Missouri (stan)


Na mapach: 38,5°N 92,5°W/38,500000 -92,500000

Missouri (stan) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Missouri (wymowa:/mɪˈzʊəri/ i) – stan w Stanach Zjednoczonych, leżący w regionie Midwest, na obszarze Wielkich Równin. Stolicą stanu jest Jefferson City[3], największym miastem Kansas City, a największym obszarem metropolitalnym Saint Louis (2,8 mln mieszk.)[4].

Przez stan płyną dwie duże rzeki, Missisipi i Missouri. Na południu leży wyżyna Ozark. Najwyższy szczyt stanu to Taum Sauk Mountain (540 m n.p.m.)[3]. Swoją nazwę stan bierze od pierwotnej ludności tych terenów plemienia Missouri.

Missouri graniczy z ośmioma stanami: Arkansas, Illinois, Kansas, Iowa, Nebraska, Oklahoma, Tennessee i Kentucky.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Terytorium dzisiejszego stanu przeszło pod kontrolę Stanów Zjednoczonych w 1803 w wyniku zakupu Luizjany. W 1821 stan został przyjęty do Unii w ramach tzw. Kompromisu Missouri, który zezwalał na wprowadzenie niewolnictwa w nowym stanie. Podczas wojny secesyjnej Missouri pozostało formalnie częścią Unii, choć duża część ludności stanu popierała secesję. W trakcie 1861 siły federalne zdobyły kontrolę nad stanem i utrzymały ją do końca wojny, instalując rząd popierający Unię. Część parlamentu stanowego uciekła ze stanu i zagłosowała za secesją 31 października 1861, tak więc stan zaliczany jest przynajmniej częściowo do Skonfederowanych Stanów Ameryki, jako że te uważały Missouri za własne terytorium pod wrogą okupacją. Przez cały okres wojny w stanie trwała wojna partyzancka. Pod koniec wojny, na jesieni 1864 silna wyprawa kawalerii konfederatów (tzw. Rajd Price'a) usiłowała zdobyć główne miasta stanu, jednak po serii bitew została zmuszona do wycofania się.

Demografia | edytuj kod

Gęstość zaludnienia w 2010 r. (w milach kwadratowych). Piramida wieku

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Missouri liczy 6 154 913 mieszkańców, co oznacza wzrost o 165 986 (2,8%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,0% populacji, 22,3% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 17,3% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,9% ludności stanu stanowią kobiety[5].

Język | edytuj kod

W użyciu są głównie: język angielski (93,4%) i język hiszpański (2,9%)[6].

Rasy i pochodzenie | edytuj kod

Według danych z 2019 roku, 81,8% mieszkańców stanowiła ludność biała (79,1% nie licząc Latynosów), 11,5% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,8% miało rasę mieszaną, 2,1% to Azjaci, 0,42% to rdzenna ludność Ameryki, 0,17% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 4,3% ludności stanu[7].

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (21,1%), irlandzkiego (12,0%), afroamerykańskiego, angielskiego (8,4%) i „amerykańskiego” (7,8%). Obecne są także duże grupy osób pochodzenia włoskiego (189,9 tys.), francuskiego (176,9 tys.), meksykańskiego (171,5 tys.), szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (167,7 tys.) i polskiego (97,7 tys.)[6].

Większe miasta | edytuj kod

Religia | edytuj kod

Centralny Kościół Baptystów w St. Louis.

Struktura religijna w 2014 roku[9]:

Protestanci ewangelikalni mimo, że są obecni w całym stanie, stanowią większość w Springfield, Cape Girardeau, Joplin i w wielu małych miasteczkach[11]. Kościół katolicki pozostaje szczególnie silny na obszarach St. Louis i Kansas City. Gminy żydowskie mają dobrze prosperujące społeczności w większych miastach, a w górach Ozark i kilku innych miejscach znajdują się małe kolonie amiszów. W zachodniej części stanu, jest historyczny „Kraj Mormonów”. Około 1831 roku wyznawcy Józefa Smitha, założyciela kościoła mormonów, osiedlili się w Independence[12].

Gospodarka | edytuj kod

Muzeum Titanica w Branson.

Missouri jest ważnym węzłem komunikacyjnym w Stanach Zjednoczonych u zbiegu dwóch najdłuższych rzek – Missouri i Mississippi. Stanowa infrastruktura i lokalizacja dają spedytorom możliwość transportu surowców i gotowych produktów koleją, rzeką, autostradą i powietrzem do miejsc docelowych w całym kraju[13].

Na początku XXI wieku stan Missouri należał do przodujących stanów w kraju pod względem niektórych rodzajów produkcji, zwłaszcza produkcji sprzętu lotniczego i transportowego, w tym montażu samochodów. Władze federalne, stanowe i lokalne stanowią największy segment sektora usługowego. Od końca XX wieku rozwinęły się turystyka i związane z nią usługi, a miasto Branson, które pozostaje symbolem wiejskiego stylu życia, co roku przyciąga miliony turystów[14].

Rolnictwo | edytuj kod

Żniwa soi w Missouri.

Bogate gleby równin, pofałdowane wzgórza na północ od rzeki Missouri i południowo-wschodnie niziny tworzą żyzne regiony rolnicze w stanie. Duże uprawy kukurydzy i soi stanowią zaopatrzenia dla stanowego przemysłu biopaliwowego[13]. Missouri w 2017 roku znalazło się w pierwszej dziesiątce stanów z największą hodowlą krów mięsnych (2,2 mln sztuk), świń (3,4 mln), brojlerów (291,1 mln) i indyków. Do produktów przynoszących największy zysk w stanie należą także bawełna i ryż[15].

Energia | edytuj kod

Elektrownie węglowe zapewniły 70% produkcji energii elektrycznej w stanie Missouri w 2020 roku, a więcej węgla zużyto do produkcji w Missouri, niż w jakimkolwiek innym stanie, z wyjątkiem Teksasu. W tym samym czasie jedyna elektrownia jądrowaCallaway Nuclear Generating Station, wyprodukowała prawie 11% energii elektrycznej w stanie[16].

Na południe od rzeki Missouri, gęsto zalesiony płaskowyż Ozark ma duży potencjał zasobów biomasy, a otwarte prerie północnego i zachodniego Missouri mają najlepsze zasoby wiatrowe[13].

Dodatkowe informacje | edytuj kod

  • Klimat: podzwrotnikowy, kontynentalny; roczna suma opadów od 700 do 1100 mm (w zależności od regionu)
  • Roślinność: lasy dębowo-hikorowe na wyżynie Ozark, poza tym krajobraz rolniczy

Przypisy | edytuj kod

  1. State Area Measurements and Internal Point Coordinates (ang.). U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09].
  2. U.S. Census Bureau QuickFacts: Missouri, www.census.gov [dostęp 2021-04-18]  (ang.).
  3. a b Missouri (ang.). Britannica.com. [dostęp 2021-04-18].
  4. Metropolitan Areas (USA): Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas - Population Statistics, Charts and Map, www.citypopulation.de [dostęp 2021-05-21] .
  5. U.S. Census Bureau QuickFacts: Missouri; UNITED STATES, www.census.gov [dostęp 2021-05-21]  (ang.).
  6. a b 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP02), data.census.gov [dostęp 2021-05-21] .
  7. 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP05), data.census.gov [dostęp 2021-05-21] .
  8. Top 100 Biggest Missouri Cities By Population, www.biggestuscities.com [dostęp 2021-05-21] .
  9. Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics, Pew Research Center's Religion & Public Life Project [dostęp 2021-05-22]  (ang.).
  10. Missouri - Religious Traditions, 2010, www.thearda.com [dostęp 2021-05-22] .
  11. Evangelical Protestant Counties (2010) - QuickLists, www.thearda.com [dostęp 2021-05-22] .
  12. Missouri - Settlement patterns, Encyclopedia Britannica [dostęp 2021-05-22]  (ang.).
  13. a b c Missouri - State Energy Profile Analysis - U.S. Energy Information Administration (EIA), www.eia.gov [dostęp 2021-05-22] .
  14. Missouri - Resources and power, Encyclopedia Britannica [dostęp 2021-05-22]  (ang.).
  15. Missouri's Top 10 Agricultural Commodities - Farm Flavor, farmflavor.com [dostęp 2021-05-22] .
  16. United States - U.S. Energy Information Administration (EIA), www.eia.gov [dostęp 2021-05-22] .
Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych

Hrabstwa w stanie Missouri

Kontrola autorytatywna (stan USA):
Na podstawie artykułu: "Missouri (stan)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy