Monety próbne niklowe (seria monet)


Monety próbne niklowe (seria monet) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Monety próbne niklowe – seria monet próbnych w niklu, emitowana przez Narodowy Bank Polski, bita przez Mennicę Państwową w Warszawie[1]. Nie jest serią tematyczną. Główny jej celem było udokumentowanie polskiego dorobku menniczego[2]. Seria w wariancie podstawowym liczy 389 pozycji, w nominałach od 1 grosza do 300 000 złotych[3].

Spis treści

Rys historyczny | edytuj kod

Na początku lat 60. XX wieku, z inicjatywy Komisji Numizmatycznej Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, Narodowy Bank Polski podjął decyzję o biciu w wariancie próbnym, w niklu, w nakładzie 500 sztuk, każdej monety wprowadzanej do obiegu, powszechnego lub kolekcjonerskiego, wraz z projektami, które do produkcji ostatecznie nie zostały skierowane. Dwieście pięćdziesiąt sztuk przeznaczono dla numizmatyków wybranych przez Komisję Numizmatyczną, druga połowa była przez bank rozdzielana wśród muzeów, galerii i innych instytucji oraz pracowników[2].

Decyzja NBP o jednakowym, 500-sztukowym nakładzie każdej z monet serii nie była przez Mennicę Państwową jednak ściśle przestrzegana. W końcu drugiego dziesięciolecia XXI w. w czasie kwerendy przeprowadzonej w Gabinecie Numizmatycznym Mennicy Polskiej natrafiono na księgę inwentarzową, w której na przestrzeni lat zapisywano wszystkie dane dotyczące produkcji monet próbnych, w tym niklowych. Okazało się, że nakłady wielu pozycji przekraczały założone przez NBP 500 sztuk, w skrajnym przypadku osiągając 2000 egzemplarzy jednej monety niklowej[4].

Część serii jaką stanowiły monety niklowe okresu PRL wybijano w latach 1964–1991[5].

Charakterystyka | edytuj kod

Na wszystkich monetach niklowych serii w wariancie podstawowym, poza jedną, umieszczono wypukły napis „PRÓBA”. Wyjątek stanowiła niklowa wersja 50-groszówki z 1957 r., w przypadku której napis ten dobijano po zakończeniu produkcji, a więc jest wklęsły[5].

Wstecznie wybito wersje niklowe monet będących już w obiegu, np. tych z rokiem 1949. W przypadku monet powszechnego obiegu ich wersję niklową wybijano tylko dla jednego rocznika. Nie zawsze był to pierwszy rok emisji[6].

Nową próbę niklową wybijano również dla monety będącej już wcześniej obiegu, np. 1 złoty wzór 1957, gdy zmianie ulegał jedynie rysunek orła lub, gdy z powodu inflacji, zmniejszano średnicę nominału[7].

Wersje próbne w niklu tworzono tylko dla monet produkowanych przez Mennicę Państwową[8]. Z tego powodu monety bite zagranicą:

  • srebrna moneta okolicznościowa Solidarność 1980–1990 o masie 31,1 g, średnicy 39 mm i nominale 100 000 złotych z roku 1990[9],
  • złota moneta kolekcjonerska Solidarność 1980–1990, o masie 31,1 g, średnicy 39 mm i nominale 200 000 złotych z roku 1990[10],
  • kolekcjonerskie monety tryptykowe z 1990 r., z Tadeuszem Kościuszką, Fryderykiem Chopinem i Józefem Piłsudskim, o nominałach 100 000, 200 000, 500 000, 1 000 000, w srebrze lub złocie, wybite przez firmę zagraniczną i ostatecznie wprowadzone do obiegu przez NBP[11],
  • monety kolekcjonerskie: 100, 200, 1000, 2000, 10 000 złotych, z Janem Pawłem II, z roku 1982, na bicie których zgodę otrzymała jedna z mennic szwajcarskich[12],

nie mają swoich odpowiedników w niklu[1].

Warunek bicia przez Mennicę Państwową był przestrzegany również w przypadku monet powszechnego obiegu. Dla 2- i 5-złotówek wzoru 1975 bitych do 1978 r. w mennicy w Leningradzie[13], wersje niklowe powstały dopiero z datą 1979, tj. po przeniesieniu produkcji do Warszawy[14].

Według Narodowego Banku Polskiego seria została zakończona próbami niklowymi dziewięciu podenominacyjnych monet powszechnego obiegu[5][1]:

Na rynku kolekcjonerskim pojawiają się czasami odmiany prób niklowych spoza wariantu podstawowego serii, jednak nie ma ostatecznej pewności co do okoliczności ich powstania[15][16][17][18].

Trzy złote monety kolekcjonerskie o nominale 200 000 złotych z Janem Pawłem II na rewersie, każda o średnicy 70 mm, mimo ich bicia przez Mennicę Państwową w latach 1987–1989[19], nie mają swoich odpowiedników w niklu[20]. W końcu drugiego dziesięciolecia XXI w. znanych jest również 14 monet próbnych technologicznych bitych przez Mennicę Państwową, których nie włączono do serii niklowej, mimo przyjętego w latach 60. XX w. założenia o dokumentowaniu w ten sposób całego polskiego dorobku menniczego[21].

Z całej serii 389 monet tylko 59, w tym[1]:

  • 50-groszówki – 3,
  • złotówki – 4,
  • 5-złotówki – 4,
  • 10-złotówki – 21,
  • 20-złotówki – 15,
  • 50-złotówki – 2,
  • 100-złotówki – 6,
  • 200-złotówki – 1,
  • 500-złotówki – 2,
  • 2000 złotych – 1,

nie mają swoich odpowiedników w monetach:

Kolejnych 9, w tym[1]:

  • 10-złotówki – 2,
  • 20-złotówka – 1,
  • 100-złotówki – 6,

różni się od swoich pierwowzorów jedynie awersem – odmiennym rysunkiem lub innym rokiem umieszczonym na monecie.

Lista monet próbnych niklowych | edytuj kod

Rzeczypospolitej Polskiej (1949) oraz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1957–1989)[22][23] | edytuj kod

1 grosz | edytuj kod

2 grosze | edytuj kod

5 groszy | edytuj kod

10 groszy | edytuj kod

20 groszy | edytuj kod

50 groszy | edytuj kod

1 złoty | edytuj kod

2 złote | edytuj kod

5 złotych | edytuj kod

1 – we wcześniejszych pracach[25] autorstwo rewersu tej monety przypisywano Józefowi Gosławskiemu

10 złotych | edytuj kod

2 – we wcześniejszych pracach[27] jako autorka projektu podawana była Anna Jarnuszkiewicz

20 złotych | edytuj kod

50 złotych | edytuj kod

100 złotych | edytuj kod

200 złotych | edytuj kod

500 złotych | edytuj kod

1000 złotych | edytuj kod

2000 złotych | edytuj kod

5000 złotych | edytuj kod

10 000 złotych | edytuj kod

20 000 złotych | edytuj kod

50 000 złotych | edytuj kod

III Rzeczypospolitej (1990–1994) | edytuj kod

Przeddenominacyjne (1990–1994)[30] | edytuj kod

50 złotych | edytuj kod
100 złotych | edytuj kod
1000 złotych | edytuj kod
10 000 złotych | edytuj kod
20 000 złotych | edytuj kod
50 000 złotych | edytuj kod
100 000 złotych | edytuj kod
200 000 złotych | edytuj kod
300 000 złotych | edytuj kod

Podenominacyjne (1990,1994)[31] | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 239–297, 372–385, ISBN 83-87355-37-2 .
  2. a b BartoszB. Błądek BartoszB., Próby niklowe PRL - Monety polskie - Internetowy Katalog Monet, www.katalogmonet.pl [dostęp 2017-05-17]  (pol.).
  3. AdamA. Łanowy AdamA. (red.), Katalog monet polskich i z Polską związanych XX i XIX wiek, monety koronne Stanisława Augusta Poniatowskiego, wyd. XIV (poprawione i uzupełnione), Bytom: FISCHER, 2012, s. 163–229, ISBN 978-83-62457-44-1 .
  4. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 19–20, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  5. a b c JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 21, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  6. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 198, 243, ISBN 83-87355-37-2 .
  7. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 242–245, 260, ISBN 83-87355-37-2 .
  8. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 195–385, ISBN 83-87355-37-2 .
  9. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 306, ISBN 83-87355-37-2 .
  10. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 309, ISBN 83-87355-37-2 .
  11. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 307, 310–311, 319–321, ISBN 83-87355-37-2 .
  12. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 218, 223, 229, 231, 233–234, ISBN 83-87355-37-2 .
  13. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 198–199, ISBN 83-87355-37-2 .
  14. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 243, 245, ISBN 83-87355-37-2 .
  15. PRÓBA Nikiel 50zł 1972 Chopin BEZ NAPISU PRÓBA stL, archiwum.niemczyk.pl [dostęp 2020-02-16] .
  16. Próba NIKIEL 100 złotych 1974 Modrzejewska - RZADKOŚĆ | Archiwum Gabinetu Numizmatycznego D. Marciniak, archiwum.gndm.pl [dostęp 2020-02-16]  (pol.).
  17. Próba NIKIEL 5 złotych 1989 - MAŁY napis próba - NIEOPISYWANE, NGC MS67 | Archiwum Gabinetu Numizmatycznego D. Marciniak, archiwum.gndm.pl [dostęp 2020-02-16]  (pol.).
  18. WCN :: Archiwum :: 39/657, wcn.pl [dostęp 2020-02-16] .
  19. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 236–237, ISBN 83-87355-37-2 .
  20. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Katalog monet polskich Monety próbne od 1919, Szczecin: Nefryt, 2008, s. 82–83, ISBN 978-83-87355-54-8 .
  21. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 20, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  22. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 42–581, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  23. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 240–297, ISBN 83-87355-37-2 .
  24. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 113, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  25. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 244, ISBN 83-87355-37-2 .
  26. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 218, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  27. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 254, ISBN 83-87355-37-2 .
  28. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Polskie monety próbne 1949–1990 (Polska Rzeczpospolita Ludowa), wyd. I, Szczecin: Nefryt, 2018, s. 277, ISBN 978-83-87355-88-3 .
  29. WCN :: Archiwum :: 69/551, wcn.pl [dostęp 2020-04-04] .
  30. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 372–382, ISBN 83-87355-37-2 .
  31. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 383–385, ISBN 83-87355-37-2 .
Na podstawie artykułu: "Monety próbne niklowe (seria monet)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy