Narodowe Święto Niepodległości


Narodowe Święto Niepodległości w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Polonia Triumphans, projekt środkowej części tryptyku pędzla Stanisława Batowskiego Kaczora z 1929 roku, przewidziany do dekoracji sali posiedzeń Sejmu II Rzeczypospolitej

Narodowe Święto Niepodległościświęto państwowe w Polsce obchodzone corocznie 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918, po 123 latach zaborów (1795–1918). Święto zostało ustanowione ustawą z dnia 23 kwietnia 1937[1], zniesione ustawą Krajowej Rady Narodowej 22 lipca 1945[2], przywrócono je ustawą w okresie transformacji systemowej w 1989[3]. Jest dniem wolnym od pracy.

Spis treści

Znaczenie daty | edytuj kod

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór 11 listopada uzasadnić można zbiegiem wydarzeń w Polsce z zakończeniem I wojny światowej dzięki zawarciu rozejmu w Compiègne 11 listopada 1918, pieczętującego ostateczną klęskę Niemiec. Dzień wcześniej przybył do Warszawy Józef Piłsudski. W tych dwóch dniach, 10 i 11 listopada 1918, naród polski uświadomił sobie w pełni odzyskanie niepodległości, a nastrój głębokiego wzruszenia i entuzjazmu ogarnął kraj. Jędrzej Moraczewski opisał to słowami[4]:

Kalendarium | edytuj kod

Posiedzenie Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego Proklamacja Republiki Radomskiej z balkonu Pałacu Sandomierskiego w Radomiu Afisz informujący o sformowaniu Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej CzłonkowieTymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej Afisz z okazji odzyskania niepodległości 1933 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).
1916
1917
1918

1919 | edytuj kod

  • 16 lutego – w Trewirze podpisano rozejm kończący powstanie wielkopolskie.

Dzieje obchodów | edytuj kod

Dzieci biorące udział w obchodach Narodowego Święta Niepodległości (Gdańsk, 2010) Krzyż i Medal Niepodległości

W latach 1919–1936 rocznice odzyskania niepodległości świętowano w Warszawie jako uroczystości o charakterze wojskowym. Organizowano je zazwyczaj w pierwszą niedzielę po 11 listopada. W 1919 roku nie było sprzyjającej sytuacji by uczcić rocznicę odzyskania niepodległości, ponieważ trwały jeszcze wojny o granice Rzeczypospolitej. Pierwszy raz w pełni uroczyście upamiętniono odzyskanie niepodległości 14 listopada 1920. Tego dnia uhonorowano Józefa Piłsudskiego jako zwycięskiego Wodza Naczelnego w wojnie polsko-bolszewickiej wręczając mu buławę marszałkowską[20].

Po przewrocie majowym w 1926 obchody kolejnych rocznic były uroczystościami ściśle wojskowymi. W tym samym roku 8 listopada Józef Piłsudski jako prezes ministrów wydał okólnik ustanawiający ten dzień wolnym od pracy dla urzędników państwowych. Odtąd w tym dniu na placu Saskim w Warszawie Piłsudski dokonywał przeglądu pododdziałów, a następnie odbierał defiladę (po raz ostatni w 1934 roku). W 1928 roku plac Saski w stolicy nazwano placem marszałka Józefa Piłsudskiego, a cztery lata później Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ustanowił ten dzień wolnym od nauki[21]. Rozporządzeniem Prezydenta RP z dn. 29 października 1930 ustanowiono odznaczenie państwowe Krzyż i Medal Niepodległości dla osób czynnie zasłużonych dla niepodległości Polski. 11 listopada 1932 odsłonięto Pomnik Lotnika w Warszawie[22]. Rangę święta państwowego nadano Świętu Niepodległości dopiero ustawą z dn. 23 kwietnia 1937[20][23]. Miało ono łączyć odzyskanie suwerenności państwowej z zakończeniem I wojny światowej oraz upamiętniać Józefa Piłsudskiego. Do czasu wybuchu II wojny światowej obchody państwowe odbyły się dwa razy: w 1937 i 1938; w 1937 uświetniono je odsłonięciem pomnika gen. Józefa Sowińskiego[24].

Plac Piłsudskiego 11 listopada 1938 roku.

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 jawne świętowanie polskich świąt państwowych było niemożliwe. Organizatorzy przygotowywanych konspiracyjnie obchodów rocznicy 11 listopada, głównie w ramach małego sabotażu, byli narażeni na dotkliwe represje. Jednak mimo to pamięć o Święcie Niepodległości starano się podtrzymywać. W dniach poprzedzających 11 listopada na murach, ogrodzeniach, płytach chodnikowych pojawiały się afisze, ulotki i napisy „Polska żyje”, „Polska zwycięży”, „Polska walczy”, „Jeszcze Polska nie zginęła”, „11.XI.1918” itp., a od 1942 roku także znak Polski Walczącej. Częstokroć pomniki przystrajano biało-czerwonymi kwiatami i proporczykami, a w miejscach o trwałej symbolice narodowej mocowano flagę narodową. Również w prasie konspiracyjnej, głównie w „Biuletynie Informacyjnym” podziemnej Armii Krajowej, zamieszczano artykuły przypominające o Święcie Niepodległości[25].

W 1945 ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN, i jednocześnie zniesiono Święto Niepodległości[25][26]. W okresie PRL obchody rocznicy odzyskania niepodległości 11 listopada organizowane były nielegalnie przez środowiska niepodległościowe w tym piłsudczykowskie. Organizatorzy i uczestnicy tych uroczystości często byli represjonowani przez ówczesne władze państwowe. Wyjątek stanowiły lata 1980–1981, kiedy za sprawą działalności związku zawodowego „Solidarność” przywrócono Świętu Niepodległości należne miejsce w świadomości społecznej[25].

W latach 80. delegacja władz państwowych w dniu Święta Niepodległości składała wieniec przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Niezależnie od władz środowiska opozycyjne w kolejnych latach organizowały własne obchody[27][28][29].

Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada zostało przywrócone przez Sejm PRL ustawą z 15 lutego 1989 pod nazwą „Narodowe Święto Niepodległości”[25][30]. 11 listopada 1997 Sejm podjął uchwałę głoszącą m.in. Ta uroczysta rocznica skłania także do refleksji nad półwieczem, w którym wolnościowe i demokratyczne aspiracje Polaków były dławione przez hitlerowskich i sowieckich okupantów, a następnie – obcą naszej tradycji – podporządkowaną Związkowi Radzieckiemu komunistyczną władzę[31].

Współcześnie, obchody Święta Niepodległości z udziałem najwyższych władz państwowych odbywają się na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie, przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Inne formy obchodów to: Bieg Niepodległości organizowany od 1989 w Warszawie[32], Koncert Niepodległości organizowany od 2009 roku w Muzeum Powstania Warszawskiego, wykłady i inscenizacje historyczne, koncerty patriotyczne[25] czy parady ulicami miast, np. Marsz Niepodległości w Warszawie, Marsz Patriotów i Radosna Parada Niepodległości we Wrocławiu, Parada Niepodległości w Gdańsku.

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Dz.U. z 1937 r. nr 33, poz. 255
  2. Dz.U. z 1945 r. nr 32, poz. 194
  3. Dz.U. z 1989 r. nr 6, poz. 34
  4. Załamanie się władzy okupantów na ziemiach polskich i pierwsze próby utworzenia ośrodków władzy polskiej. W: Henryk Zieliński: Historia Polski. T. IV: 1918 – 1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1984, s. 122. ISBN 83-01-03866-7.
  5. „Monitor Polski” (Nr 168, 7 października 1918). Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.
  6. Trzy błędy historyczne w orędziu prezydenta na Święto Niepodległości, „oko.press”, 11 listopada 2016 [dostęp 2016-11-14]  (pol.).
  7. Piotr A. Tusiński, Republika Radomska w listopadzie 1918 roku, Radom 2018, s. 73-74
  8. Republika Radomska – pierwsi odzyskaliśmy wolność. Wyborcza.pl Radom.
  9. Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 38.
  10. „Monitor Polski” (Nr 201, 12 listopada 1918). Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.
  11. a b Kalendarium niepodległości 1918–1919. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2013-11-30].
  12. Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 39.
  13. Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 40.
  14. „Monitor Polski” (Nr 204, 15 listopada 1918). Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie.
  15. Piłsudski ogłasza światu wolną Polskę. polskieradio.pl, 2013-11-16. [dostęp 2013-11-30].
  16. Muzeum Józefa Piłsudskiego: Ogłoszenie niepodległości
  17. Dz.U. z 1918 r. nr 18, poz. 46.
  18. Dz.U. z 1918 r. nr 18, poz. 47.
  19. Dz.U. z 1918 r. nr 17, poz. 41.
  20. a b Rocznice odzyskania niepodległości w okresie międzywojennym. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2013-11-27].
  21. Waldemar Kowalski: 76 lat temu odbyły się pierwsze państwowe obchody Święta Niepodległości. dzieje.pl, 2013-11-09. [dostęp 2013-11-27].
  22. Pomnik Lotnika. fotoochota.waw.pl. [dostęp 2013-11-27].
  23. Dz.U. z 1937 r. nr 33, poz. 255.
  24. Pomnik gen. Józefa Sowińskiego. przewodnik.wola.waw.pl. [dostęp 2013-11-27].
  25. a b c d e 11 listopada w Polsce niesuwerennej i suwerennej. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2013-11-27].
  26. Dz.U. z 1945 r. nr 32, poz. 194.
  27. Karolina Wichowska: 11 listopada: Jak komuniści traktowali w PRL święto niepodległości. Rzeczpospolita, 2016-11-11. [dostęp 2019-05-29].
  28. Michał Siedziako: Tak wyglądał 11 listopada w PRL. dzieje.pl, 2018-11-11. [dostęp 2019-05-29].
  29. Jak w PRL-u "świętowano" 11 Listopada. "W pochodzie połowa to była bezpieka". niezalezna.pl, 2017-11-11. [dostęp 2019-05-29].
  30. {Dziennik Ustaw|1989|6|34}}
  31. M.P. z 1997 r. nr 82, poz. 793
  32. Bieg Niepodległości. aktywnawarszawa.waw.pl. [dostęp 2019-05-29].

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Narodowe Święto Niepodległości" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy