Mário Soares


Mário Soares w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mário Alberto Nobre Lopes Soares (ur. 7 grudnia 1924 w Lizbonie[1], zm. 7 stycznia 2017 tamże[2]) – portugalski polityk, prawnik i nauczyciel, działacz opozycyjny, więzień polityczny. Parlamentarzysta krajowy, eurodeputowany V kadencji, minister, w latach 1976–1978 i 1983–1985 premier, a od 1986 do 1996 prezydent Portugalii.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Rodzina | edytuj kod

Syn João Lopesa Soaresa i Elisy Nobre Soares. Jego ojciec był nauczycielem i politykiem okresu Pierwszej Republiki Portugalskiej. W 1949 Mário Soares zawarł związek małżeński z Marią Barroso[3], która zmarła w 2015[4]. Miał dwoje dzieci – córkę Isabel Soares i syna João Soaresa[3].

Działalność do lat 70. | edytuj kod

Od czasów studenckich był zaangażowany w działalność środowisk opozycyjnych wobec dyktatury Antónia de Oliveiry Salazara[3][5]. Do 1951 związany z Portugalską Partią Komunistyczną[6]. Był dyrektorem akademii młodych komunistów w Lizbonie i prezesem sekcji młodzieżowej Movimento de Unidade Democrática. W 1949 pełnił funkcję sekretarza generała José Nortona de Matosa[7]. Na Uniwersytecie Lizbońskim ukończył historię i filozofię (1951), a także prawo (1957). Pracował jako nauczyciel w szkole średniej oraz jako dyrektor założonego przez swojego ojca Colégio Moderno. W 1957 uzyskał uprawnienia adwokata, podejmując praktykę w tym zawodzie[3][7].

Współpracował w dalszym ciągu z kolejnymi grupami opozycyjnymi, był liderem działającej w latach 50. organizacji Resistência Republicana e Socialista[6]. Był obrońcą w procesach politycznych i prawnikiem generała Humberta Delgado, niezależnego kandydata w wyborach prezydenckich w 1958, zamordowanego w 1965. W 1964 utworzył organizację polityczną pod nazwą Acção Socialista Portuguesa. Reprezentował opozycyjne środowiska w wyborach parlamentarnych w latach 60. Za swoją działalność polityczną był dwanaście razy aresztowany przez funkcjonariuszy policji politycznej PIDE, łącznie więziony przez około trzy lata. W 1968 bez procesu zesłany na Wyspę Świętego Tomasza, dwa lata później zezwolono mu na wyjazd do Francji[3][5]. Na emigracji praktykował w zawodzie prawnika, zajmował się także działalnością akademicką na uniwersytetach w Vincennes i Rennes[7].

Działalność od lat 70. | edytuj kod

19 kwietnia 1973 w niemieckiej miejscowości Bad Münstereifel współtworzył na bazie ASP Partię Socjalistyczną[3]. Stanął na jej czele jako sekretarz generalny, kierując tym ugrupowaniem nieprzerwanie do 1985. Od 1974 był jednocześnie wiceprzewodniczącym Międzynarodówki Socjalistycznej[7].

Do Portugalii powrócił po zwycięstwie rewolucji goździków w kwietniu 1974[3]. W rządach przejściowych pełnił początkowo funkcję ministra spraw zagranicznych (1974–1975), następnie ministra bez teki (1975)[7]. W 1975 uzyskał mandat posła do konstytuanty, w 1976 po raz pierwszy wybrany do Zgromadzenia Republiki[5], utrzymując mandat poselski w kolejnych wyborach w 1979, 1980, 1983 i 1985[8].

Od 23 lipca 1976 do 28 sierpnia 1978 po raz pierwszy sprawował urząd premiera, stojąc na czele dwóch gabinetów[7]. Od 1977 pełnił jednocześnie obowiązki ministra spraw zagranicznych[9]. Od 9 czerwca 1983 do 6 listopada 1985 po raz drugi stał na czele portugalskiego rządu[7].

W 1986 wystartował w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze otrzymał 25,4% głosów, przegrywając z Diogo Freitasem do Amaral, którego poparło 46,3% głosujących. W drugiej turze Mário Soares zwyciężył swojego kontrkandydata z wynikiem 51,2% głosów[10]. Zaprzysiężony został 9 marca 1986[7]. W 1991 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję, mając poza socjalistami poparcie także ze strony Partii Socjaldemokratycznej. Zwyciężył wówczas w pierwszej turze, otrzymując 70,3% głosów[10].

Drugą kadencję prezydencką zakończył 9 marca 1996, kiedy to zastąpił go Jorge Sampaio. Z urzędu wszedł w skład Rady Stanu. Reaktywował założoną w 1991 fundację swojego imienia, a także stanął na czele fundacji Fundação Portugal-África[3]. W wyborach w 1999 z listy Partii Socjalistycznej uzyskał mandat posła do Parlamentu Europejskiego V kadencji, który wykonywał do 2004. Był członkiem frakcji socjalistycznej oraz Komisji Spraw Zagranicznych, Praw Człowieka, Wspólnego Bezpieczeństwa i Polityki Obronnej[1].

W 2006 ponownie kandydował w wyborach prezydenckich z poparciem PS. W głosowaniu zajął trzecie miejsce z wynikiem 14,3% głosów[10].

Zmarł 7 stycznia 2017 w Lizbonie, po jego śmierci ogłoszono trzydniową żałobę narodową[2][11]. Jego pogrzeb państwowy odbył się 11 stycznia 2017, Mário Soares został pochowany na stołecznym cmentarzu Prazeres[12].

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Mário Soares, 1978
Odznaczenia krajowe

Jako prezydent Portugalii z urzędu został Wielkim Mistrzem[13] Wstęgi Trzech Orderów, Orderu Wieży i Miecza, Orderu Chrystusa, Orderu Avis, Orderu Świętego Jakuba od Miecza, Orderu Infanta Henryka, Orderu Wolności, Orderu Zasługi, Orderu Edukacji Publicznej.

Odznaczenia zagraniczne
Nagrody i wyróżnienia

Otrzymał tytuł doktora honoris causa ponad 30 uniwersytetów, m.in. Lancaster University (1986), Brown University (1987), Université Libre de Bruxelles (1987), Uniwersytetu w Salamance (1987), Princeton University (1988), Uniwersytetu Bolońskiegu (1989), Université Paris Sorbonne (1989), Uniwersytetu w Porto (1990), Uniwersytetu Turyńskiego (1990), Universidad de Santiago de Compostela (1992), Trinity College w Dublinie (1993), Uniwersytetu Oksfordzkiego (1993), Universidad Autónoma del Estado de México (1994), Uniwersytetu Maltańskiego (1994), Uniwersytetu Complutense w Madrycie (1996), Uniwersytetu w Coimbrze (1997), University of Toronto (1998)[20].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Profil na stronie Parlamentu Europejskiego. [dostęp 2016-04-10].
  2. a b Zmarł były prezydent Portugalii Mario Soares. wp.pl, 7 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-07].
  3. a b c d e f g h Mário Soares: Biografia (port.). fmsoares.pt. [dostęp 2016-04-10].
  4. Morreu Maria de Jesus Barroso (port.). observador.pt, 7 lipca 2015. [dostęp 2016-04-10].
  5. a b c Soares, Mario (hiszp.). mcnbiografias.com. [dostęp 2019-01-01].
  6. a b Resistência Republicana e Socialista (1955) (port.). politpedia.pt. [dostęp 2016-04-10].
  7. a b c d e f g h Mário Soares (ang.). presidencia.pt. [dostęp 2016-04-10].
  8. Resultados Eleitorais (port.). parlamento.pt. [dostęp 2016-04-05].
  9. Rulers: Portugal: Ministries, etc. (ang.). rulers.org. [dostęp 2016-04-10].
  10. a b c Resultados Eleitorais (port.). eleicoes.cne.pt. [dostęp 2016-04-10].
  11. Portugal mourns 'father of liberty and democracy' Mario Soares (ang.). euronews.com, 8 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-08].
  12. Tłumy oddały hołd współtwórcy demokracji. tvn24.pl, 11 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-11].
  13. Cidadãos Nacionais Agraciados com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2016-04-10].
  14. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar Cidadãos Nacionais Agraciados com Ordens Estrangeiras (port.). presidencia.pt. [dostęp 2016-04-10].
  15. Ordensdetaljer (duń.). borger.dk. [dostęp 2015-05-27].
  16. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 maja 1993 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1993 r. nr 29, poz. 309).
  17. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 października 1994 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1995 r. nr 1, poz. 3).
  18. 1995 National Orders awards (ang.). info.gov.za. [dostęp 2016-04-10].
  19. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (wł.). quirinale.it, 5 kwietnia 1989. [dostęp 2016-04-10].
  20. Prémios nacionais e internacionais e outras Distinções (port.). fmsoares.pt. [dostęp 2016-04-10].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Mário Soares" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy