Narodowe Święto Niepodległości


Narodowe Święto Niepodległości w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Polonia Triumphans, projekt środkowej części tryptyku pędzla Stanisława Batowskiego Kaczora z 1929 roku, przewidziany do dekoracji sali posiedzeń Sejmu II Rzeczypospolitej

Narodowe Święto Niepodległościświęto państwowe w Polsce obchodzone corocznie 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918, po 123 latach zaborów (1795–1918). Święto zostało ustanowione ustawą z dnia 23 kwietnia 1937[1], zniesione ustawą Krajowej Rady Narodowej 22 lipca 1945[2], przywrócono je ustawą w okresie transformacji systemowej w 1989[3]. Jest dniem wolnym od pracy.

Spis treści

Znaczenie daty | edytuj kod

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór 11 listopada uzasadnić można zbiegiem wydarzeń w Polsce z zakończeniem I wojny światowej dzięki zawarciu rozejmu w Compiègne 11 listopada 1918, pieczętującego ostateczną klęskę Niemiec. Dzień wcześniej przybył do Warszawy Józef Piłsudski. W tych dwóch dniach, 10 i 11 listopada 1918, naród polski uświadomił sobie w pełni odzyskanie niepodległości, a nastrój głębokiego wzruszenia i entuzjazmu ogarnął kraj. Jędrzej Moraczewski opisał to słowami[4]:

Posiedzenie Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego Proklamacja Republiki Radomskiej z balkonu Pałacu Sandomierskiego w Radomiu Afisz informujący o sformowaniu Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej CzłonkowieTymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej Afisz z okazji odzyskania niepodległości 1933 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).

Dzieje obchodów | edytuj kod

Dzieci biorące udział w obchodach Narodowego Święta Niepodległości (Gdańsk, 2010) Krzyż i Medal Niepodległości

W latach 1919–1936 rocznice odzyskania niepodległości świętowano w Warszawie jako uroczystości o charakterze wojskowym. Organizowano je zazwyczaj w pierwszą niedzielę po 11 listopada. W 1919 roku nie było sprzyjającej sytuacji by uczcić rocznicę odzyskania niepodległości, ponieważ trwały jeszcze wojny o granice Rzeczypospolitej. Pierwszy raz w pełni uroczyście upamiętniono odzyskanie niepodległości 14 listopada 1920. Tego dnia uhonorowano Józefa Piłsudskiego jako zwycięskiego Wodza Naczelnego w wojnie polsko-bolszewickiej wręczając mu buławę marszałkowską[5].

Po przewrocie majowym w 1926 obchody kolejnych rocznic były uroczystościami ściśle wojskowymi. W tym samym roku 8 listopada Józef Piłsudski jako prezes ministrów wydał okólnik ustanawiający ten dzień wolnym od pracy dla urzędników państwowych. Odtąd w tym dniu na placu Saskim w Warszawie Piłsudski dokonywał przeglądu pododdziałów, a następnie odbierał defiladę (po raz ostatni w 1934 roku). W 1928 roku plac Saski w stolicy nazwano placem marszałka Józefa Piłsudskiego, a cztery lata później Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ustanowił ten dzień wolnym od nauki[6]. Rozporządzeniem Prezydenta RP z dn. 29 października 1930 ustanowiono odznaczenie państwowe Krzyż i Medal Niepodległości dla osób czynnie zasłużonych dla niepodległości Polski. 11 listopada 1932 odsłonięto Pomnik Lotnika w Warszawie[7]. Rangę święta państwowego nadano Świętu Niepodległości dopiero ustawą z dn. 23 kwietnia 1937[5][8]. Miało ono łączyć odzyskanie suwerenności państwowej z zakończeniem I wojny światowej oraz upamiętniać Józefa Piłsudskiego. Do czasu wybuchu II wojny światowej obchody państwowe odbyły się dwa razy: w 1937 i 1938; w 1937 uświetniono je odsłonięciem pomnika gen. Józefa Sowińskiego[9].

Plac Piłsudskiego 11 listopada 1938 roku.

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 jawne świętowanie polskich świąt państwowych było niemożliwe. Organizatorzy przygotowywanych konspiracyjnie obchodów rocznicy 11 listopada, głównie w ramach małego sabotażu, byli narażeni na dotkliwe represje. Jednak mimo to pamięć o Święcie Niepodległości starano się podtrzymywać. W dniach poprzedzających 11 listopada na murach, ogrodzeniach, płytach chodnikowych pojawiały się afisze, ulotki i napisy „Polska żyje”, „Polska zwycięży”, „Polska walczy”, „Jeszcze Polska nie zginęła”, „11.XI.1918” itp., a od 1942 roku także znak Polski Walczącej. Częstokroć pomniki przystrajano biało-czerwonymi kwiatami i proporczykami, a w miejscach o trwałej symbolice narodowej mocowano flagę narodową. Również w prasie konspiracyjnej, głównie w „Biuletynie Informacyjnym” podziemnej Armii Krajowej, zamieszczano artykuły przypominające o Święcie Niepodległości[10].

W 1945 ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN, i jednocześnie zniesiono Święto Niepodległości[10][11]. W okresie PRL obchody rocznicy odzyskania niepodległości 11 listopada organizowane były nielegalnie przez środowiska niepodległościowe w tym piłsudczykowskie. Organizatorzy i uczestnicy tych uroczystości często byli represjonowani przez ówczesne władze państwowe. Wyjątek stanowiły lata 1980–1981, kiedy za sprawą działalności związku zawodowego „Solidarność” przywrócono Świętu Niepodległości należne miejsce w świadomości społecznej[10].

W latach 80. delegacja władz państwowych w dniu Święta Niepodległości składała wieniec przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Niezależnie od władz środowiska opozycyjne w kolejnych latach organizowały własne obchody[12][13][14].

Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada zostało przywrócone przez Sejm PRL ustawą z 15 lutego 1989 pod nazwą „Narodowe Święto Niepodległości”[10][15]. 11 listopada 1997 Sejm podjął uchwałę głoszącą m.in. Ta uroczysta rocznica skłania także do refleksji nad półwieczem, w którym wolnościowe i demokratyczne aspiracje Polaków były dławione przez hitlerowskich i sowieckich okupantów, a następnie – obcą naszej tradycji – podporządkowaną Związkowi Radzieckiemu komunistyczną władzę[16].

Współcześnie, obchody Święta Niepodległości z udziałem najwyższych władz państwowych odbywają się na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie, przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Inne formy obchodów to: Bieg Niepodległości organizowany od 1989 w Warszawie[17], Koncert Niepodległości organizowany od 2009 roku w Muzeum Powstania Warszawskiego, wykłady i inscenizacje historyczne, koncerty patriotyczne[10] czy parady ulicami miast, np. Marsz Niepodległości w Warszawie, Marsz Patriotów i Radosna Parada Niepodległości we Wrocławiu, Parada Niepodległości w Gdańsku.

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dz.U. z 1937 r. nr 33, poz. 255
  2. Dz.U. z 1945 r. nr 32, poz. 194
  3. Dz.U. z 1989 r. nr 6, poz. 34
  4. TadeuszT. Jedruszczak TadeuszT., CzesławC. Madajczyk CzesławC., AndrzejA. Ajnenkiel AndrzejA., Historia Polski. T. IV, 1918-1939. Cz. 1, rozdz. 1-14, (1918-1921), wyd. Wyd. 2, Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe, 1984, s. 122, ISBN 83-01-03865-9, OCLC 494598994 [dostęp 2019-10-22] .
  5. a b Rocznice odzyskania niepodległości w okresie międzywojennym, web.archive.org, 20 stycznia 2018 [dostęp 2019-10-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-20] .
  6. 80 lat temu odbyły się pierwsze obchody Święta Niepodległości, dzieje.pl [dostęp 2019-10-22]  (pol.).
  7. Pomnik Lotnika [dostęp 2019-10-22]  (pol.).
  8. Dz.U. z 1937 r. nr 33, poz. 255.
  9. Pomnik gen. Józefa Sowińskiego, www.przewodnik.wola.waw.pl [dostęp 2019-10-22] .
  10. a b c d e 11 listopada w Polsce niesuwerennej i suwerennej, web.archive.org, 20 stycznia 2018 [dostęp 2019-10-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-20] .
  11. Dz.U. z 1945 r. nr 32, poz. 194.
  12. 11 listopada: Jak komuniści traktowali w PRL święto niepodległości, www.rp.pl [dostęp 2019-10-22]  (pol.).
  13. Tak wyglądał 11 listopada w PRL, dzieje.pl [dostęp 2019-10-22]  (pol.).
  14. Jak w PRL-u "świętowano" 11 Listopada. "W pochodzie połowa to była bezpieka", NIEZALEZNA.PL, 11 listopada 2017 [dostęp 2019-10-22] .
  15. Dz.U. z 1989 r. nr 6, poz. 34
  16. M.P. z 1997 r. nr 82, poz. 793
  17. Bieg Niepodległości - Stołeczne Centrum Sportu Aktywna Warszawa, aktywnawarszawa.waw.pl [dostęp 2019-10-22] .

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (dzień wolny od pracy):
Na podstawie artykułu: "Narodowe Święto Niepodległości" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy