Ludvík Svoboda


Ludvík Svoboda w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ludvík Svoboda (ur. 25 listopada 1895 w Hroznatinie, zm. 20 września 1979 w Pradze[1]) – czechosłowacki wojskowy w stopniu generała armii, działacz komunistyczny i polityk. W latach 1944–1945 dowódca I Czechosłowackiego Korpusu Armijnego walczącego na froncie wschodnim II wojny światowej. Minister obrony narodowej Czechosłowacji w latach 1945–1950[2], wieloletni członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Czechosłowacji, wicepremier Czechosłowacji w latach 1950–1951. Prezydent Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej w latach 1968–1975. Trzykrotny Bohater Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (1965, 1970, 1975), Narodowy Bohater Jugosławii (1946) i Bohater Związku Radzieckiego (1965).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Młodość i I wojna światowa | edytuj kod

Urodził się w chłopskiej rodzinie we wsi Hroznatin jako syn Jana (1862–1896)[3] i Františky (ur. 1868)[4]. W 1915 ukończył studia w Wyższej Szkole Rolniczej. W czerwcu 1915 został powołany do służby w Armii Austro-Węgierskiej. Wysłano go na front wschodni. 18 września tego samego roku w okolicach Tarnopola dostał się do niewoli rosyjskiej[5]. Przebywał w obozie jenieckim w Darnicy, niedaleko Kijowa[5].

5 sierpnia 1916 zgłosił się do służby w Korpusie Czechosłowackim, walczącym u boku wojsk rosyjskich przeciwko siłom państw centralnych. W szeregach tej formacji wziął udział także w rosyjskiej wojnie domowej po stronie Białych. Walczył w bitwach pod Zborowem i Bachmaczem oraz w starciach o obronę Kolei Transsyberyjskiej przed Armią Czerwoną. 6 lutego 1919 mianowany kapitanem. W 1920 w tej randze przybył do Czechosłowacji[5].

Dwudziestolecie międzywojenne | edytuj kod

Po powrocie do kraju został zdemobilizowany i zajął się prowadzeniem rodzinnego gospodarstwa rolnego. W 1921 rozpoczął służbę w Wojsku Czechosłowackim. Został przydzielony do 36. pułku w stopniu kapitana. W 1923 zawarł związek małżeński, z którego miał syna i córkę. Jego syn Miroslav (ur. 1924) został w 1942 zamordowany przez Niemców[6][7].

Podczas swojej służby ukończył szereg kursów podnoszących kwalifikacje. Zdał egzamin z języka i literatury węgierskiej na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie. W latach 1931–1934 był wykładowcą w Akademii Wojskowej w Hranicach. W 1934 został awansowany do stopnia podpułkownika i otrzymał przeniesienie do 3. pułku w Kromieryżu. Był dowódcą batalionu i szkolił oficerów rezerwy[5].

Po rozpoczęciu okupacji Czech przez Niemców i powołaniu marionetkowego Protektoratu Czech i Moraw na krótko zaangażował się w działalność konspiracyjnej organizacji Obrona Narodu. Jako zagrożony aresztowaniem Gestapo w czerwcu 1939 nielegalnie przedostał się do Polski. Został mianowany zastępcą dowódcy Legionu Czechów i Słowaków, utworzonego z żołnierzy czeskich i słowackich, walczącego przeciw Niemcom podczas kampanii wrześniowej.

II wojna światowa | edytuj kod

Po klęsce wrześniowej znalazł się w Związku Radzieckim, gdzie został internowany[8]. Od 1942 był organizatorem i dowódcą jednostek czechosłowackich formowanych w ZSRR, walczących na froncie wschodnim u boku Armii Czerwonej przeciwko Niemcom. Został dowódcą, kolejno: 1. Czechosłowackiego samodzielnego batalionu polowego, 1. Czechosłowackiej Samodzielnej Brygady oraz od września 1944 I Czechosłowackiego Korpusu Armijnego. W grudniu 1943 Svoboda został awansowany przez emigracyjnego prezydenta Czechosłowacji Edvarda Beneša do stopnia generała brygady.

Jesienią 1944 dowodził oddziałami czechosłowackimi podczas ofensywy dukielskiej. Następnie walczył na Słowacji i na Morawach.

Okres powojenny | edytuj kod

W maju 1945 otrzymał awans na generała dywizji, a w sierpniu generała armii. Od 4 kwietnia 1945 był ministrem obrony narodowej Czechosłowacji[9].

Od października 1948 był członkiem Komunistycznej Partii Czechosłowacji, w latach 1948–1949 i od 1968 do 1976 członek Komitetu Centralnego tej partii. W latach 1950–1951 pełnił funkcję przewodniczącego Państwowej Komisji Kultury Fizycznej i Sportu oraz wicepremier.

8 września 1951 został pod fałszywymi zarzutami usunięty ze wszystkich stanowisk i zwolniony z wojska[10]. Pracował w spółdzielni rolniczej. W listopadzie 1952 został na krótko aresztowany pod zarzutem przygotowywania zamachu stanu[10][11]. W 1954, głównie z inicjatywy Nikity Chruszczowa, został zrehabilitowany[11]. Powrócił do służby wojskowej i otrzymał stanowisko rektora Akademii Wojskowej im. Klementa Gottwalda, które sprawował w latach 1954–1958[11]. Następnie przebywał na emeryturze. Od 1948 do 1968 zasiadał w czechosłowackim parlamencie. Był wiceprzewodniczącym Związku Bojowników Antyfaszystowskich i Związku Przyjaźni Czechosłowacko-Radzieckiej. Pracował nad wspomnieniami w Wojskowym Instytucie Historycznym. Tam właśnie wydał swoje wspomnienia pt. Z Buzułuku do Pragi (w Polsce książka ukazała się nakładem Wydawnictwa MON)[12]. Poświęcił się też interwencjom na rzecz rehabilitacji niesprawiedliwie prześladowanych żołnierzy.

30 marca 1968 objął urząd prezydenta Czechosłowacji w miejsce skompromitowanego Antonína Novotnego. Stało się to na wniosek I sekretarza KPCz Alexandra Dubčeka. Jako prezydent nie miał wielkiego wpływu na politykę, jednak popierał program reform liberalizujących ustrój kraju, opowiadał się też za rehabilitacją osób niesłusznie skazanych w latach 50., zwłaszcza bojowników ruchu oporu podczas okupacji niemieckiej.

22 marca 1973 ponownie został wybrany na urząd prezydenta. Nasilały się jednak problemy zdrowotne generała. W maju 1975 został usunięty ze stanowiska dzięki noweli konstytucyjnej, pozwalającej obrać nowego prezydenta w przypadku niemożności wypełniania funkcji przez dotychczasowego. Zastąpił go wtedy Gustáv Husák.

Pochówek | edytuj kod

Pochowany został z wojskowymi i państwowymi honorami, w otoczeniu tysięcy ludzi, którzy przyszli go pożegnać jako bohatera narodowego. Urna z jego prochami została umieszczona w Narodowym Miejscu Pamięci na Žižkovie w Pradze[13]. W 1993 jego szczątki przeniesiono i umieszczono w grobowcu rodzinnym w Kromieryżu[13][14].

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Upamiętnienie | edytuj kod

  • 16 marca 2013 w Hroznatínie, miejscu urodzin Ludvíka Svobody, odsłonięto pomnik generała. Powstał on dzięki staraniom lokalnych władz samorządowych[17].
  • 4 października 1989 na Placu Wolności w Svidníku odsłonięto liczący ponad 4 metry brązowy pomnik generała Ludvíka Svobody[18][19].
  • Poświęcony jego pamięci kamień pamiątkowy znajduje się w Popradzie.
  • W 1976 odsłonięto w Kromieryżu tablicę pamiątkową, na budynku w którym generał Svoboda mieszkał z rodziną.
  • W 1985 w Hroznatínie, w domu narodzin Ludvíka Svobody, utworzono izbę pamięci i muzeum poświęcone jego osobie. Muzeum zostało zlikwidowane w 1992, jednak miejsce narodzin prezydenta Czechosłowacji ciągle pozostaje ważnym obiektem, wpisanym na listę obiektów kulturalnych Czech. Znajduje się tam też brązowa tablica pamiątkowa, odsłonięta w 1980[20].
  • Z plebiscycie Největší Čech zorganizowanym w 2005 przez Česká televize zajął 72. miejsce[21].
  • Jest honorowym obywatelem: Pragi[22], Pilzna[23], Brna[24] i Ostrawy[25].

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wiadomość o śmierci generała armii Ludvíka Svobody na pierwszej stronie dziennika Rudé právo z 21 września 1979, archiv.ucl.cas.cz [dostęp 2020-09-23] .
  2. Galerie ministrů národní obrany, armada.vojenstvi.cz [dostęp 2020-09-23] .
  3. Encyklopedie dějin města Brna, encyklopedie.brna.cz, 2004 [dostęp 2020-09-30] .
  4. Encyklopedie dějin města Brna, encyklopedie.brna.cz, 2004 [dostęp 2020-09-30] .
  5. a b c d Ludvík Svoboda - Životopis podrobněji, web.archive.org, 15 marca 2014 [dostęp 2020-09-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-03-15] .
  6. Encyklopedie dějin města Brna, encyklopedie.brna.cz, 2004 [dostęp 2020-09-30] .
  7. Main, www.ub.cz [dostęp 2020-09-30] .
  8. Svoboda Ludvik, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-09-30] .
  9. Ludvík Svoboda, Encyclopedia Britannica [dostęp 2020-09-30]  (ang.).
  10. a b Свобода Людвик, www.warheroes.ru [dostęp 2020-06-16] .
  11. a b c FGF. Forrest FGF., z, 2015, Ludvík Svoboda, Pražský hrad [dostęp 2020-06-16]  (cz.).
  12. Z Buzułuku do Pragi, Lubimyczytać.pl [dostęp 2020-09-23] .
  13. a b Prezidentské pohřby byly v Československu celonárodní tryznou i aktem v ústraní - Novinky.cz, www.novinky.cz [dostęp 2020-06-16] .
  14. arm. generál Ludvík Svoboda 1895 - 1979 rekord BillionGraves, BillionGraves [dostęp 2020-06-16]  (pol.).
  15. M.P. z 1947 r. nr 62, poz. 456
  16. Tamara Barriga: Niechciani honorowi obywatele. Miasta zmagają się z przeszłością. tvn24.pl, 6 kwietnia 2015. [dostęp 2016-03-23].
  17. Pomník Ludvíka Svobody - Hroznatín pomník, Hroznatín (obec), www.krasnecesko.cz [dostęp 2020-07-09]  (cz.).
  18. WEBYGROUP, Hmotné nehnuteľné pamätihodnosti, www.svidnik.sk [dostęp 2020-06-17]  (słow.).
  19. Pomnik Ludvíka Svobody, Dukla Destination [dostęp 2020-06-17]  (pol.).
  20. V Hroznatíně byl odhalen památník generálu Ludvíku Svobodovi, www.acr.army.cz [dostęp 2020-06-16]  (cz.).
  21. https://www.ceskatelevize.cz/porady/1166142508-nejvetsi-cech/11434-vysledky/
  22. Vyznamenání, www.ludviksvoboda.cz [dostęp 2020-09-23]  (cz.).
  23. Správa informačních technologií města Plzně | Dominikánská 4 | 306 31 Plzeň 1, Ocenění udělovaná městem Plzeň, www.plzen.eu [dostęp 2020-09-23]  (cz.).
  24. Brno - Čestní občané města Brna (1918 - 1989), www.brno.cz [dostęp 2020-09-23] .
  25. https://www.ostrava.cz/cs/o-meste/vyznamne-osobnosti/cestni-obcane-mesta
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Ludvík Svoboda" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy