Niańków


Na mapach: 53°42′43,8″N 26°00′46,3″E/53,712167 26,012861

Niańków w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Niańków (biał. Нянькава, ros. Няньково, hist. również Niańkowo[1]) – wieś na Białorusi, w rejonie nowogródzkim obwodu grodzieńskiego, około 18 km na północny wschód od Nowogródka.

Historia | edytuj kod

Niańków, podobnie jak sąsiednie Koszelewo, od co najmniej XVII wieku był dziedzictwem rodziny Dunin-Rajeckich herbu Łabędź. Najdawniejszymi właścicielami majątku byli Bogusław i Katarzyna z Obuchowiczów. Ich synami i dziedzicami majątku byli Stanisław, Kazimierz, Dionizy i Wiktor. Ostatnim męskim właścicielem Niańkowa z tego rodu był w XIX wieku Franciszek Dunin-Rajecki, marszałek nowogródzki. Miał on co najmniej czworo dzieci: syna, Ottona, który zmarł w wieku osiemnastu lat, i trzy córki: Aleksandrę Wilhelminę (1819–1881), która odziedziczyła majątek, ale zmarła bezdzietnie, Ludwikę i Józefinę Marię (1814–1877), żonę Kazimierza Umiastowskiego (1804–1863). Po śmierci Aleksandry majątek odziedziczył Władysław Umiastowski (1834–1905), syn Kazimierza i Józefiny. Po śmierci Władysława bezdzietna wdowa po nim Janina (1860–1941) z hrabiów Ostroróg-Sadowskich przekazała cały odziedziczony majątek (kilkanaście tysięcy hektarów) na cele społeczne: założyła „Żemłosławską Fundację Naukową” przy Uniwersytecie Wileńskim oraz w testamencie ustanowiła „Fondazione Romana Marchesa J.S. Umiastowska” – działającą po dziś w Rzymie fundację fundującą stypendia na staże zagraniczne polskich naukowców[2]. Po 1920 roku majątek został przejęty przez Państwo Polskie w celu przymusowej parcelacji pośród miejscowej ludności w wyniku reformy rolnej przeprowadzonej w Polsce w roku 1920 i 1925[3][4].

Po III rozbiorze Polski w 1795 roku Niańków, wcześniej należący do województwa nowogródzkiego Rzeczypospolitej, znalazł się na terenie powiatu nowogródzkiego (ujezdu) guberni mińskiej Imperium Rosyjskiego[1]. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Niańków wrócił do Polski, wszedł w skład gminy Lubcz w powiecie nowogródzkim województwa nowogródzkiego, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[5].

We wsi stała wybudowana w 1750 roku cerkiew fundacji Wojniłłowiczów, początkowo unicka, później prawosławna[1], zburzona w latach 60. XX wieku[4].

W 2009 roku w Niańkowie mieszkało 56 osób[6].

Dawny dwór | edytuj kod

Do okresu międzywojennego w Niańkowie stał stary, parterowy, drewniany dwór z pierwszej ćwierci XIX wieku, wybudowany przez marszałka Franciszka Rajeckiego. Dwór stał na wysokiej podmurówce, w jego centrum był portyk, którego trójkątny przyczółek z półokrągłą arkadą był wsparty na czterech filarach. Dwa ganki umożliwiały wejście do domu od strony jego szczytów[3].

O majątku mówiono, że był „jednym wielkim ogrodem, tak urodzajną pszeniczną ziemią był obdarzony”[4]. W jego skład wchodziły: dwór, młyn wodny przy wiosce Niańków, młyn wodny przy wiosce Rakiewicze, szachownice pól w wioskach Niańków i Rakiewicze, las Plissa z zaściankiem[4]. Przy dworze był park, liczne budynki gospodarcze, tory kolejki wąskotorowej prowadzącej do Nowogródka (około 21 km)[4].

W majątku od około 1880 roku mieszkał Władysław Dybowski, polski biolog, brat Benedykta Dybowskiego[1]. Pamięci Władysława Dybowskiego poświęcony jest kamień leżący na zachód od wsi, przy drodze Nowogródek–Lubcz[7]. Grób Władysława Dybowskiego znajduje się na pobliskim cmentarzyku (obecnie pozostałości) przy byłym folwarku Wojnowo, przy drodze Lubcz–Delatycze (zaraz po wyjeździe z Lubczy po lewej stronie).

Nie pozostały żadne ślady żadnych zabudowań folwarku ani cerkwi[7].

Majątek w Niańkowie jest opisany w 2. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[3].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d Niańkowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 30 .
  2. Fondazione Romana Marchesa J.S. Umiastowska. 2014-03-14. [dostęp 2015-11-08].
  3. a b c Niańków, [w:] RomanR. Aftanazy RomanR., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 2: Województwa brzesko-litewskie, nowogrodzkie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 274, ISBN 83-04-03784-X, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość) .
  4. a b c d e Niańków na stronie Radzima.org (biał.). [dostęp 2015-12-05].
  5. Niańków na stronie Radzima.net. [dostęp 2015-12-05].
  6. Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności – 14 października 2009. [dostęp 2015-12-05].
  7. a b Няньково na stronie Globus Białorusi (ros.). [dostęp 2015-12-05].
Na podstawie artykułu: "Niańków" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy