Mieczysława Ćwiklińska


Mieczysława Ćwiklińska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania scena z filmu Granica: Rodzina Ziembiewiczów – Joanna (Mieczysława Ćwiklińska), Zenon (Jerzy Pichelski) i Walerian (Aleksander Zelwerowicz) Grób Mieczysławy Ćwiklińskiej na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Mieczysława Ćwiklińska, właśc. Mieczysława Trapszo[a] (ur. 1 stycznia 1879[b] w Lublinie, zm. 28 lipca 1972 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa, śpiewaczka (sopran)[1], członkini konspiracyjnej organizacji Muszkieterzy[2]. Jedna z najwybitniejszych polskich aktorek teatralnych i filmowych w historii[3].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodziła z polskiego rodu teatralnego Trapszów. Była córką Marcelego Trapszy i Aleksandry z Ficzkowskich, wnuczką Anastazego Trapszo. Wykształcenie wokalne zdobyła w Paryżu u Jana Reszkego.

Na scenie teatralnej zadebiutowała 2 grudnia 1900 w roli Helenki w Grubych rybach Michała Bałuckiego w Teatrze Ludowym w Warszawie. Od tego czasu była członkiem zespołu operetki Warszawskich Teatrów Rządowych. 5 stycznia 1901 wystąpiła po raz pierwszy w Teatrze Nowości jako Kasia (Gwałtu, co się dzieje). W tym czasie zaczęła używać nazwiska Ćwiklińska, było to panieńskie nazwisko jej babki, Anny[4]. W latach 1907–1908 przebywała w Paryżu, gdzie kształciła głos u prof. Giulianiego. Od 1909 roku nagrywała dla Syreny Rekord. W czasie I wojny światowej występowała za granicą (Francja, Rosja). Do kraju powróciła w 1918. Od 1922 należała do zespołu Teatru Polskiego, później do Teatru Narodowego. W tym okresie była primadonną operetkową i ulubienicą Warszawy. W sezonie 1926/1927 wraz z Antonim Fertnerem utworzyła teatr komedii i farsy „Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera” w Warszawie przy Nowym Świecie 63.

W filmie zadebiutowała w wieku 54 lat rolą Idalii w filmie Jego ekscelencja subiekt (1933). Wystąpiła w wielu polskich filmach, była uznawana za jedną z najwybitniejszych aktorek komediowych.

3 kwietnia 1936 w Teatrze Narodowym odbyła się uroczystość z okazji jubileuszu 30-lecia pracy artystycznej Mieczysławy Ćwiklińskiej[5]. Znana była głównie jako aktorka komediowa i charakterystyczna. Często grała role kobiet starszych, o zabarwieniu charakterystycznym. Tworzyła postaci zabawne, a nawet karykaturalne. W początkach drogi artystycznej Ćwiklińska występowała też w rolach operetkowych i operowych w Warszawie, Berlinie i Dreźnie[6].

W czasie okupacji niemieckiej pracowała w Warszawie jako kelnerka w kawiarniach „Café Bodo” i „U Aktorek”. Podczas powstania warszawskiego przebywała w Leśnej Podkowie, po jego upadku pojechała do Zakopanego.

Po II wojnie światowej zamieszkała w Krakowie, gdzie też występowała, a od 1950 roku aż do śmierci grała w Warszawie w Teatrze Polskim i Nowym.

Jej rola Babki w spektaklu Drzewa umierają stojąc zagrana po raz pierwszy 1 listopada 1958 w Teatrze Rozmaitości była jej ostatnią słynną rolą[potrzebny przypis]. Aktorka grała ją do kwietnia 1971 roku, występując w niej około 1500 razy. Jej jubileusz siedemdziesięciolecia pracy aktorskiej miał miejsce 2 grudnia 1970 w Lublinie w Teatrze im. Osterwy. W 1971 roku odbyła tournée po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie na zaproszenie amerykańskiej Polonii.

Była trzykrotnie zamężna. 7 lipca 1897, zaraz po ukończeniu pensji, wyszła za mąż za Zygmunta Bartkiewicza i przeniosła się do Łodzi. Po rozstaniu w 1899 powróciła do Warszawy i prowadziła dom mód. Powtórnie wyszła za mąż 15 czerwca 1919 w Warszawie za handlowca Henryka Madera, z którym rozwiodła się w 1928. Po raz trzeci wyszła za mąż w 1933 roku, za Mariana Steinsberga (Szteinsberga) – wydawcę i księgarza, z którym rozstała się w 1939.

Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych-1- 96)[7].

W Polanicy-Zdroju znajduje się jedyny w Polsce teatr nazwany jej imieniem - Teatr Zdrojowy im. M. Ćwiklińskiej

Filmografia | edytuj kod

Spektakle teatralne (wybór) | edytuj kod

  • 1901: Gwałtu, co się dzieje, Teatr Nowości
  • 1909: Krysia leśniczanka, Teatr Nowości
  • 1909: Wesoła wdówka, Teatr Nowości
  • 1909: Mimi, Teatr Nowości
  • 1909: Szalona dziewczyna, Teatr Nowości
  • 1909: Zemsta nietoperza, Teatr Nowości
  • 1909: Gejsza, Teatr Nowości
  • 1909: Król, Teatr Letni
  • 1910: Hrabia Luxemburg, Teatr Nowości
  • 1919: Targ na dziewczęta, Teatr Nowości
  • 1919: Róża Stambułu, Teatr Nowości
  • 1920: Królowa kinematografu, Teatr Nowości
  • 1920: Skowronek, Teatr Nowości
  • 1920: Czar munduru, Teatr Nowości
  • 1921: Dziewczę z Holandii, Teatr Nowy
  • 1922: Japonka, Teatr Nowy

Dyskografia (wybór) | edytuj kod

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Wyróżnienia | edytuj kod

Upamiętnienie | edytuj kod

W 1959 Jerzy Macierakowski i Wojciech Natanson napisali książkę Mieczysława Ćwiklińska. W 1976 roku ukazała się książka Alicji Okońskiej i Andrzeja Grzybowskiego Rozmowy z panią Miecią, która powstała na podstawie wspomnień Ćwiklińskiej oraz przeprowadzonych z nią rozmów. W 1988 Maria Bojarska napisała biografię aktorki Mieczysława Ćwiklińska.

Mieczysława Ćwiklińska została patronką ulic w Białej Podlaskiej, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Krakowie, Lesznie, Lublinie, Łodzi, Rzeszowie i Warszawie.

Uwagi | edytuj kod

  1. Posługiwała się również pseudonimami Gryf i Lińska.
  2. Podawana jest także data 1 stycznia 1880.

Przypisy | edytuj kod

  1. Mieczysława Ćwiklińska w bazie Instytutu Teatralnego „Encyklopedia teatru polskiego”. encyklopediateatru.pl. [dostęp 2 stycznia 2019].
  2. Jolanta Drużyńska: Patrioci czy zdrajcy? Kim byli polscy Muszkieterowie. Poznaj historię jednej z najlepszych organizacji wywiadowczych w Europie. radiokrakow.pl, 2015-05-07.
  3. Mieczysława Ćwiklińska w serwisie Culture.pl
  4. Mieczysława Ćwiklińska (pol.). Encyklopedia Teatru Polskiego. [dostęp 2018-10-01].
  5. Jubileusz Ćwiklińskiej. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 80 z 5 kwietnia 1936. 
  6. portal Culture.pl.
  7. Cmentarz Stare Powązki: MIECZYSŁAWA ĆWIKLIŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-06-09] .
  8. Wojciech Stela: Polskie ordery i odznaczenia (Vol. I). Warszawa: 2008, s. 47.
  9. Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9.
  10. M.P. z 1950 r. nr 53, poz. 591 „w związku z jubileuszem 50-lecia pracy artystycznej za wybitne zasługi położone dla sceny polskiej”.
  11. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”.
  12. Odznaczeni „Sztandarem Pracy” - Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej, www.repozytorium.fn.org.pl [dostęp 2021-01-19]  (pol.).
  13. M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za zasługi na polu pracy scenicznej”.
  14. M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 346 „za zasługi na polu sztuki scenicznej”.
  15. M.P. z 1946 r. nr 114, poz. 212 „za wybitne zasługi w dziedzinie Teatru i Sztuki na terenie całego kraju”.
  16. M.P. z 1953 r. nr 106, poz. 1422 „za zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej - w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.
  17. M.P. z 1937 r. nr 257, poz. 406 „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”.
  18. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400, s. 1630.
  19. Encyklopedia Warszawy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1994, ​ISBN 83-01-08836-2​, s. 929.

Bibliografia | edytuj kod

  • Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa: Czytelnik, 1977.
  • Syrena Record: pierwsza polska wytwórnia fonograficzna = Poland’s first recording company: 1904–1939. ISBN 83-917189-0-5.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Mieczysława Ćwiklińska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy