Myślenice


Na mapach: 49°50′00″N 19°56′26″E/49,833333 19,940556

Myślenice w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Myślenicemiasto powiatowe w woj. małopolskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Myślenice, jeden z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.

Wzmiankowane od XIII wieku[3], uzyskały lokację miejską w 1342 roku[4]. Miasto królewskie Myślimice położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego[5]. Wchodziło w skład klucza myślenickiego, stanowiącego uposażenie kasztelanów krakowskich[6]. Nazwa miasta pochodzi, wedle jednej z hipotez, od imienia założyciela osady – Myślimira[3].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Myślenice leżą 30 km na południe od Krakowa, nad rzeką Rabą i jej lewym dopływem Bysinką[7], pomiędzy wzgórzami Dalin, Chełm oraz Uklejna.

Przez miasto przechodzi łącząca Kraków z Chyżnem droga krajowa nr 7 (Zakopianka, fragment międzynarodowej trasy E77), stanowiąca na tym odcinku część tzw. Zakopianki. Swój początek ma tam również droga wojewódzka nr 967, biegnąca do Łapczycy.

Dzielnice | edytuj kod

Miasto dzieli się na sześć dzielnic:

Historia | edytuj kod

Pierwsza historyczna wzmianka o Myślenicach pojawiła się w latach 1253–1258 w Kodeksie Tynieckim i mówiła o umocnieniach obronnych. Myślenice broniły bowiem w owym czasie dostępu do stolicy Polski, Krakowa, od strony południowej. W tamtym okresie w rejonie miasta istniał system umocnień, tak zwana brona myślenicka, której główną część stanowił zamek w Myślenicach, warownia u podnóża góry Uklejny, zwanej Zamczyskiem.

Kluczową datą w historii osady był rok 1342, kiedy miała miejsce lokacja miasta. Przywilej lokacyjny nadał Myślenicom król Kazimierz Wielki. Sprzedał sołectwo myślenickie dwóm mieszczanom z Wieliczki (obaj nosili imię Hynko). W tym samym roku kasztelan krakowski Spytko z Melsztyna ufundował kościół parafialny. Od tego czasu miasteczko zaczęło się prężnie rozwijać i otwierało swoje podwoje wielu zacnym gościom. Myślenice odwiedził m.in. Mikołaj Rej, który tam kończył trzecią księgę Żywota człowieka poczciwego. Oprócz niego w mieście przebywał król Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga, a także cesarz niemiecki Zygmunt Luksemburski, królowie Węgier i Danii oraz liczni książęta.

Okres świetności skończył się w 1557 roku, kiedy Spytek Wawrzyniec Jordan przekazał Myślenice kasztelanii krakowskiej. Krakowscy rządcy byli bardziej zajęci problemami wielkiego miasta, toteż Myślenice zaczęły podupadać. O miasteczku przypomniano sobie w latach trzydziestych i czterdziestych XVII wieku, kiedy do Myślenic trafił cudowny obraz Matki Boskiej. Kolejną degradację miasto przeżyło po potopie szwedzkim, w wyniku którego spłonęły dwa kościoły, a maryjne wota zostały rozkradzione.

Po I rozbiorze Polski Myślenice zostały włączone do terytorium cesarstwa austriackiego.

W 1908, z inicjatywy Stanisława Pardyaka powstaje Gimnazjum w Myślenicach[8]. Po I wojnie światowej burmistrzem miasta został Jan Dunin-Brzeziński, który w czasie wojny był dowódcą 2 pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. O Myślenicach jeszcze raz było głośno w 1936 roku, kiedy Adam Doboszyński zorganizował „Wyprawę myślenicką”, w trakcie której rozbrojono posterunek policji, zdemolowano kilka sklepów żydowskich na rynku oraz próbowano podpalić bożnicę.

W czasie drugiej wojny światowej Myślenice były pod niemiecką okupacją od 5 września 1939. W tym czasie dwukrotnie miasto było pacyfikowane (29 VI 1940 i 29 IV 1942 r.). Myślenice zostały wyzwolone 22 stycznia 1945 roku przez oddziały 38 armii 4. Frontu Ukraińskiego[9].

Myślenice początku XX w. opisał Jan Sztaudynger w Szczęściu z datą wczorajszą. W rodzinnym domu na Zarabiu przy ul. Sosnowej spędzał wakacje w dzieciństwie i wczesnej młodości[10].

W latach 1975–1998 miasto leżało w woj. krakowskim.

Zabytki | edytuj kod

Rynek Studnia-fontanna „Tereska” z końca XIX wieku Pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku

Centralnym i najważniejszym punktem miasta jest rynek o kształcie zbliżonym do prostokąta z pierzejami długimi na 120/100/80/115 metrów. Został on wytyczony w roku 1458 według prawa magdeburskiego. W wieku XVIII powstawały przy nim pierwsze murowane domy, najstarszym z nich jest „Kamienica Obońskich” mieszcząca się pod numerem 27. Na płycie rynku znajdują się dwa symbole miasta: studnia-fontanna „Tereska” – pochodzący z końca XIX wieku żeliwny posąg z czeskiej odlewni w Blansku[11] oraz pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku.

Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny znajduje się przy ulicy Piotra Skargi, w pobliżu zachodniej pierzei rynku. Został zbudowany w roku 1466 w stylu gotyckim, a następnie przeszedł wiele modernizacji, które wniosły wiele elementów architektury renesansowej i barokowej. Najstarszą częścią jest prezbiterium oraz nawa główna, z następnych wieków pochodzą zachowane części kościoła, w tym kaplice: Serca Pana Jezusa oraz Matki Bożej, w której znajduje się obraz Matki Boskiej Myślenickiej. Obraz ten wg tradycji powstał w XVI wieku w Rzymie i stanowił własność papieża Sykstusa V, do Myślenic natomiast trafił w roku 1624, a pod koniec XVII wieku został uznany za cudowny. Dokonane badania świadczą jednak, że jest to dzieło z kręgu manierystów praskich powstałe albo w Czechach albo już w Polsce w Krakowie[12].

Dom Grecki, murowany budynek znajdujący się przy ulicy Sobieskiego 3 został wybudowany w końcu XVII wieku jako dom zajezdny. Początkowo był parterowy, a od roku 1818 jednopiętrowy. Nazwę zawdzięcza goszczeniu licznych kupców ormiańskich, nazywanych wtedy przez miejscowych Grekami. Od drugiej połowy dwudziestego wieku pełni funkcję siedziby Muzeum Regionalnego. Wśród wystaw można podziwiać: XIX-wieczne wnętrza mieszczańskie, ekspozycje dzieł sztuki ludowej, etnograficzne, archeologiczne oraz dotyczące II wojny światowej.

Kościół pw. Świętego Jakuba Apostoła został wybudowany pod koniec wieku XV w miejscu najstarszego kościoła w Myślenicach. Podobnie jak kościół parafialny, powstał w stylu gotyckim, lecz przez liczne przebudowy, posiada elementy charakterystyczne dla wielu stylów. Przy kościele oraz po przeciwnej stronie ulicy Niepodległości znajdują się dwa cmentarze, na których są XIX-wieczne klasycystyczne nagrobki oraz dwie zbiorowe mogiły: Grób Nieznanego Żołnierza oraz grób Żołnierza Sowieckiego. Kościół jest jednym z punktów na projektowanej Beskidzkiej Drodze św. Jakuba. W jego pobliżu, na zboczu Plebańskiej Góry, znajduje się źródło zwane „Studzienką”. Mieszkańcy Myślenic uznawali wodę z tego źródła za uzdrawiającą. Obok niego w XVIII wieku powstała Kaplica Matki Bożej Śnieżnej[13].

Kultura | edytuj kod

 Zobacz też: Muzeum Niepodległości w Myślenicach.

Większość wydarzeń kulturalnych odbywających się w Myślenicach związanych jest z Myślenickim Ośrodkiem Kultury i Sportu[14]. Organizuje on koncerty, spotkania i wydarzenia literackie oraz kulturalne. Przy MOKiS działa Teatr im. Ks. Kardynała Karola Wojtyły oraz Kino „Muza”.

W mieście działa też Myślenickie Centrum Kultury[15] i związany z nim Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Myślenicka”[16], który zdobywa liczne laury i nagrody w kraju i zagranicą.

Oświata | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bohaterów Westerplatte w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. św. Jadwigi Królowej w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 5 (Zespołu Szkół)
  • Szkoła Podstawowa nr 6 w Myślenicach (Chełm)
  • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 1 w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 1 im. Juliusza Słowackiego w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 3 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Myślenicach
  • Gimnazjum Specjalne nr 1 w Myślenicach
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Myślenicach
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Małopolska Szkoła Gościnności im. Tytusa Chałubińskiego w Myślenicach
  • Zespół Szkół im. Mikołaja Reja w Myślenicach
  • Zespół Szkół im. Andrzeja Średniawskiego w Myślenicach
  • Zespół Szkół Prywatnych Teresy i Andrzeja Osińskich w Myślenicach.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Większość mieszkańców Myślenic stanowią katolicy. Na terenie Myślenic działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sport | edytuj kod

 Zobacz też: Stacja Narciarska Zarabie Sport w Myślenicach.
  • KS Dalin Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy, obecnie głównie piłkarski
  • Stowarzyszenie Miłośników Siatkówki Dalin Myślenice
  • Sokół Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy ze świetlicą socjoterapeutyczną
  • LKS Orzeł Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 1948 roku, przez jakiś czas wielosekcyjny. Obecnie piłkarze grają w V lidzie, czyli Klasie Okręgowej Kraków III. Siedziba klubu mieści się przy ul. Kazimierza Wielkiego[18], zaś stadion przy ul. Andrzeja Marka. Stadion ma pojemność 2000 miejsc, z czego 800 siedzących[19].
  • LKS Górki Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 2005 roku, obecnie występuje w A-klasie gr. Myślenice. Siedziba klubu mieści się przy ulicy 3-go Maja, zaś boisko sportowe przy ul. Solidarności. Stadion o pojemności 100 miejsc siedzących został oddany do użytku w sierpniu 2016 roku[20].
  • Myślenicki Klub Pétanque – klub petanki
  • UKS Zarabie – tenis stołowy
  • UKS Shiro Sagi Dojo – Klub Karate, Iaido, Kenjutsu i Samoobrony MDS – założony w 1995 roku
  • UKS Fight Club Myślenice – Myślenicka Szkoła Sportów Walki i Samoobrony
  • MLKSz Myślenice – klub szachowy
  • PKS Albert Myślenice – amatorski klub koszykówki grający w KNBA
  • Baza treningowa Wisły Kraków[21].
  • SJK Hucul – stajnia
  • SUMKS Jedynka Myślenice – Klub Piłki Ręcznej

Ludzie związani z Myślenicami | edytuj kod

 Zobacz też kategorie: Ludzie związani z Myślenicami, Ludzie urodzeni w Myślenicach.

Burmistrzowie Myślenic | edytuj kod

...

...

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta partnerskie[27]:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. GUS.
  2. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-21] .
  3. a b Historia Myślenic. Urząd Miasta i Gminy Myślenice. [zarchiwizowane z tego adresu.
  4. RobertR. Krzysztofik RobertR., Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52–53 .
  5. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2008, k. 1.
  6. WładysławW. Pałucki WładysławW., Studia nad uposażeniem urzędników ziemskich w Koronie do schyłku XVI wieku, Warszawa 1962, s. 121 .
  7. PWN ↓.
  8. Historia. myslenicki.pl. [dostęp 2017-11-27].
  9. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa / Sport i Turystyka, 1988, s. 368, ISBN 83-217-2709-3 .
  10. Szczęście z datą wczorajszą-Sztaudynger o Myślenicach. [dostęp 2014-08-25].
  11. Sebastian Wójcik-Jackowski. Tereska jest czeska. „Gazeta Myślenicka”. 31/2012, 2012-08-23. ISSN 1232-0080
  12. PawełP. Pencakowski PawełP., Obraz Matki Boskiej Myślenickiej jako pierwowzór obrazu Matki Boskiej Kalwaryjskiej. Studia i materiały Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Kraków 1995. Tom V., 1995 .
  13. Myślenickie Zabytki (Stan w dniu 8 II 2013 r.). Punkt Informacji Turystycznej Myślenice. [dostęp 8.02.2013].
  14. Strona internetowa MOKIS.
  15. Myślenickie Towarzystwo Kultury.
  16. Strona Zespołu.
  17. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .
  18. Informacja na stronie klubu.
  19. Informacja w portalu 90minut.pl.
  20. o klubie.
  21. Baza treningowa w Myślenicach, Wisła Kraków .
  22. Myślenickie ślady Zollów, „Gazeta Myślenicka”, 33/2011, 25 sierpnia 2011 [dostęp 2017-11-27] .
  23. Katarzyna Hołuj: Pamięć o burmistrzu który był też druhem. Dziennik Polski, 2016-05-12. [dostęp 2017-10-24].
  24. a b 6 grobów, o których warto wiedzieć. Dziennik Polski, 2011-10-31. [dostęp 2017-11-27].
  25. a b c d e f Gazeta Myślenicka. [dostęp 2017-11-27].
  26. Gmina Myślenice. pkw.gov.pl. [dostęp 2018-10-22].
  27. Miasta partnerskie.
  28. Kolejny partner Myślenic, „Gazeta Myślenicka”, 14/2015, 16 kwietnia 2015 .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Myślenice" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy