Murzyni


Murzyn w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Murzyni) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Murzyn Murzynka – obraz Anny Bilińskiej-Bohdanowiczowej z 1884

Murzyn – określenie osoby ciemnoskórej w języku polskim. Wyraz ten funkcjonuje także w pejoratywnym znaczeniu osoby ciężko pracującej nie na swoje nazwisko lub osoby wykorzystywanej do ciężkiej pracy[1] (por. polisemia) i jest wówczas zapisywany małą literą[2][3]. W tym drugim znaczeniu wyraz ten używany jest także w utartych związkach frazeologicznych (np. „robić za murzyna”) oraz w powiedzeniu „murzyn zrobił swoje, murzyn może odejść”. Dodatkowo wyraz „murzyn” występuje także w związku frazeologicznym „opalić się na murzyna” (opalić się bardzo mocno, na ciemny kolor)[3].

Spis treści

Etymologia | edytuj kod

Etymologia słowa nie jest jednoznacznie ustalona, może wywodzić się od niem. słowa Mohr, co z kolei wywodzi się od łac. maurus (-a, -um) plur. mauri (-orum) oznaczającego czarny i będącego rzymskim określeniem mieszkańców dzisiejszego Maghrebu[4]. To samo źródło może mieć staropolskie „murzyć” (czernić coś)[5], a to z kolei z łac. maurus poprzez dodanie -in.

Kontrowersyjny status | edytuj kod

Do niedawna[kiedy?] według słowników – w tym „Słownika Języka Polskiego” PWN – słowo „Murzyn” było neutralne[6] i nieopatrzone kwalifikatorem „pogardliwie”, którym z kolei oznaczone było słowo „czarnuch” (ang. nigger)[7][8]. Aktualnie Wielki Słownik Języka Polskiego notuje, że wyraz ten jest uważany za obraźliwy. Również według opinii dr. hab. Marka Łazińskiego, profesora UW i członka Rady Języka Polskiego „dziś słowo Murzyn jest nie tylko obarczone złymi skojarzeniami, jest już archaiczne”[9]. Na posiedzeniu plenarnym Rada Języka Polskiego przyjęła tę opinię jako swoje oficjalne stanowisko[10]. Jednocześnie podkreślono, że „Rada Języka Polskiego nie ma kompetencji, by zakazywać używania jakiegokolwiek słowa lub wyrażenia, ani też, by nakazywać posługiwanie się jakimkolwiek wyrazem. (...) Rada bowiem nie decyduje o nacechowaniu słów, a jedynie analizuje i opisuje to, jak są one używane przez społeczeństwo”[11][12]. Decyzję tę krytykował czarnoskóry Polak, doktor teologii Bawer Aondo-Akaa, który nazwał ją „motywowaną politycznie” dodając, że w kulturze polskiej „słowo „Murzyn” nie ma obraźliwych konotacji, na przykład tak, jak ma to miejsce w Stanach Zjednoczonych, we Francji czy w Wielkiej Brytanii"[13].

Wyraz jest uważany za pejoratywny przez część użytkowników języka, w tym niektórych czarnoskórych[14][15][16][17][18][19][20][21]. Polski poseł Killion Munyama zapytany, czy uważa słowo „Murzyn” za obraźliwe, odpowiedział twierdząco, dodając, że „Murzyn kojarzy się ze złymi powiedzeniami typu „sto lat za Murzynami” i jest obraźliwym określeniem[22]”. W badaniu CBOS z r. 2007 19% Polaków stwierdziło, że słowo to jest obraźliwe lub krzywdzące, 12% – że czasem jest, a czasem nie jest, a 68% że nie jest obraźliwe[23][24][25].

Z drugiej strony argumentem za neutralnością wyrazu jest możliwość jego łączenia z wyrazami oznaczającymi cechy pozytywne, np. „piękna Murzynka”, „przystojny Murzyn”, w odróżnieniu od określeń o wydźwięku pejoratywnym, w przypadku których takie połączenia budziłyby przeciwstawne odczucia, np. „miły czarnuch”[26]. Opinię o neutralności tego słowa podzielają m.in. dwaj językoznawcy: profesorowie Jerzy Bralczyk[27] i Jan Miodek[28].

Do nazwy „Murzyn” przychylnie odniósł się inny czarnoskóry mieszkaniec Polski, dziennikarz Brian Scott, który nazwał siebie „pierwszym Murzynem Rzeczypospolitej”, a także wydał książkę o tym tytule[29][30].

Początkowo opinię o neutralności rzeczownika „Murzyn” podzielał też czarnoskóry były poseł na Sejm Rzeczypospolitej PolskiejJohn Godson, który w 2011 roku stwierdził, że nie widzi nic złego w tym słowie dodając, że nie obraża się, jeśli słyszy je od osoby, która czuje szacunek do czarnoskórych[31]. Jednak w czerwcu 2020 roku Godson wyraził krytyczny stosunek wobec używania słowa „Murzyn”, pisząc na Twitterze „Skoro zainteresowani nie chcą być nazwani murzynami – proszę ich tak nie nazywać”[32].

Przypisy | edytuj kod

  1. Murzyn – definicja, synonimy, przykłady użycia. Słownik języka polskiego. [dostęp 2020-05-04].
  2. Wielki słownik ortograficzny PWN, hasło: Murzyn.
  3. a b Słownik języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego, hasło: „Murzyn”.
  4. A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa, Wiedza Powszechna !993, ​ISBN 83-214-0410-3​, s. 348.
  5. Afrykańczyk nie jest Murzynem, Afryka.org, 7 sierpnia 2008 [dostęp 2020-06-12]  (pol.).
  6. Murzyn.
  7. Czarnuch – definicja, synonimy, przykłady użycia. Słownik języka polskiego. [dostęp 2020-05-04].
  8. Murzyn, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2017-03-30] .
  9. „Murzyn” i „Murzynka”, www.rjp.pan.pl [dostęp 2020-08-14] .
  10. Komunikat o opiniach RJP wydanych w okresie od 15 XI 2019 do 15 X 2020 r., rjp.pan.pl [dostęp 2020-11-04] .
  11. Rada Języka Polskiego, www.rjp.pan.pl [dostęp 2020-08-28] .
  12. https://kultura.gazeta.pl/kultura/7,114628,26246202,rada-jezyka-polskiego-komentuje-stanowisko-w-sprawie-slowa.html.
  13. Słowo „Murzyn” obraźliwe? Czarnoskóry Polak dr Aondo-Akaa odpowiada RJP: "Decyzja motywowana ideologicznie". WPolityce.pl. [dostęp 2021-01-09].
  14. „Murzyn” dyskryminuje afryka.org.
  15. Jeliński, Julian (2014) Czy „Murzyn” odejdzie wreszcie na emeryturę? natemat.pl.
  16. KatarzynaK. Kłosińska KatarzynaK., Kłopotliwy Murzyn – Poradnia językowa PWN, Poradnia językowa Wydawnictwa Naukowego PWN, 31 stycznia 2017 [dostęp 2020-05-04], Cytat: „Zdaję sobie jednak sprawę z tego, że część czarnoskórych Polaków uważa ją za niestosowną, obraźliwą czy wręcz raniącą. Wiedząc o tym, staram się jej przy nich nie używać – nie w imię politycznej poprawności, lecz zwykłej ludzkiej życzliwości.”  (pol.).
  17. EdytaE. Gietka EdytaE., Nie mów do mnie Murzyn, Przegląd, 7 sierpnia 2005 [dostęp 2020-05-04], Cytat: „Polak myśli, że jest sympatyczne, jak w waszym wierszyku dla dzieci. Ale gdy ktoś mówi do mnie „Murzynka”, nie czuję, że to coś dobrego. Nie brzmi tak, jakby powiedział „piękna”. W Kamerunie też jest takie jedno słowo na białych. Po polsku znaczy „świnia”.”  (pol.).
  18. MichałM. Nogaś MichałM., Rusinek: Słowo „Murzyn” deprecjonuje, Podcast 8:10. Gazeta Wyborcza, 10 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-15]  (pol.).
  19. DorotaD. Wysocka-Schnepf DorotaD., Stop calling me MURZYN. Rozmowa z mamą młodej aktywistki, Podcast 8:10. Gazeta Wyborcza, 11 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-15]  (pol.).
  20. MagdaM. Fjołek MagdaM., Czy słowo „Murzyn” jest obraźliwe? „Tu nie chodzi o cenzurę języka, lecz o empatię” – mówi prof. Kłosińska, 12 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-15], Cytat: „Zaryzykuję tezę, że to nie musi być wyłącznie kwestia słowa „Murzyn” (choć, trzeba to jasno powiedzieć, niebagatelną rolę odgrywa tu to słowo, które – jak mówiłam – w odczuciu wielu osób jest obraźliwe).”  (pol.).
  21. #DontCallMeMurzyn. Afropolki tłumaczą dlaczego to słowo boli, Noizz, 11 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-15]  (pol.).
  22. Śmigulec-Odorczuk 2012 ↓.
  23. MichałM. Feliksiak MichałM., Społeczna percepcja przemocy werbalnej i mowy nienawiści. Komunikat z badań., Warszawa: CBOS, maj 2007, Tabela 3 [dostęp 2020-05-04] .
  24. Wojciech Tymowski: Afrykanin to nie Murzyn. Jak mówić, by nie obrażać. Gazeta Wyborcza, 2010-06-11. [dostęp 2020-02-28].
  25. Tymowski 2010 ↓.
  26. Pomagamy, Problem z Murzynem.
  27. BezMaskiVideo: Bez Maski odc 10 Profesor Jerzy Bralczyk. YouTube. [dostęp 2020-05-04].
  28. Gusła, odc. 177. Słownik polsko@polski. [dostęp 2020-05-04].
  29. https://www.znak.com.pl/autor/Brian-Scott.
  30. Brian Scott „Pierwszy murzyn RP. Brian Scott o Polsce, mediach i polityce”, WAM 2016, ​ISBN 978-83-277-1217-2​.
  31. GODSON: NIE OBRAŻAM SIĘ NA SŁOWO „MURZYN”, JEŚLI..., 26 stycznia 2012 .
  32. John Abraham Godson on Twitter: „Spory o słowo „Murzyn” jest podobnie do słowa „Dziewka”. Niby nic, ale która kobieta chciałby dziś być nazywany DZIEWKĄ? Podobnie jest do słowa Murzyn. Ewoluował. Skoro zainteresowani nie chcą być nazwani murzynami – proszę ich tak nie nazywać., Twitter [dostęp 2020-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-21]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Murzyni" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy