Mieczysław Jędruszczak


Mieczysław Jędruszczak w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mieczysław Jędruszczak, ps. „Jastrząb” (ur. 3 kwietnia 1921 w Puławach, zm. 23 marca 2016 w Warszawie[1]) – polski grawer i historyk-amator, weteran II wojny światowej i działacz społeczny[2][1].

Jako mieszkaniec kamienicy przy ulicy Siennej w Warszawie, przy której znajdują się fragmenty murów getta warszawskiego, rozpoczął w latach 70. XX wieku zakończone sukcesem starania o ich upamiętnienie i zachowanie dla przyszłych pokoleń.

Życiorys | edytuj kod

Urodził się w Puławach, jednak już w dzieciństwie przeprowadził się wraz z rodziną na warszawską Wolę, gdzie jego ojciec znalazł pracę w Zakładach Amunicyjnych „Pocisk”[2][3]. W młodości działał w harcerstwie, ukończył także dwa lata Przysposobienia Wojskowego[3].

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 wraz z bratem, jako harcerze, wspierali obronę miasta w Rembertowie, a po ogłoszeniu decyzji o kapitulacji zajmowali się zabezpieczeniem map oraz broni[3]. Następnie wyjechał z Warszawy do województwa lubelskiego, gdzie działał w zbrojnym podziemiu. Mianowany na stopień podporucznika, pełnił funkcję zastępcy komendanta Armii Krajowej w Parczewie. Brał udział w akcjach zbrojnych, podczas jednej z nich został ranny[2].

W 1944, po przejściu frontu, został aresztowany. Po brutalnym przesłuchaniu, do którego doszło w lubelskim areszcie NKWD przy ulicy Chopina, bez wyroku trafił na 3 lata do sowieckiego łagru w Borowiczach. Pod koniec 1947 powrócił do Warszawy, gdzie został grawerem zajmującym się pracą artystyczną. Po pewnym czasie założył rodzinę i rozpoczął poszukiwania informacji o łagrach, szczególnie o tym, w którym sam spędził trzy lata. W swoim mieszkaniu stworzył nieformalną izbę pamięci po żołnierzach AK więzionych na terenie Związku Radzieckiego. Po latach jej część trafiła w formie ekspozycji do Muzeum Niepodległości w Warszawie[2][3].

Fragment muru getta przy ul. Siennej 55

W 1950 przeniósł się do mieszkania przy ul. Siennej 55 z oknami na mur, który oddzielał niegdyś warszawskie getto od pozostałej części miasta. Pod koniec lat 70. XX w., kiedy rozpoczęła się rozbiórka muru, rozpoczął trzydziestoletnią walkę o uchronienie go jako symbolu martyrologii prawie pół miliona Żydów[2][3]. Własnym sumptem wystawił pierwszą tablicę pamiątkową informującą o historii tego miejsca[4], po pewnym czasie pojawiły się kolejne tablice, a cegły z muru trafiły do muzeów w Jerozolimie, Houston i Melbourne[2]. Z czasem jako historyk-amator zaczął być uznawany za specjalistę od historii warszawskiego getta. W 1982 Urząd Miasta zlecił mu przygotowanie inwentarza zachowanych miejsc związanych z walką i męczeństwem Żydów podczas okupacji niemieckiej[3].

W latach 70. zgromadził on także archiwum dokumentujące marsz śmierci polskich żołnierzy wyznania mojżeszowego pędzonych przez hitlerowców z Lublina do Białej Podlaskiej zimą 1940, którego sam był świadkiem. Na kanwie zebranych dokumentów opublikował artykuł na łamach „Fołks Sztyme”, a w 2010 przekazał w darze zgromadzone materiały Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN[2].

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b em: Mieczysław Jędruszczak nie żyje. Człowiek, który ocalił mury getta. Gazeta Wyborcza, 2016-03-24. [dostęp 2017-04-23].
  2. a b c d e f g Krzysztof Bielawski, Aleksandra Król; Martyna Rusiniak-Karwat: Mieczysław Jędruszczak – strażnik pamięci. Wirtualny Sztetl, 2017-01-25. [dostęp 2017-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-18)].
  3. a b c d e f Bogusław Jędruszczak. Pamięć Ojca. „Konteksty”. 57 (3–4 (262–263)), s. 331–339, 349, 2003. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki. 
  4. Konstanty Gebert: Dziesięć dni Europy: archeologia pamięci. Świat Książki, 2004, s. 223. ISBN 978-83-7391-605-0. [dostęp 2017-04-23].
  5. M.P. z 2008 r. nr 84, poz. 744
  6. M.P. z 2002 r. nr 30, poz. 478
  7. Śp. kpt Mieczysław Jędruszczak ps. „Jastrząb”. borowiczanie-sybiracy.pl. [dostęp 2017-04-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-18)].
Na podstawie artykułu: "Mieczysław Jędruszczak" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy