Mats Edén


Mats Edén w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mats Edén (ur. 30 października 1957 w Södertälje[1]) – szwedzki muzyk, kompozytor i nauczyciel muzyki.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Artysta wychowywał się początkowo w Filipstad, w Värmland, od 1966 zamieszkał w Karlstad[2]. Zainteresowanie skrzypcami zawdzięcza swojemu ojczymowi Svenowi, który również grał na tym instrumencie. Edén zaczął pobierać lekcje gry na skrzypcach w 1968, w miejscowej szkole muzycznej. Uczył się tam do 1976 pod okiem Sigvarda Stenberga, wychowanka Konserwatorium Moskiewskiego[2].

W latach 70. Mats Edén zainteresował się muzyką ludową Skandynawii. Jego ojczym był członkiem miejscowego stowarzyszenia artystów grających muzykę ludową, dzięki czemu Edén mógł poznać skrzypków wielu pokoleń[2]. W 1971 roku muzyk bierze udział w obozie letnim dla młodych skrzypków, gdzie poznał członków swojego późniejszego zespołu Groupa, jak również innych wykonawców muzyki ludowej[2]. W latach 1976–1980 studiował muzykologię i etnologię na Uniwersytecie w Göteborgu[1]. W 1978 został wydany pierwszy ważniejszy album z udziałem Edéna – Lika Många Fötter I Taket Som På Golvet. Płyta zawierała w większości tradycyjne kompozycje ludowe: polki czy hallingi, ale także utwory zmierzające w stronę folku.

W 1979 Edén został mianowany riksspelmanem[3] – narodowym muzykiem ludowym, co stanowi zaszczytne honorowe wyróżnienie dla nielicznych muzyków Szwecji. Otrzymał srebrną odznakę – zornmärket[4]. W konkursie o ten tytuł zagrał na akordeonie diatonicznym melodie Oskara Anderssona, co było na swój sposób przełomowe, gdyż w owym czasie akordeon nie był uznawany za godny uwagi szwedzki instrument ludowy[2]. W 1980 założono istniejącą do dzisiaj Groupa[5], do której w pierwszym składzie należeli Mats Edén, Thomas Fabiansson, Leif Stinnerbom, Inger Stinnerbom i Bill McChesney. W latach 1983–1987 artysta studiował kompozycję na Norweskiej Akademii Muzycznej w Oslo. W 2009 został wybrany do Szwedzkiej Królewskiej Akademii Muzycznej, a w latach 2011–2012 pracował jako profesor wizytujący w Królewskiej Szkole Muzycznej w Sztokholmie. Od 2012 pracuje jako adiunkt w Wyższej Szkole Muzycznej w Malmö, podlegającej pod Uniwersytet w Lund[4]. W 2015 artysta otrzymał pierwszą nagrodę w dziedzinie muzyki folkowej od Szwedzkiej Królewskiej Akademii Muzycznej w wysokości 100 000 koron[6]. W tymże roku został także laureatem wyróżnienia kulturalnego gminy Eslöv, do której należy Harlösa, gdzie muzyk mieszka od lat 90.[7]

Poza działalnością w obrębie Groupy, artysta nagrywa własne albumy solowe, bierze udział w licznych projektach muzyki folk, tworzy muzykę klasyczną, głównie na skrzypce i fortepian. Zajmuje się również prowadzeniem kursów i warsztatów muzycznych, zostaje także zapraszany na wyższe uczelnie muzyczne w charakterze nauczyciela i wykładowcy[8].

Instrumentarium | edytuj kod

Instrumenty używane przez Matsa Edéna to głównie: skrzypce, nyckelharpa, hardingfele[9], bordunfiol[10], altówka, viola d'amore, akordeon i melodeon[11]. Instrumenty smyczkowe wykorzystywane do nagrań to m.in. skrzypce i viola d’amore autorstwa Andersa Norudde, skrzypce stworzone przez Jean Pierre’a Champevala, skrzypce z 1730 J. Christy, a także hardingfele zbudowane przez Sigvalda Rörliena[9]. Kolekcja instrumentów artysty obejmuje unikalne egzemplarze, wykonywane na zamówienie, jak np. viola d’amore autorstwa Pera Hardestama z pięcioma bazowymi strunami oraz pięcioma strunami sympatetycznymi, podobnie jak w przypadku esraja. Instrument Hardestama uległ zniszczeniu, obecnie Mats Edén gra na zbliżonej konstrukcyjnie violi zbudowanej przez Andersa Norudde[8]. Melodeony należące do artysty to modele jedno- i dwurzędowe firm Dise, L’Imagineïre, Walter, Castagnari, Soprani, a także jednorzędowy magdeburgerspel marki Saltarello[8].

Dyskografia | edytuj kod

Albumy solowe | edytuj kod

Albumy z udziałem Matsa Edéna: projekty i płyty sesyjne | edytuj kod

Albumy Groupy | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Höstdimma. Porträttkonsert: Mats Edén (program) (szw.). [dostęp 2016-01-04].
  2. a b c d e Eelco Schilder. Mats Edén & Groupa. Part 1: The Early (Pre-Groupa) Days. „Folkworld”. 38, 2008-03. 
  3. Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo: World Music: Africa, Europe and the Middle East. T. 1: Africa, Europe and the Middle East. London: Rough Guides, 2000, s. 301. ISBN 1-85828-635-2. (ang.)
  4. a b Mats Edén. Universitetslektor i folkmusik (szw.). Uniwersytet w Lund. [dostęp 2016-01-04].
  5. Jan Ling: A History of European Folk Music. Cz. Folk music ensembles. Rochester: University of ROchester Press, cop. 1997, s. 177. ISBN 1-878822-77-2. (ang.)
  6. Jonas Gillberg: Mats Edén får det första Folkmusikpriset (szw.). Sydsvenskan, 2015-11-09. [dostęp 2015-12-28].
  7. Lisa Winqvist: Speleman kulturprisad (szw.). Skånska Dagerbladet, 2016-01-07. [dostęp 2015-12-28].
  8. a b c Mats Edén. Strona oficjalna (ang.). [dostęp 2016-01-03].
  9. a b Notes on the songs to Pastern (ang.). [dostęp 2016-01-04].
  10. Allen Barnes: Mats Edén: Rooted in Tradition, Growing New Possibilities (ang.). Fiddler Magazine, 2010-05-14. [dostęp 2016-01-05].
  11. Mats Edén talks about the music of fiddler Oskar Andersson and how he came to play the melodeon (ang.). [dostęp 2015-12-29].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Mats Edén" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy