Marie-Anne Paulze Lavoisier


Marie-Anne Paulze Lavoisier w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Marie-Anne Pierette Paulze Lavoisier (ur. 20 stycznia 1758 w Montbrison, zm. 10 lutego 1836 w Paryżu) – francuska ilustratorka, tłumaczka oraz żona i asystentka chemika Antoine’a Lavoisiera.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodziła się 20 stycznia 1758 w Montbrison w rodzinie prawnika i finansisty Jacquesa Paulze i Claudine Thoynet Paulze. Miała dwóch braci. W wieku trzech lat została osierocona przez matkę[1][2]. Jej ojciec początkowo pracował na stanowisku kierowniczym we Francuskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, a później we Ferme générale – organizacji poborców podatkowych[2]. Zdobyła wykształcenie u sióstr zakonnych[1]. 16 grudnia 1771 trzynastoletnia Marie-Anne wyszła za mąż za dwudziestoośmioletniego przyjaciela rodziny i właściciela udziałów w Ferme générale, Antoine’a Lavoisiera. Pomysł wyszedł ze strony ojca Marie-Anne, który tym samym próbował uchronić córkę przed małżeństwem z trzykrotnie od niej starszym hrabią d'Amerval[1][3], po tym, gdy za otwarte obiekcje dotyczące hrabiego zagrożono ojcu utratą posady[1].

Marie-Anne kontynuowała naukę po ślubie, koncentrując się na dziedzinach, które zajmowały jej męża, czyli filozofii i naukach ścisłych. Nauczyła się niemieckiego i łaciny, by mieć dostęp do najważniejszych tekstów naukowych epoki. By wesprzeć męża, przyswoiła sobie także angielski, z którego później tłumaczyła dla niego prace naukowe. Pobierała także lekcje rysunku u Jacques-Louisa Davida[1][2][4].

Ilustracja z Traité Élémentaire de Chimie. W prawym dolnym rogu widać podpis Paulze Lavoisier

W 1775 małżeństwo przeniosło się do Paryża[2]. Marie-Anne została asystentką męża, pomagając mu przy eksperymentach w laboratorium[1][2][4]. Ilustrowała także jego artykuły i szkicowała przebieg eksperymentów oraz użyte przyrządy. Jej prace można zobaczyć m.in. w Traité Élémentaire de Chimie (1789) – pierwszym nowoczesnym podręczniku chemii[1][2][4]. Akwarele, które stworzyła jako pierwowzory do swoich rycin zawartych w podręczniku, znajdują się dziś bibliotece Uniwersytetu Cornella[4]. Zajmowała się również tłumaczeniem z angielskiego prac dotyczących chemii. Przełożyła dzieła m.in. Henry’ego Cavendisha i Josepha Priestleya. Szczególnie istotnym jest jej przekład pracy An Essay on Phlogiston Richarda Kirwana, w komentarzu do którego Lavoisier, wsparty współpracownikami i żoną, podważył dotychczasową teorię flogistonu[1][4]. W pierwszym wydaniu przekładu nie podano jej nazwiska, lecz figuruje ono w kolejnych edycjach[4]. W imieniu męża pertraktowała także po angielsku z Josephem Priestleyem, który uprzedził Lavoisiera w odkryciu tlenu i nadał pierwiastkowi własną nazwę[5]. Lavoisierowie również prowadzili wpływowy salon, w którym prowadzono dyskusje na temat nauki[1][2]. Wśród gości zagranicznych byli Benjamin Franklin i James Watt[5]. Małżeństwo Lavoisierów było udane, a Marie-Anne wspominała lata 1775–1793 jako najszczęśliwszy okres w życiu[2].

Portret małżeństwa Lavoisierów, Jacques-Louis David

W okresie narastających napięć podczas rewolucji francuskiej, ze względu na związek z Ferme générale oraz arystokratyczne korzenie, Lavoisier i ojciec Marie-Anne zostali uznani za zdrajców. Gdy Lavoisier trafił do więzienia, wszystkie dobra małżeństwa zostały skonfiskowane. Marie-Anne bezskutecznie próbowała uwolnić męża[1]. 8 maja 1794 Lavoisier i jej ojciec zostali straceni na gilotynie. Marie-Anne została osadzona w Bastylii na 65 dni[1][4]. Po opuszczeniu więzienia, bez pieniędzy, znalazła schronienie u byłej służby. Większość majątku odzyskała po roku, w tym bibliotekę naukową oraz notatki Lavoisiera opisujące eksperymenty, które tylko w części zdążył uporządkować. Marie-Anne dokończyła dzieło męża, które opublikowała w 1805 roku w dwóch tomach pod nazwą Mémoires de Chimie i opatrzyła własnym wstępem. Zajęła się także rozpowszechnieniem powstałego wydawnictwa wśród uznanych naukowców[1]. Gdy sytuacja polityczna się uspokoiła, powróciła do prowadzenia salonu, w którym bywali Georges Cuvier, Claude Louis Berthollet, czy Alexander von Humboldt[1].

W 1805 roku[4], odrzuciwszy propozycję ślubu złożoną przez Pierre’a Samuela du Pont de Nemours, wyszła za mąż za Benjamina Thompsona, hrabiego Rumford. Zachowała nazwisko pierwszego męża, łącząc je w formę Lavoisier-Rumford[1]. Jej drugie małżeństwo nie było udane[4] i zakończyło się rozwodem[1]. Marie-Anne została przedsiębiorczynią, udzielała się także charytatywnie[1].

Zmarła 10 lutego 1836 w Paryżu[6]. Pochowano ją na cmentarzu Père-Lachaise[7].

Postać Marie-Anne w kulturze | edytuj kod

Jacques-Louis David w 1788 roku namalował portret podwójny małżeństwa Lavoisierów. Obraz o wymiarach 259,7 na 194,6 cm znajduje się w kolekcji Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku[8].

Marie-Anne została jedną z głównych postaci sztuki teatralnej Oxygen autorstwa Roalda Hoffmanna i Carla Djerassi[9], której premiera odbyła się 2 kwietnia 2001 w San Diego Repertory Theater[10]. Jest także bohaterką opowiadania Amber Sparks pod tytułem A Short and Slightly Speculative History of Lavoisier's Wife, które ukazało się w zbiorze And I Do Not Forgive You (2020)[11].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p Offereins 2011 ↓.
  2. a b c d e f g h Oakes 2007 ↓, s. 429.
  3. Hoffmann 2002 ↓, s. 22.
  4. a b c d e f g h i Hoffmann 2002 ↓, s. 23.
  5. a b PatriciaP. Fara PatriciaP., Marie Paulze Lavoisier, New Scientist [dostęp 2020-06-02]  (ang.).
  6. Oakes 2007 ↓, s. 430.
  7. Marie Anne Pierette Paulze de Lavoisier..., www.findagrave.com [dostęp 2020-06-02]  (ang.).
  8. Antoine Laurent Lavoisier (1743–1794) and His Wife (Marie Anne Pierrette Paulze, 1758–1836), metmuseum.org [dostęp 2020-06-02] .
  9. Synopsis, www.roaldhoffmann.com [dostęp 2020-06-02] .
  10. Richard N.R.N. Zare Richard N.R.N., Book Review: Oxygen. By Carl Djerassi and Roald Hoffmann, „Angewandte Chemie International Edition”, 40 (10), 2001, s. 1971, DOI10.1002/1521-3773(20010518)40:103.0.CO;2-N, ISSN 1521-3773 [dostęp 2020-06-02]  (ang.).
  11. IlanaI. Masad IlanaI., 'And I Do Not Forgive You' Pokes Piquant Fun At The Patriarchy, NPR.org [dostęp 2020-06-02]  (ang.).

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Marie-Anne Paulze Lavoisier" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy