Marchewnik


Marchewnik anyżowy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Marchewnik) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Owoce

Marchewnik anyżowy, m. wonny (Myrrhis odorata) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Przedstawiciel monotypowego rodzaju marchewnik Myrrhis Mill.[2][3][4] Występuje naturalnie na obszarach górskich południowej Europy[3], od Pirenejów po Półwysep Bałkański[5]. Jest rozpowszechniony w uprawie i rejestrowany jako dziczejący na różnych obszarach świata, m.in. w Chile[3]. Także w Polsce notowany jest jako gatunek dziczejący na Dolnym Śląsku i Pomorzu[4].

Owoce i korzenie używane są jako aromatyczna przyprawa. Wykorzystywany jest także jako roślina pastewna i roślina lecznicza[5]. Gatunek popularny był zwłaszcza w przeszłości[3]. Wykładano go m.in. na podłogach w izbach mieszkalnych[3] oraz w kościołach[2], co popularne było zwłaszcza w średniowiecznej Anglii. Liście wykorzystywane były także do polerowania drewna dębowego[2].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Roślina dwuletnia lub bylina wysokości 40-120 cm[4], czasem nawet osiągająca do 2 m[3]. Roślina kłączowa, z kłączem grubym i rozgałęzionym. Łodygi puste wewnątrz, w górze rozgałęziające się, nagie lub owłosione w węzłach i na pochwach. Cała roślina pachnie anyżem[4].
Liście
W ogólnym zarysie trójkątne, dwu- do czterokrotnie pierzaste. Dolne liście ogonkowe, wyższe siedzące, z pochwami nieco rozdętymi. Odcinki liści ostatniego rzędu jajowato lancetowate, pierzasto wcinane na dole, poza tym na całym brzegu karbowano piłkowane. Blaszka jest owłosiona od spodu[4].
Kwiaty
Zebrane w baldachy złożone, składające się z 5–18 baldachów prostych. Pokryw brak lub są one nieliczne (1–2), podczas gdy pokrywki składają się z wielu (5–7) listków. Kwiaty obupłciowe znajdują się tylko w środkowej części baldachów szczytowych, podczas gdy na ich brzegach i w baldachach bocznych występują tylko kwiaty męskie. Kielich drobny, ze słabo widocznymi ząbkami działek. Płatki korony białe, odwrotnie jajowate, wycięte na końcach, w kwiatach brzeżnych płatki są większe od tych znajdujących się wewnątrz baldachów[4]. Pręciki w liczbie 5. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem. Słupki dwa[3] o szyjkach 1,5 raza dłuższych od stożkowatego krążka miodnikowego[4].
Owoce
Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki[3]. Te na przekroju gwiazdkowate z powodu pięciu, wydatnych, trójkanciastych żeber, które na brzegach bywają owłosione. Owoce poza tym nagie, o kształcie równowąsko podługowatym[4][3].

Systematyka | edytuj kod

Jedyny gatunek w obrębie rodzaju marchewnik Myrrhis P. Miller, Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754 (syn. Chaerophyllastrum Heister ex Fabricius)[6].

W obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae rodzaj klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae, plemienia Scandiceae i podplemienia Scandicinae[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
  2. a b c David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 611. ISBN 978-1-107-11502-6.
  3. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 307. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b c d e f g h Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. IX. Kraków: PAN, PWN, 1960, s. 35.
  5. a b ZbigniewZ. Podbielkowski ZbigniewZ., Słownik roślin użytkowych, Warszawa: Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1989, s. 219, ISBN 83-09-00256-4, OCLC 69595653 .
  6. Myrrhis. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-05-21].
  7. Genus: Myrrhis Mill.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-05-21].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Marchewnik" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy