Marek Grechuta


Marek Grechuta w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Marka Grechuty w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie Na Wzgórzu Uniwersyteckim w Opolu Gwiazda Marka Grechuty w Opolu

Marek Michał Grechuta (ur. 10 grudnia 1945 w Zamościu, zm. 9 października 2006 w Krakowie) – polski piosenkarz, poeta, kompozytor i malarz, z wykształcenia architekt.

Uznawany za najważniejszego przedstawiciela polskiej poezji śpiewanej, wykorzystywał często elementy rocka, jazz-rocka i rocka progresywnego, szczególnie w początkowym okresie twórczości[1].

Zadebiutował w 1967 roku. Zdobywał nagrody na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie i Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. Pierwsze dwie płyty nagrał z zespołem Anawa. Jego bliskim wpsółpracownikiem i autorem muzyki do szeregu jego utworów był Jan Kanty Pawluśkiewicz.

Szereg utworów Grechuty zdobyło szeroką popularność i rozpoznawalność, m.in. Będziesz moją panią i Nie dokazuj z jego debiutanckiego albumu Marek Grechuta & Anawa (1970), a także Dni, których nie znamy (1971) czy Wiosna – ach to ty (1987).

W 1971 roku Grechuta założył Grupę WIEM. W latach 1976–1986 związany był z Piwnicą pod Baranami. W 2001 roku otrzymał Nagrodę Polskiego Przemysłu Fonograficznego Złoty Fryderyk za całokształt artystyczny.

Przez szereg lat zmagał się z chorobą afektywną dwubiegunową. Zmarł w 2006 roku, przed ukończeniem sześćdziesięciu jeden lat, w wyniku niewydolności krążenia.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Marek Grechuta urodził się w Zamościu w 1945 roku. W dzieciństwie wyjechał z rodziną do Chylic pod Warszawą, ale w 1956 roku rodzina na powrót osiadła w Zamościu. W czasie pobytu w Chylicach kościelny organista udzielał Grechucie pierwszych lekcji muzyki. Od najmłodszych lat uczył się gry na fortepianie[2]. Ukończył zamojskie I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego[3].

W 1963 roku podjął studia architektoniczne na Politechnice Krakowskiej[4]. W 1966 z Janem Kantym Pawluśkiewiczem, założył Kabaret Architektów Anawa (z francuskiego en avant – naprzód), który wkrótce się przeobraził w zespół towarzyszący mu na występach.

Publiczny debiut muzyczny Grechuty miał miejsce w październiku 1967 roku, kiedy dzięki wykonaniu piosenki „Tango Anawa” zajął drugie miejsce wśród wokalistów na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie. W 1968 roku na VI KFPP w Opolu zdobył nagrodę dziennikarzy za piosenkę „Serce”, a rok później na VII KFPP jedną z głównych nagród (Nagroda TVP) za piosenkę „Wesele”. Z zespołem Anawa nagrał dwie swoje pierwsze płyty – Marek Grechuta & Anawa z 1970 roku oraz Korowód z 1971. W tym roku na IX KFPP w Opolu Grechuta zdobył główną nagrodę za piosenkę „Korowód”.

W 1971 Grechuta opuścił zespół Anawa i założył inny zespół, o nazwie WIEM (W Innej Epoce Muzycznej). Z zespołem tym nagrał dwa albumy – Droga za widnokres oraz Magia obłoków. Płyty wypełnione były muzyką z elementami jazz-rocka, a wśród tekstów wykorzystano twórczość poetów współczesnych, takich jak Tadeusz Nowak, Tadeusz Śliwiak, Ryszard Krynicki albo Mieczysław Jastrun.

Pięć lat później ponownie zaczął współpracę z Pawluśkiewiczem i pisanie muzyki do tekstów Witkacego. W 1977 na XV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu jego piosenka „Hop – szklankę piwa” zdobyła Nagrodę Grand Prix, również na tym festiwalu przez Krystynę Jandę wykonywana była piosenka „Guma do żucia”, której muzykę i słowa napisał Marek Grechuta. Grechuta był również, wraz z Krzysztofem Jasińskim i Janem Kantym Pawluśkiewiczem, współautorem musicalu Szalona lokomotywa według Stanisława Ignacego Witkiewicza, prezentowanego w latach 1977–1980, m.in. w krakowskim Teatrze STU oraz katowickim Spodku[1].

W 1976 Marek Grechuta rozpoczął, trwającą blisko 10 lat, współpracę z Piwnicą pod Baranami.

W 1979 roku nagrał płytę z pieśniami do słów poety Tadeusza Nowaka, które poza nim zaśpiewali Teresa Iwaniszewska-Haremza, Magda Umer oraz Marian Opania. Utwory te, pochodzące ze spektaklu Zapach łamanego chleba nie spotkały się jednak z dobrym przyjęciem[1]. W 1981 ukazały się Śpiewające obrazy, płyta nagrana ponownie z zespołem Anawa, na której znalazły się piosenki inspirowane obrazami van Gogha, Picassa, Degasa, Moneta, Renoira i Wyspiańskiego, a także muzyka ze spektaklu Otello.

W 1984 roku wspólnie z Krystyną Jandą nagrał płytę W malinowym chruśniaku, z wierszami Bolesława Leśmiana. Do własnych tekstów wrócił w 1986 roku, wydając (w 1987) płytę Wiosna – ach to ty. Wypełniona była lżejszą muzyką i przyniosła tytułowy przebój, zawierała też fragmenty muzyki ze spektakli Colas Breugonon, Tumor Witkacego i Kroniki Olsztyńskiej. W 1987 roku napisał muzykę do przedstawienia teatralnego Jana BrzechwyKopciuszek. W 1989 roku wydał płytę Krajobraz pełen nadziei. W 1990 w Teatrze Stu odbył się koncert pt. „Złote przeboje”, w którym wystąpiła także, zaproszona przez Grechutę, aktorka Starego TeatruGrażyna Trela (utwór: „Wesele”). W 1991 wydał Piosenki dla dzieci i rodziców, nagrane wspólnie z aktorami Teatru Starego w Krakowie oraz dziecięcym chórem Gama.

Rok 1994 przyniósł kolejną płytę: Dziesięć ważnych słów, zawierającą utwory poświęcone istotnym wartościom w życiu. Grechuta nawiązywał na niej do Dekalogu, określając ją jako „dziesięć przykazań człowieka współczesnego”[5].

W roku 2003 wspólnie z grupą Myslovitz wykonał cover ich przeboju „Kraków”, który znalazł się na dwupłytowym albumie The Best of Myslovitz. Ostatnią płytą Grechuty z premierowym materiałem były Niezwykłe miejsca (2004), gdzie znalazły się piosenki poświęcone miejscom, które go oczarowały[1].

W 2000 ukazał się zestaw Świecie nasz, zawierający wszystkie 13 albumów Grechuty. Kompilacja otrzymała w 2001 Nagrodę Muzyczną Fryderyk w kategorii „najlepsza reedycja”. Zestaw został wznowiony w roku 2005, uzupełniono go wtedy o album Niezwykłe miejsca, a także o składającą się z nagrań archiwalnych płytę Godzina miłowania[6].

W roku 2006 na 43 KFPP w Opolu Marek Grechuta został uhonorowany Grand Prix tego festiwalu (Nagroda Prezesa TVP).

Zmarł nagle w nocy 9 października 2006, w wyniku niewydolności krążenia, która była skutkiem ogólnego pogorszenia stanu zdrowia spowodowanego kilkoma czynnikami[7].

17 października 2006[8][9] został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[10]. Pogrzeb poprzedziła msza święta w Kościele Mariackim, gdzie artyści Piwnicy pod Baranami zaśpiewali Przychodzimy, odchodzimy i Dezyderata. Gdy trumna z ciałem Marka Grechuty opuszczała bazylikę, rozległy się oklaski, którym towarzyszyła melodia piosenki artysty „Ocalić od zapomnienia”. Od bramy Cmentarza Rakowickiego trumnę Marka Grechuty nieśli jego przyjaciele z Piwnicy, m.in.: Grzegorz Turnau, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Zbigniew Preisner. Nad grobem Jan Kanty Pawluśkiewicz odczytał wiersz napisany przez Leszka Aleksandra Moczulskiego. W pogrzebie Grechuty uczestniczyli m.in.: Grzegorz Turnau, Mirosław Czyżykiewicz, Jacek Zieliński, Anna Szałapak, Jacek Wójcicki, Artur Rojek, Leszek Wójtowicz i prezydent Krakowa Jacek Majchrowski.

Życie prywatne i działalność pozamuzyczna | edytuj kod

W 1970 Grechuta poślubił Danutę, z którą miał syna Łukasza, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Grechuta był aktywnym malarzem, odbywały się wystawy obrazów jego autorstwa, m.in w Krakowie (1981), Bytomiu (1984) czy Myślenicach (1986). W 1969 wystąpił w filmie Polowanie na muchy w reżyserii Andrzeja Wajdy[1], w 1985 w filmie Tumor Witkacego. Interesował się także rzeźbą i filozofią.

Karierę Marka Grechuty poważnie utrudniała zaburzenie afektywne dwubiegunowe, na którą cierpiał przez wiele lat. Zdarzało się, że z tego powodu przerywał próby, a nawet występy, co było przez widzów błędnie uważane za skutki nadużycia alkoholu[11]. Zaburzenie ujawniło się już w młodości, po nagłym rozstaniu z Haliną Marmurowską, ukochaną dziewczyną Grechuty. Potem przez wiele lat artystę wspierała żona Danuta, organizując mu życie, ale długotrwałe napady silnej depresji wyłączały Grechutę z funkcjonowania[12]. Jego stan pogorszyło nagłe zaginięcie syna w 1999. Marek Grechuta wziął udział w programie Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie, w którym poruszano sprawę tego zaginięcia. Syn odnalazł się po 8 miesiącach[13].

Upamiętnienie artysty | edytuj kod

Książki o Marku Grechucie | edytuj kod

9 października 2007, w pierwszą rocznicę śmierci artysty, na Cmentarzu Rakowickim odsłonięto jego pomnik. Uroczystość poprzedził przemarsz korowodu złożonego z przyjaciół poety i miłośników jego twórczości.

W 2008 roku powstał film dokumentalny o Marku Grechucie „Danuta i Marek Grechutowie” (24 min) w ramach serialu Taka miłość się nie zdarza, wyreżyserowany przez Dagmarę Kossak, a wyprodukowany przez TVN Style[14].

W 2009 roku powstał film dokumentalny o życiu Marka Grechuty pt. Gdziekolwiek będę..., wyreżyserowany przez Piotra Poraja-Poleskiego i sfinansowany przez Polski Instytut Sztuki Filmowej oraz Telewizję Polską[15]. Scenariusz filmu, obok reżysera, współtworzyła Danuta Grechuta[16].

NBP planował emisję monety z wizerunkiem Marka Grechuty w ramach serii Historia polskiej muzyki rozrywkowej[17], lecz plany te nie zostały dotąd zrealizowane.

Piosenka Marka Grechuty „Dni, których nie znamy” jest nieoficjalnym hymnem kibiców drużyny piłkarskiej Korony Kielce. Utwór jest odgrywany i śpiewany przed meczami drużyny na Stadionie Miejskim w Kielcach[18][19].

W kwietniu 2014 roku Radio Zet i Radio Zet Gold wyemitowały słuchowisko (20 odcinków) będące wersją audio fragmentów książki Jakuba Barana i Danuty Grechuty „Marek. Marek Grechuta we wspomnieniach żony Danuty[20]. Fragmenty czytała Magdalena Różczka. Dzięki staraniom Danuty Grechuty oraz Fundacji „Korowód” im. Marka Grechuty wszystkie odcinki są sukcesywnie publikowane na profilu artysty w serwisie Facebook oraz w YouTube[20].

We wrześniu 2015 roku w wydawnictwie Prószyński i S-ka ukazało się wydanie wierszy Marka Grechuty – Pani mi mówi niemożliwe... Najpiękniejsze wiersze i piosenki[21].

Patron | edytuj kod

W Bielawie, Lublinie[22], Opolu, Ostrowie Wielkopolskim, Radomiu, Słupsku[23] i Turku[24] znajdują się ulice, których patronem jest Marek Grechuta.

Od 2018 r. Park Krakowski w Krakowie ma za patrona Marka Grechutę[25].

Polska szkoła społeczna w Porsgrunn w Norwegii jako pierwsza szkoła nosi imię Marka Grechuty[26].

W 2014 r. amfiteatrowi Miejskiego Domu Kultury w Świnoujściu uroczyście nadano imię Marka Grechuty[27].

Artystę upamiętnia odbywający się corocznie w Krakowie Grechuta Festival.

Nagrody i odznaczenia | edytuj kod

Dyskografia | edytuj kod

Albumy studyjne | edytuj kod

Albumy koncertowe | edytuj kod

  • Upojenie (1994)
  • The Best (1997)
  • Serce (2001)
  • Unikaty (2006; płyta dołączona do książki „Marek Grechuta. Portret artysty”)
  • Koncerty: Warszawa '73 (2014)
  • Koncerty: Opole '76 (2014)
  • Koncerty: Kraków '81 (2014)
  • Koncerty: Kraków '84 (2014)
  • Koncerty: Opolski korowód (2015)

Minialbumy | edytuj kod

Single | edytuj kod

Pocztówki dźwiękowe | edytuj kod

  • „Będziesz moją panią” (1970)
  • „Nie dokazuj” (1970)
  • „Dni, których nie znamy” (1971)
  • „Korowód” (1971)
  • „Świecie nasz” (1971)

Kompilacje | edytuj kod

Albumy poświęcone Markowi Grechucie | edytuj kod

Zbiory poezji Marka Grechuty | edytuj kod

Źródło[1]

  • Będziesz się uśmiechać (1985)
  • Sztandary (1988)
  • Na serca dnie (1990)
  • Krajobraz pełen nadziei (1990)
  • Pani mi mówi niemożliwe... Najpiękniejsze wiersze i piosenki (2015)

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński: Encyklopedia Polskiego Rocka. Poznań: In Rock, 2006, s. 227–231. ISBN 83-60157-14-6.
  2. Jaki był Marek Grechuta? (pol.). [dostęp 2016-08-11].
  3. Joanna Nowicka: W Zamościu nie będzie Festiwalu Marka Grechuty (pol.). W: Kurier Lubelski [on-line]. Polskapresse sp. z o.o., 2011-06-08. [dostęp 2016-08-11].
  4. „Korowód z Grechutą” – Jan Bończa-Szabłowski. Rzeczpospolita 07.11.2002
  5. Daniel Wyszogrodzki: Świecie nasz – książeczka. EMI Music Poland, 2005.
  6. WAK: 15-płytowa edycja „Dzieł zebranych” artysty. Dziennik Polski, 2005-10-24. [dostęp 2016-08-11].
  7. Paweł Piotrowicz: Nie byłam na to gotowa. muzyka.onet.pl. [dostęp 2016-08-11].
  8. Pogrzeb Marka Grechuty | News O.pl
  9. Tysiące osób pożegnały Grechutę – Wiadomości – WP.PL
  10. Klepsydra.
  11. Marek Grechuta do końca walczył z przerażającą chorobą. muzyka.wp.pl. [dostęp 2016-08-11].
  12. Marek Grechuta: Danuta była jego jedyną szansą. dramaty-gwiazd-populada.pl. [dostęp 2016-08-11].
  13. Ewa Smolińska-Borecka: Marek Grechuta we wspomnieniach syna. kobieta.onet.pl, 2006-10-19. [dostęp 2016-08-11].
  14. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. vod.pl. [dostęp 2012-10-13].
  15. Premiera filmu dokumentalnego „Gdziekolwiek będę …” w TVP2 – Telewizja Polska SA
  16. Gdziekolwiek będę... w bazie filmpolski.pl
  17. Zapowiedź planu emisji monet kolekcjonerskich oraz monet 2 zł Nordic Gold na 2010 r.
  18. Poznaj niezwykłe kieleckie związki Marka Grechuty, echodnia
  19. Marek Grechuta kandydatem do "alei sław"
  20. a b http://grechutafestival.pl/grechutafestival/news/108
  21. Pani mi mówi niemożliwe (pol.). Lubimyczytać.pl Sp. z o.o.. [dostęp 2016-08-11].
  22. ArturA. Jurkowski ArturA., Grechuta, Kaczmarski, Niemen patronami ulic na Sławinie, „Kurierlubelski.pl” [dostęp 2017-11-30]  (pol.).
  23. z, Patronami ulic w Słupsku zostaną Niemen, Kaczmarski i Grechuta!, „gp24.pl” [dostęp 2017-11-30]  (pol.).
  24. OlaO. Braciszewska OlaO., Turek: Pierwsza w Polsce ulica imienia Grechuty, „Gloswielkopolski.pl” [dostęp 2017-11-30]  (pol.).
  25. Park Krakowski zyskał imię Marka Grechuty. Wkrótce wielkie otwarcie
  26. Monika Waluś: Pieśniarz wygrał z papieżem. Tak nie może być w powiecie wadowickim (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2018-01-29. [dostęp 2018-02-13].
  27. NetN. Factory NetN., Amfiteatr im. Marka Grechuty, swinoujscie.info.pl [dostęp 2019-08-21]  (pol.).
  28. Spotkanie twórców i artystów polskiej estrady. „Nowiny”. 146, s. 2, 2 lipca 1979. 
  29. M.P. z 2000 r. nr 17, poz. 369
  30. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wiadomosci.wp.pl, 2005-10-05. [dostęp 2016-08-11].
  31. M.P. z 2007 r. nr 9, poz. 92

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Marek Grechuta" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy