Młynary


Na mapach: 54°11′10,88″N 19°43′13,32″E/54,186356 19,720367

Młynary w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Młynary (niem. Mühlhausen[2]) – miasto w północnej Polsce, w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Młynary.

Pod względem historycznym Młynary leżą na obszarze dawnej Pogezanii[3], w Prusach Górnych[4], a także na Powiślu[5]. Miasto posiada dobre połączenie drogowe z Elblągiem (DW509), Olsztynem, Pasłękiem (DW505), Braniewem, a także kolejowe z Elblągiem i Braniewem.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Akt oddania się stanów pruskich królowi Polski Kazimierzowi IV Jagiellończykowi i Koronie Królestwa Polskiego, 1454, Archiwum Główne Akt Dawnych

Młynary na miejscu wcześniejszej osady pruskiej w 1327 założyli Krzyżacy, w 1329 uzyskało prawa miejskie, było to miasteczko obwiedzione murami miejskimi z cegły z dwoma bramami: Górną i Dolną. W 1338 nastąpiło ponowienie praw miejskich, w skład zabudowy wchodził obronny kościół (do XVI w. wszystkie nabożeństwa odbywały się w języku polskim). Od początku znaczą część mieszczan stanowili Polacy, w akcie ponowienia znalazły się zapisy dotyczące sposobu rozstrzygania sporów pomiędzy ludnością polską i pozostałą. Bliskość Braniewa, Ornety i Elbląga sprawiła, że miasto nigdy nie doświadczyło prężnego rozwoju. Pełniło rolę lokalnego ośrodka handlu i usług[6].

Miasto opowiedziało się po stronie Związku Pruskiego, na prośbę którego w 1454 król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił wcielenie regionu do Królestwa Polskiego. Po wybuchu wojny trzynastoletniej zostało zdobyte przez Krzyżaków w 1455[7]. W ramach zemsty Krzyżacy utopili burmistrza miasta, jednakże jeszcze w tym samym roku miasto odbiły siły propolskie[7].

Po pożarze z 1547, w l. 1547-1553 odbudowano dzisiejszy kościół św. Piotra Apostoła, rozbudowany w kolejnych dziesięcioleciach. W 1625 wskutek epidemii dżumy zmarło ok. 10% populacji miasta[7]. Rok po I rozbiorze Polski król pruski ulokował w Młynarach 52 Pułk Fizylierów wojska pruskiego[7]. W latach 1856–1857 wzniesiono nowy kościół katolicki, a w 1864 zainstalowano oświetlenie uliczne[7]. W 1871 spłonął młynarski ratusz[7]. W 1945 miasto wraz z południową częścią Prus Wschodnich zostało przyłączone do Polski.

W 1945 miasto zostało zniszczone w 80% w wyniku czego utraciło prawa miejskie, które odzyskało w 1984. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.

Demografia | edytuj kod

Dane z 31 grudnia 2017 roku[8].

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto miało 1859 mieszkańców.

  • Piramida wieku mieszkańców Młynar w 2014 roku [1].


Zabytki | edytuj kod

Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
  • gotycki kościół św. Piotra Apostoła z 1327, zniszczony podczas pożaru, odbudowany w 1554, dwunawowy, z barokowym wyposażeniem z XVII w. (ołtarz główny o bogatej snycerce, ambona wsparta na plecach rzeźby Mojżesza, z 1654 roku wykonana przez snycerza elbląskiego, Hannsa Ohlmanna, organy, zbudowane w pracowni organmistrza z Królewca, Adama Gottloba Caspariniego z 1742 roku, wraz z prospektem pomalowane i pozłocone w 1756 roku przez Johana Turka z Ostródy[9], boczne ołtarzyki – Jezusa i Maryi). W kościele jest ogrzewanie tego samego typu, jak na zamku w Malborku. Wieża usytuowana charakterystycznie dla stylu pomezańskiego, tj. w północno-zachodnim narożniku. Pełniła istotną rolę obronną, świątynia zajmowała naroże murów, a wieża stanowiła część miejskich fortyfikacji[10] (nr rej. zabytk. NID 618/69 z 28.02.1968).
  • układ urbanistyczny zabudowy Starego Miasta
  • domy przy ulicy Dworcowej 33 i Słowackiego 2–4, 6, 8, 10
  • kaplica cmentarna
  • ruiny dawnego młyna wodnego (ul. Młyńska 2)[11]

Zabytkami poza rejestrem NID są także:

  • zabytkowy budynek szkolny (Dworcowa 8)
  • zabytkowy budynek poczty
  • dawna gospoda „Warmianka”

Inne | edytuj kod

W planach jest budowa zapory wodnej na rzece Bauda, przepływającej przez miasto i tym samym utworzenie zbiornika wodnego – „Zalewu Młynary” – razem z piaszczystą plażą, a także budowa elektrowni wodnej dla potrzeb miasta.

Transport | edytuj kod

Stacja kolejowa

Mieści się tu stacja kolejowa.

Przez miasto przechodzą drogi:

7,5 km od Młynar znajduje się droga ekspresowa S22

Sport | edytuj kod

W Młynarach działa klub piłkarski „Syrena”, który aktualnie występuje w lidze okręgowej.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Młynary w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Jerzy Kwiatek, Teofil Lijewski: Leksykon miast polskich. MUZA SA, Warszawa 1998, s. 505. ​ISBN 83-7079-926-4
  4. Andrzej Kamieński: Ustrój i stosunki społeczno-gospodarcze Prus Książęcych w połowie XVII wieku, w: Stany Prus Książęcych wobec rządów brandenburskich w drugiej połowie XVII wieku – „Rozprawy i Materiały Ośrodka Badan Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie”, nr 148. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn 1995, s. 44. ISSN 0585-3893
  5. Mrągowskie Centrum Informacji Turystycznej: Powiśle (pol.). it.mragowo.pl. [dostęp 2021-03-26].
  6. Jan Bałdowski, Warmia i Mazury, mały przewodnik, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1977, s. 138
  7. a b c d e f [1]
  8. Młynary w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-01-15]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  9. Kościół pw. św. Piotra Apostoła w Młynarach (pol.). Leksykon kultury Warmii i Mazur. [dostęp 2017-03-15].
  10. Piotr Skurzyński, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A., Warszawa 2004, s. 60, ​​​ISBN 83-7200-631-8
  11. Zabytki powiatu elbląskiego (pol.). W: Zabytki nieruchowe [on-line]. NID. [dostęp 2017-03-15].

Bibliografia | edytuj kod

  • TomaszT. Darmochwał TomaszT., Marek JacekM.J. Rumiński Marek JacekM.J., Warmia Mazury, przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996, s. 101, ISBN 83-902165-0-7 .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Młynary" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy