackiej w kierunku ratusza

Miasto położone jest ok. 45 km na południowym zachodzie od Jeleniej Góry i 25 km na wsch. od Zgorzelca. (51°07′00″N 15°18′00″E/51,116667 15,300000)

Powierzchnia miasta wynosi 16,12 km²[2], stanowiąc 3,76% powierzchni powiatu. (1 stycznia 2011 r.)

Użytki rolne wynoszą 48%, a użytki leśne 3% (2002)[3].

Nazwa | edytuj kod

Pierwotną nazwą miejscowości była serbołużycka nazwa Luban[4]. Po podbiciu w średniowieczu Słowian połabskich z plemion Serbów łużyckich nazwa została później zgermanizowana na Lauban – ta wersja pojawia się po raz pierwszy w XV w[5]. W XIX wieku można było w polskich źródłach spotkać nazwy: Lubiany, Lubiana, Lubań i Lubin[5]. Po II wojnie światowej polska administracja nadała miejscowości polską nazwę Lubań[6], nawiązującą do wcześniejszej nazwy łużyckiej.

Etymologia nie jest pewna, jednak przyjmuje się, że nazwa najprawdopodobniej pochodzi od imienia założyciela – Luban[5].

Historia | edytuj kod

Zabytki | edytuj kod

Ratusz Miejski w Lubaniu Mury obronne, XIV w. Baszta Bracka z 1318 r. Kościół ewangelicki Marii Panny, poł. XIV–XIX w.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[15]:

  • obszar starego miasta
  • kościół parafialny pw. Trójcy Świętej, ul. Szymanowskiego 1, neogotycki z lat 1857–1861 wg projektu Alexisa Langera.
  • Zabytkowy szpital przedwojenny przy ulicy Zawidowskiej obecnie mała część budynku została przebudowana na mieszkania
  • kościół ewangelicki Marii Panny, al. Kombatantów, z drugiej poł. XIV–XIX w.
  • kościół ewangelicki pw. Świętego Krzyża, pl. Okrzei (obecnie nie istnieje).
  • wieża Trynitarska (dzwonnica dawnego kościoła pw. Świętej Trójcy), pl. Lompy, z 1320 r. – pierwszej poł. XIV, XIX w., pozostałość rozebranego w 1879 r. kościoła pw. Świętej Trójcy
  • cmentarz ewangelicki, obecnie komunalny, ul. Wrocławska
  • cmentarz rzym.-kat., obecnie nieczynny, z poł. XIX w.
  • park miejski, ul. Kombatantów, z pocz. XIX w
  • mury miejskie z 1318 r., zbudowane z kamienia bazaltowego z okolicznych kamieniołomów; pierwotnie otoczone fosą; w podwójnym pierścieniu murów znajdowały się cztery główne bramy miejskie: Nowogrodziecka, Mikołajska, Bracka i Zgorzelecka; obecnie pozostałości – fragmenty wzdłuż ul. Podwale:
    • wieża obronna – wieża bracka, obok kościoła Świętego Krzyża, z 1318 r. – XIV w., część rozebranej w XIX wieku Bramy Brackiej
  • wieża „Kramarska” (d. ratuszowa), z XIV w., pozostałość XIV-wiecznego ratusza. Pierwszy ratusz powstał w latach 1222-1225, był przebudowywany w latach 1540 i 1769, został rozebrany po zniszczeniach z 1945 r.
  • ratusz zbudowany w 1554 r. – XVI w. w stylu renesansowym; obecnie mieści Salę Rajców Miejskich, Muzeum Regionalne (d. Muzeum Osadnictwa Wojskowego), Urząd Stanu Cywilnego oraz Miejską Bibliotekę Publiczną
  • dom, ul. 7 Dywizji 12, z k. XIX w.
  • willa, obecnie szkoła, ul. Górna 1, z XIX w./XX w.
  • dom, dawniej rozlewnia wód, ul. Grunwaldzka 11, z XVI w., 1760 r. XIX w.
  • budynki dawnej cegielni Augustina, ul. Izerska 7, z drugiej poł. XIX–XX w.:
    • budynek administracyjny
    • budynek produkcyjny, obecnie magazyn
  • zespół willowy, ul. Kombatantów 2 i 2a, z pierwszej poł. XIX w., 1874 r.:
    • willa
    • stajnia z wozownią
    • park
    • ogrodzenie z bramą
  • willa z parkiem, ul. Kombatantów 11, z czwartej ćw. XIX w.
  • budynek z XVIII/XIX w. przy ul. Lompy 1 (dawne gimnazjum)
  • sąd, pl. 3 Maja 12, z 1899 r.
  • magazyn „Dom Solny” lub Dom Zbożowy, ul. Podwale 4, z 1539 r., 1689 r., XIX w., budynek zbudowany z kamienia bazaltowego ufundowany przez Radę Miejską spełniał swoje funkcje do XIX wieku, później służył jako więzienie miejskie
  • dom, ul. Spółdzielcza 17, z drugiej poł. XVIII w., XIX w., XX w.
  • dom „Pod Okrętem”, ul. Stara 1, z 1715 r. – XVIII w., rodzinny dom kupieckiej rodziny Kirchoffów (obecnie siedziba Urzędu Skarbowego).
  • dom, ul. Tkacka 27, z ok. 1900 r.
  • zespół domu, ul. Warszawska 2, z k. XIX w.:
    • dom
    • budynek gospodarczy
    • ogród
  • dom, ul. Wąska 6, z XVIII w., druga poł. XIX w.
  • obiekty po byłych Królewskich Zakładach Kolei Górskiej (ZNTK Lubań), ul. Gazowa – wpisane do rejestru zabytków, wraz z obiektem parowozowni wachlarzowej. Jeden z największych tego typu zachowanych obiektów w Polsce i Europie.

Lubań – Uniegoszcz

  • kościół par. pw. Narodzenia NMP, ul. Różana, z XVI–XVIII w.
  • dom, ul. Jeleniogórska 18

inne zabytki:

widok z Wieży Brackiej w Lubaniu Słup pocztowy z XVIII wieku z herbem Polski (rekonstrukcja 2005 rok).

Podział administracyjny | edytuj kod

Centrum | edytuj kod

  • Stare Miasto
  • Śródmieście (Przedmieścia Brackie, Mikołajskie, Zgorzeleckie)

Osiedla | edytuj kod

  • Osiedle Piastów
  • Osiedle Willowe (dawniej Os. Waryńskiego)
  • Osiedle Zodiak
  • Osiedle Fabryczna
  • Osiedle Kolejowa

Dzielnice | edytuj kod

Polityka | edytuj kod

Miasto | edytuj kod

Wybory na burmistrza miasta i radę miasta od 2002 roku.

Kadencje burmistrza miasta Lubań | edytuj kod

Rada miasta | edytuj kod

Posłowie i Senatorowie | edytuj kod

Posłowie | edytuj kod

 Osobny artykuł: Okręg wyborczy nr 1 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Senator | edytuj kod

Inni politycy | edytuj kod

Transport | edytuj kod

Drogi | edytuj kod

Lubań położony jest 11 km na południe od Autostrady A4 (E40) (dojazd 296).

Linie kolejowe | edytuj kod

 Osobny artykuł: Lubań Śląski. Obiekt zabytkowego dworca Lubań
  • 279: Węgliniec – Lubań
  • 274: Jelenia Góra – Lubań – Zgorzelec (Linia Lubań – Zgorzelec reaktywowana dla ruchu pasażerskiego w grudniu 2011)
  • 337: Lubań – Leśna (linia towarowa).

Komunikacja autobusowa | edytuj kod

W maju 2016 r. stary dworzec autobusowy został wyburzony[22], w jego miejsce wybudowano Galerię „Inbag”[23] – obiekt handlowo-usługowy, posiadający infrastrukturę dworca autobusowego[24][25][26].

Przewoźnicy | edytuj kod

  • PKS Kamienna Góra[27]
  • PKS „Voyager” Lubań[28]
  • Bieleccy[29]
  • Busiki S.C.[30]

Komunikacja miejska | edytuj kod

Pierwsze plany wprowadzenia komunikacji miejskiej w Lubaniu powstały w latach siedemdziesiątych XX wieku[31], jednak pierwsze autobusy wyjechały na ulice miasta w czerwcu 1989. Były to (i nadal są) zwykłe pojazdy PKS, nieprzystosowane do kursowania w mieście (m.in. brak pneumatycznie otwieranych drzwi). Spółka PKS Voyager, która przejęła transport miejski w Lubaniu po upadku Pekaes Lubań, planuje wprowadzenie pojazdów przystosowanych do transportu miejskiego[31].

Od roku 2011 funkcjonują cztery linie komunikacji miejskiej[32].

Media | edytuj kod

Portale | edytuj kod

Prasa | edytuj kod

  • Ziemia Lubańska

Lubań w kadrze | edytuj kod

Produkcje filmowe na terenie miasta:

  • Film promocyjny miasta Lubań[34]
  • Materiał TVP Wrocław pt. „Miasteczko jak ze snu”[35]
  • Programy historyczne „Echa Przeszłości”; odc. 18 „Zbrodniarze – Lubań”[36]; odc. 45 „Lubań „45” (wrzesień 2012)[36]; „Kamienna Góra w Lubaniu” (październik 2014)[37]

Szkolnictwo | edytuj kod

Tarcza szkolna ZSZ PKP w Lubaniu

Żłobki, przedszkola, szkoły podstawowe i szkoły ponadgimnazjalne w Lubaniu:

Gospodarka | edytuj kod

W Lubaniu znajdują się następujące zakłady pracy:

  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (PEC Lubań Sp. z o.o.)
  • Agromet ZEHS Lubań
  • Imakon Sp. z o.o.
  • „IMKA” Dr. Schumacher Sp. z o.o.
  • Chromex Sp. z o.o.
  • Automatec Sp. z o.o.

W mieście są także spółki miejskie:

  • Lubańskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. Lubań
  • Lubańskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. Lubań
  • Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. Lubań
  • Zakład Gospodarki i Usług Komunalnych Sp. z o.o. Lubań

Zlokalizowane w mieście Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w 2000 roku zostały postawione w stan upadłości.

Honorowi obywatele miasta | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

Dane z 31 grudnia 2009[55]:

Piramida wieku mieszkańców Lubania w 2014 roku[56].

Opieka zdrowotna | edytuj kod

W mieście znajduje się Łużyckie Centrum Medyczne im. Lucjana Kopcia[57], który posiada:

  • 8 oddziałów szpitalnych
  • 9 poradni specjalistycznych
  • 2 pracownie

Religia | edytuj kod

Kościół Świętej Trójcy

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Turystyka | edytuj kod

Przez miasto przebiega Dolnośląska Droga św. Jakuba – odcinek szlaku pielgrzymkowego do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela w Hiszpanii.

Muzea | edytuj kod

W mieście istnieją 3 muzea:

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta partnerskie[62]:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-14] .
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
  3. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  4. A.F. Busching, „A new system of geography”, rozdz. „Lusatia”, London 1762, s. 136.
  5. a b c Lubań wczoraj i dziś, s. 26.
  6. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  7. JanuszJ. Czerwiński JanuszJ., RyszardR. Chanas RyszardR., Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 303-304 .
  8. Lubań, www.luban.pl [dostęp 2017-11-25]  (pol.).
  9. a b c Michał Sibilski, Historia kolei żelaznej w Lubaniu, „Świat Kolei” nr 12/2014, s. 16-21
  10. Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.263.
  11. Lubań – ostatnie zwycięstwo Rzeszy na wschodzie | DziwnaWojna.pl, dziwnawojna.pl [dostęp 2016-01-25] .
  12. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13]  (pol.).
  13. Szkoła Podstawowa nr 1 w Lubaniu, www.lubansp1.republika.pl [dostęp 2016-01-25] .
  14. .:ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH IM. ADAMA MICKIEWICZA W LUBANIU:., www.zspmickiewicz.edu.pl [dostęp 2016-01-25] .
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 102,103. [dostęp 2012-09-11].
  16. Administrator: JERZY ANDRZEJ ZIELIŃSKI. www.jerzyzielinski.eu. [dostęp 2015-08-09].Sprawdź autora:1.
  17. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe, wybory2002.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-03] .
  18. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza, wybory2006.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-03] .
  19. DituelD. Sp. DituelD., Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo dolnośląskie – – m. Lubań, wybory2010.pkw.gov.pl [dostęp 2017-06-03] .
  20. Rada miasta Lubań 2014, 22 listopada 2014 [dostęp 2017-06-03] .
  21. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2019-12-25] .
  22. Sławomir Piguła: Lubański dworzec PKS w rozbiórce (pol.). portal Przegląd Lubański, 2016-05-11. [dostęp 2017-03-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-13)].
  23. Strona główna – Inbag Lubań, Inbag Lubań [dostęp 2017-10-18]  (pol.).
  24. PKSP. Voyager PKSP., Zmiany na dworcu PKS w Lubaniu, eluban.pl [dostęp 2017-03-12] .
  25. J.Rycerz, Galeria w centrum Lubania, eluban.pl [dostęp 2017-03-12] .
  26. . (red.), Ruszyła galeria Inbag, eluban.pl [dostęp 2017-03-12] .
  27. PKS Kamienna Góra. pks-kamgora.com.pl. [dostęp 2019-12-23].
  28. PKS „Vojager” Lubań. www.pksvoyager.pl. [dostęp 2019-12-23].
  29. Przewozy osobowe Bieleccy. www.bieleccybus.pl. [dostęp 2019-12-23].
  30. Busiki Zasańscy – Przewozy osobowe. www.busiki.com.pl. [dostęp 2019-12-23].
  31. a b Czerwone autobusy w Lubaniu?. „Ziemia Lubańska”. 8 (391), kwiecień/maj 2010. 
  32. Urząd MiastaU.M. Lubań Urząd MiastaU.M., Komunikacja, luban.pl [dostęp 2017-11-06]  (pol.).
  33. l, Lubań w skrócie – eluban.pl – portal informacyjny o Lubaniu, aktualności z Lubania i regionu, eluban.pl [dostęp 2017-10-18] .
  34. Lubię Lubań – film promocyjny. Lubię Lubań 2016-12-06. [dostęp 2017-09-12].
  35. Lubań – miasteczko jak ze snu, „Fakty” 14.10.2012. Fakty TVP3 Wrocław 2012-10-15. [dostęp 2017-09-12].
  36. a b 18 Echa przeszłości Zbrodniarze – Lubań. Krzysztof Klimek 2013-05-23. [dostęp 2017-09-12].
  37. ECHA PRZESZŁOŚCI Kamienna Góra w Lubaniu. Archiwum Łużyce 2014-10-31. [dostęp 2017-09-12].
  38. Bąbelkowo. [dostęp 2015-05-17].
  39. Przedszkole Niepubliczne nr 1.
  40. Przedszkole Publiczne nr 1.
  41. Przedszkole Publiczne nr 3.
  42. Przedszkole Miejskie nr 5.
  43. Przedszkole Językowe „Akademia Malucha”.
  44. Witamy w SP1 w Lubaniu, sp1luban.pl [dostęp 2017-10-18] .
  45. Sputnik SoftwareS.S. Sp. Sputnik SoftwareS.S., BIP – Szkoła Podstawowa Nr 2 w Lubaniu, sp2.luban.pl [dostęp 2017-10-18] .
  46. Sputnik SoftwareS.S. Sp. Sputnik SoftwareS.S., BIP – Szkoła Podstawowa nr 3 w Lubaniu, sp3.luban.pl [dostęp 2017-10-18] .
  47. Szkoła Podstawowa nr 4.
  48. ZSP im. A. Mickiewicza.
  49. ZSP im. KZL.
  50. Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2.
  51. Szkoła Muzyczna I stopnia im. Oskara Kolberga.
  52. red, Nadano tytuł Honorowego Obywatela Miasta Lubania, eLubań, 30 maja 2017 [dostęp 2017-11-10] .
  53. Ks. Jan Lombarski Honorowym Obywatelem Miasta Lubań, „Przegląd Lubański”, www.lubanski.eu [dostęp 2017-11-10]  (pol.).
  54. red, Feliks Netza (sic!) Honorowym Obywatelem, Gazeta Regionalna, 25 lipca 2013 [dostęp 2017-11-10]  (pol.).
  55. Bank Danych Regionalnych – Strona główna. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  56. http://www.polskawliczbach.pl/Luban, w oparciu o dane GUS.
  57. x, Łużyckie Centrum Medyczne, lcm-luban.pl [dostęp 2017-06-02] .
  58. Siostry Magdalenki od Pokuty (CSMM), portal Zgromadzenia [dostęp 2019-02-01] .
  59. PiotrP. Stefaniak PiotrP., Na chwałę Trójcy Świętej: Dzieje klasztoru Sióstr Świętej Marii Magdaleny od Pokuty w Lubaniu: 1320–2010, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, 2011, s. 407, ISBN 978-83-7216-900-6 .
  60. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-07-22] .
  61. Muzeum Broni i Militariów w Lubaniu już otwarte (WIDEO) | Przegląd Lubański, lubanski.eu [dostęp 2018-02-28] .
  62. MIASTA PARTNERSKIE. miastoluban.pl, 2011-09-21. [dostęp 2011-11-27].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Lubań (województwo dolnośląskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy