Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych


Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Naczelny Wódz lub Naczelny Dowódca – najwyższa funkcja wojskowa w Wojsku Polskim. Od 1917 r. mianowany tylko na czas wojny.

Spis treści

Okres I Rzeczypospolitej | edytuj kod

Od IX w. do 1795 r. naczelnymi wodzami wojsk polskich byli polscy monarchowie – książęta i królowie. Wojewodowie-palatyni w średniowieczu oraz hetmani wielcy w Rzeczypospolitej szlacheckiej byli jedynie zastępcami naczelnych wodzów-monarchów.

Lista naczelnych wodzów wojsk polskich I Rzeczypospolitej: Władcy Polski

Okres zaborów | edytuj kod

W okresie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (Kongresowego) rozdzielono po raz pierwszy godność głowy państwa (monarchy) od godności naczelnego wodza. Głowa państwa sprawowała najwyższe zwierzchnictwo nad wojskiem, ale nie przysługiwał jej tytuł naczelnego wodza.

Lista naczelnych wodzów wojsk polskich Księstwa Warszawskiego: Naczelni wodzowie wojsk polskich Księstwa Warszawskiego.

Naczelny Wódz Wojsk Polskich Królestwa Polskiego (Kongresowego) w okresie konstytucyjnym: Konstanty Pawłowicz Romanow.

Lista naczelnych wodzów wojsk polskich Królestwa Polskiego (Kongresowego) w okresie powstania listopadowego: Wodzowie naczelni powstania listopadowego.

Okres I wojny światowej - Królestwo Polskie | edytuj kod

II Rzeczpospolita | edytuj kod

Konstytucja marcowa w art. 46 głosiła Prezydent Rzeczypospolitej jest zarazem najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych Państwa, nie może jednak sprawować naczelnego dowództwa w czasie wojny.  Naczelnego Wodza sił zbrojnych Państwa na wypadek wojny mianuje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów, przedstawiony przez Ministra Spraw Wojskowych, który za akty, związane z dowództwem w czasie wojny, jak i za wszelkie sprawy kierownictwa wojskowego — odpowiada przed Sejmem.

Konstytucja kwietniowa:  Prezydent Rzeczypospolitej był Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych (art. 12.d), mianował i zwalniał Naczelnego Wodza i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (art. 13 d), postanawiał o użyciu sił zbrojnych do obrony Państwa; w razie mianowania Naczelnego Wodza prawo dysponowania siłami zbrojnymi przechodziło na niego; za akty, związane z dowództwem, Naczelny Wódz odpowiadał przed Prezydentem Rzeczypospolitej, jako Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych (art. 63).

Okres II wojny światowej | edytuj kod

Polska Rzeczpospolita Ludowa | edytuj kod

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej początkowo nie wspominała o stanowisku naczelnego dowódcy. Stanowiła jedynie, że Rada Państwa obsadza stanowiska cywilne i wojskowe, przewidziane ustawami (art. 25.8), wprowadza stan wojny (w przerwie między obradami Sejmu) i stan wojenny oraz ogłasza mobilizację (art. 28), zaś Rada Ministrów sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju i organizacji sił zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz określa corocznie kontyngent obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej. Stanowisko Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych wprowadziła ustawa z 21 listopada 1983[5].

III Rzeczpospolita | edytuj kod

W myśl art. 134 ust. 4 Konstytucji RP[6]:

Na czas wojny Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych. W tym samym trybie może on Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych odwołać. Kompetencje Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasady jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej określa ustawa.

Od 1 stycznia 2015 r. Wojskiem Polskim na stopie pokojowej dowodzą trzy równorzędne organy wojskowe: Szef Sztabu Generalnego WP (występujący podczas centralnych uroczystości państwowych z udziałem wojska jako najwyższy funkcją żołnierz zawodowy), Dowódca Operacyjny Rodzajów Sił Zbrojnych i Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych. 22 czerwca 2015 r. Dowódca Operacyjny Rodzajów Sił Zbrojnych generał broni Marek Tomaszycki został mianowany przez Prezydenta RP na stanowisko kandydata na Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych na czas wojny. Stało się to po ponad roku od śmierci poprzedniego kandydata - generała armii Wojciecha Jaruzelskiego. Z dniem 28 kwietnia 2017 r gen. Tomaszycki zakończył zawodową służbę wojskową, przechodząc w stan spoczynku. Postanowieniem Prezydenta RP Andrzeja Dudy z dnia 5 maja 2017 r., Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego generał broni Leszek Surawski został wskazany, jako osoba przewidziana do mianowania na stanowisko Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych[7]

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Centralne Archiwum Wojskowe: VII. Narodziny Wojska Polskiego (październik – grudzień 1918) [1], s. 145
  2. Centralne Archiwum Wojskowe: VII. Narodziny Wojska Polskiego (październik – grudzień 1918) [2], s. 146
  3. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 września 1939 o sprawowaniu zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi, o organizacji naczelnych władz wojskowych i o komisarzach cywilnych – od chwili mianowania Naczelnego Wodza (Dz.U. z 1939 r. nr 86, poz. 543).
  4. W dniu 27 września 1939 w m. Dragoslavele napisał list do Prezydenta RP o następującej treści „Do Pana Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego, że jestem internowany i pozbawiony wolności – składam funkcję Naczelnego Wodza do dyspozycji Pana Prezydenta – Rydz Śmigły”.
  5. Dz.U. 1983 nr 61 poz. 278
  6. Art. 134 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483).
  7. Prezydent RP wskazał kandydata na Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych

Bibliografia | edytuj kod

  • Tadeusz Bór-Komorowski, Armia podziemna, Warszawa 1994, ​ISBN 83-11-08338-X​.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991.
  • RyszardR. Mirowicz RyszardR., Edward Rydz-Śmigły. Działalność wojskowa i polityczna, Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1988, ISBN 83-202-0603-0, OCLC 834904363 .
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ​ISBN 83-11-08262-6​.
  • Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej, tom II, Walki formacji polskich na zachodzie 1939-1945, Warszawa 1981, opracowanie zbiorowe pod redakcją Witolda Biegańskiego, ​ISBN 83-11-06577-2​.
Na podstawie artykułu: "Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy