Mlask zadziąsłowy


Mlask zadziąsłowy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mlask zadziąsłowy – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczony symbolem: ǃ, ponieważ mlask może mieć za „podkład” różnego typu artykulację tylnojęzykową, stosuje się wtedy dokładniejszą transkrypcję np. k͡ǃ (w dalszym ciągu znak podwójnego miejsca artykulacji (łuczek) jest pomijany).

Spis treści

Artykulacja | edytuj kod

Opis | edytuj kod

W czasie artykulacji podstawowego wariantu kǃ:

  • modulowany jest prąd powietrza zasysanego powstały w wyniku różnicy ciśnień wytworzonej przy grzbiecie języka wzniesionym do góry, czyli artykulacja tej spółgłoski wymaga inicjacji ustnej i ingresji (zob. mlaski).
  • podniebienie miękkie jest podniesione, mamy do czynienia z artykulacją ustną,
  • prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej powietrze uchodzi wzdłuż środkowej linii języka
  • koniuszek języka i jego brzeżek kontaktuje się tuż za górnymi dziąsłami, tworząc zwarcie, równocześnie grzbiet język wznosi się stromo w kierunku podniebienia miękkiego i języczka tworząc całkowite drugie zwarcie, jak przy wymowie k. W powstałej komorze dochodzi do pojawienia się podciśnienia w wyniku „ssącego” ruchu języka do tyłu. Następuje przerwanie blokady dziąsłowej, przy czym równocześnie powietrze jest zasysane do środka, co daje akustycznie charakterystyczny mlask.

Warianty | edytuj kod

Dalsze warianty mlasków ze względu na rodzaj „podkładu”:

  • artykulacja może też się odbywać przy udziale kanału nosowego, mówimy wtedy o mlasku nosowym: ŋǃ.
  • plozji może towarzyszyć przydechem (aspiracją) spółgłoski tylnojęzykowej: kǃʰ
  • plozji może towarzyszyć dodatkowym szumem szczelinowym: kǃˣ
  • spółgłoska może być wymówiona dźwięcznie lub dysząco-dźwięcznie (ang. breathy voice): ɡǃ, [ɡ̈ǃ
  • spółgłoska może być wymówiona z dodatkowym zwarcie wiązadeł głosowych (glottalizacja): kǃˀ
  • spółgłoska może zostać wymówiona ejektywnie: kǃˣʼ

Również dokładne miejsce utworzenia zwarcia tylnojęzykowego może odgrywać rolę kontrastującą.

Zobacz też:

Przykłady | edytuj kod

Przykłady mlasków w funkcji fonologicznej znajdujemy w południowoafrykańskich językach khoisan i bantu. Język !Xóõ posiada całą serię spółgłosek mlaskowych ok. 80, w tym zadziąsłowe.

Pisownia | edytuj kod

W ortografii języka xholo (z grupy języków khoisan) mlask zadziąsłowy jest reprezentowany przez grafem q, mlask przydechowy qh, mlask dyszący gq, mlaski nosowe nq, ngq, nkq.

Terminologia | edytuj kod

Mlask zadziąsłowy oznacza w istocie spółgłoskę o zadziąsłowym i tylnojęzykowym miejscu artykulacji. Mlask apiko-postalweloarny.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Mlask zadziąsłowy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy