Msza h-moll


Wielka msza h-moll w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Msza h-moll) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Autograf fragmentu mszy h-moll, "Benedictus"

Wielka msza h-moll BWV 232 uważana jest przez krytyków[1] za najdoskonalsze dzieło muzyki religijnej Johanna Sebastiana Bacha.

Msza h-moll w historii literatury muzycznej jest utworem nietypowym, powstała bowiem ponad podziałami między Kościołem katolickim i protestanckim w dwuwyznaniowych Niemczech.

Katolicka msza napisana przez protestanckiego kantora była zjawiskiem wyjątkowym. Jej historia powstania wiąże się ze staraniami Bacha o posadę nadwornego kompozytora na katolickim dworze elektora Saksonii i króla Polski Augusta III w Dreźnie, któremu przesłał dwie pierwsze części mszy: Kyrie i Gloria w 1733 roku. W opinii muzykologów dzieło to nie jest do końca jednoznaczne – jest w swoim klimacie zarówno katolickie jak i protestanckie, gdyż z tych dwóch tradycji czerpał kompozytor. Z tego też powodu, nie mając praktycznego zastosowania, msza h-moll nie była wykonana nigdy za życia Bacha. Monumentalna, wykraczająca poza ramy kompozycji obrzędowej, jest uważana za przejaw tego, co w człowieku odwołuje się wprost do Stwórcy, do religijności, nie analizującej przynależności do Kościoła jako wspólnoty.

W 1945 roku rękopis partytury, wraz ze zbiorami Pruskiej Biblioteki Państwowej (tzw. „Berlinki”), trafił do Biblioteki Jagiellońskiej, gdzie znajdował się aż do roku 1977, kiedy to I sekretarz KC PZPR Edward Gierek wręczył go wraz z manuskryptami partytur m.in. „Czarodziejskiego fletuMozarta i IX symfonii Beethovena przewodniczącemu Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec Erichowi Honeckerowi. W roku 2015 rękopis mszy został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata[2].

Spis treści

Budowa utworu | edytuj kod

Msza składająca się z 27 wokalno-instrumentalnych ogniw (18 chórów, 3 duety i 6 arii) obejmuje sześć stałych części mszy: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus i Agnus Dei. Dwie pierwsze były utworami nowymi, następne oparł Bach – co było częstą praktyką w owych czasach – na wcześniejszych kantatach, wykorzystanych jednak w nowatorski sposób. Dzięki charakterystycznej dla Bacha konsekwencji w budowaniu formy kompozycja tworzy jednolitą całość.

Dzieło wspiera się na rozbudowanych partiach polifonicznych chóru. Partie chóralne, z jednej strony rozpisane na typową dla twórczości Bacha formę kantaty, z drugiej nawiązują do stylu szkoły rzymskiej Palestriny, a nawet jeszcze wcześniejszych; Credo czerpie z motywów chorału gregoriańskiego.

W utworze Bach zastosował symbolikę liczb. Np. w Credo dużą rolę odgrywa liczba 7, która symbolizuje Stworzyciela i akt twórczy. Wyraz credo pojawia się 49 razy (7x7).

Razem więc liczy cała Msza 27 ogniw. W dwu największych częściach, Gloria i Credo możemy doszukać się akcentów trynitarnych: liczą one po 9 ogniw, a więc 3x3 elementów. Obydwie te części posiadają symetralną strukturę, zwłaszcza Gloria, której centrum, tak strukturalnym, jak i (możemy się domyślać) teologicznym, jest Domine Deus, a w przypadku Credo – motyw ukrzyżowania.

Msza podzielona jest na następujące sekcje:

I. Kyrie | edytuj kod

  1. Kyrie eleison – fuga w tonacji h-moll, 5-głosowy chór (sopran I, sopran II, alt, tenor, bas); tempo: adagio, largo
  2. Christe eleison – duet (sopran I, sopran II) w tonacji D-dur, andante
  3. Kyrie eleison – fuga w tonacji fis-moll, 4-głosowy chór (SATB), metrum: alla breve; tempo: allegro moderato

II. Gloria | edytuj kod

  1. Gloria in excelsis – fuga w tonacji D-dur, 5-głosowy chór (SI, SII, A, T, B), metrum 3/8, tempo: vivace. Fragment ten został również wykorzystany jako chór otwierający Kantatę BWV 191.
  2. Et in terra pax – 5-głosowy chór, D-dur, andante. Podobnie jak poprzednia część, także wykorzystana przez Bacha jako chór początkowy Kantaty BWV 191 – "Gloria in excelsis Deo".
  3. Laudamus Te – aria sopranowa (sopran II), A-dur, andante.
  4. Gratias agimus Tibi – 4-głosowy chór (SATB), D-dur, alla breve, allegro moderato. Ów chór jest opracowaniem drugiego fragmentu Kantaty BWV 29 – "Wir danken dir Gott, wir danken dir".
  5. Domine Deus Rex coelestis – duet (sopran I, tenor), G-dur, andante. Również wykorzystany jako duet w Kantacie BWV 191.
  6. Qui tollis peccata mundi – 4-głosowy chór (SII, A, T, B), h-moll, metrum 3/4, lento. Fragment ten jest przeróbką I części Kantaty BWV 46 – "Schauet doch und sehet, ob irgendein Schmerz sei wie mein Schmerz".
  7. Qui sedes ad dexteram Patris – aria altowa, h-moll, 6/8, andante commodo
  8. Quoniam tu solus sanctus – aria basowa, D-dur, 3/4, andante lento
  9. Cum Sancto Spiritu – fuga w tonacji D-dur, 5-głosowy chór (SI, SII, A, T, B), 3/4, vivace. Chór ten został wtórnie wykorzystany jako chór końcowy Kantaty BWV 191.

III. Symbolum Nicaenum (Credo) | edytuj kod

  1. Credo in unum Deum – 5-głosowy chór (SI, SII, A, T, B), A-dur miksolidyjska (brzmiąca jak D-dur), alla breve, moderato, fuga.
  2. Patrem omnipotentem – 4-głosowy chór, D-dur, alla breve, allegro. Ta partia chóralna jest opracowaniem chóru początkowego z Kantaty BWV 171 – "Gott, wie dein Name, so ist auch dein Ruhm".
  3. Et in unum Dominum – duet (sopran I, alt), G-dur, andante.
  4. Et incarnatus est – 5-głosowy chór (SI, SII, A, T, B), h-moll, 3/4, andante maestoso, forma ostinata.
  5. Crucifixus – 4-głosowy chór, e-moll, 3/2, grave, passacaglia. Jest to opracowanie chóru początkowego z Kantaty BWV 12 – "Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen".
  6. Et resurrexit – 5-głosowy chór (SI, SII, A, T, B), D-dur, 3/4, allegro
  7. Et in Spiritum Sanctum – aria basowa, 6/8, andantino
  8. Confiteor – 5-głosowy chór, fis-moll, alla breve, moderato, adagio, podwójna fuga.
  9. Et expecto – 5-głosowy chór, D-dur, alla breve, vivace ed allegro. Jest to opracowanie chóru z drugiego fragmentu Kantaty BWV 120 – "Gott, man lobet dich in der Stille".

IV. Sanctus, Hosanna, Benedictus i Agnus Dei | edytuj kod

Agnus Dei w katedrze Łacińskiej we Lwowie. Solomija Drozd (śpiew), Petro Titiajev (skrzypce), Ivan Ostapovych (organy).
  1. Sanctus – 6-głosowy chór (SI, SII, AI, AII, T, B), D-dur, 4/4, largo; 3/8, vivace. Jest to fragment wcześniejszego, napisanego w roku 1724, dzieła na 3 soprany i 1 alt, obecnie uważanego za zaginione.
  2. Hosanna (Osanna) – 8-głosowy chór (czyli dwa chóry 4-głosowe), D-dur, 3/8, allegro. Jest to przeróbka chóru początkowego Kantaty BWV 215 – "Preise dein Gluecke, gesegnetes Sachsen", aczkolwiek możliwe jest, iż oba te utwory czerpią ze wspólnego zaginionego wzorca.
  3. Benedictus – aria tenorowa, h-moll, 3/4, andante
  4. Hosanna (Osanna) – 8-głosowy (podwójny) chór, D-dur, inne szczegóły jak powyżej.
  5. Agnus Dei – aria altowa, g-moll, adagio. Jest to fragment arii z zaginionej kantaty ślubnej (napisanej w roku 1725), której Bach ponownie użył, także jako arii altowej, w swoim Oratorium na Wniebowstąpienie (BWV 11). Ponieważ jednak oba te dzieła w zauważalnym stopniu się różnią, zdaje się, iż czerpią one ze wspólnego wzorca.
  6. Dona nobis pacem – 4-głosowy chór, D-dur, alla breve, moderato. W warstwie muzycznej identyczny z chórem "Gratias agimus Tibi" z "Gloria".

Przypisy | edytuj kod

  1. Bogusław Schaeffer, Dzieje kultury muzycznej. Podręcznik dla szkół średnich, wyd. 8, Warszawa 1999, WSiP, s. 71.
  2. New inscriptions on the International Memory of the World Register (2014-2015) (ang.). unesco.org. [dostęp 2015-10-11].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (msza):
Na podstawie artykułu: "Msza h-moll" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy