Nowosielce (powiat sanocki)


Na mapach: 49°33′56″N 22°04′32″E/49,565556 22,075556

Nowosielce (powiat sanocki) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pomnik żołnierzy II Samodzielnej Czechosłowackiej Brygady Spadochronowej w Nowosielcach[1] Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Nowosielcach[2]

Nowosielce (daw. Nowosielce-Gniewosz) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zarszyn[4][5]. Leży nad potokiem Pielnica.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego. Nowosielce zamieszkuje 1362 mieszkańców[3].

Od 1958 r. we wsi, w dworze, funkcjonuje Zespół Szkół Rolniczych. Od 1972 r., przy OSP Nowosielce działa amatorski Regionalny Zespół Ludowy "Ziemia Sanocka" założony w 1972 roku. Zespół działa pod patronatem Ochotniczej Straży Pożarnej w Nowosielcach gmina Zarszyn, powiat sanocki, województwo podkarpackie. W repertuarze przedstawianym od 1972 roku Zespół prezentuje piosenki oraz tańce z przyśpiewkami regionu krośnieńskiego, rzeszowskiego oraz haczowskiego. W skład zespołu wchodzą: kapela, grupa wokalna i taneczna oraz solistki i soliści. Na terenie wsi dokonano wielu cennych znalezisk. Należą do nich: półgrosz Zygmunta III Wazy z 1623 r., dwa miedziane grosze polskie z 1665 i 1738 r., monety z czasów austriackich (1812 i 1851 r.), kopiejki rosyjskie z 1914 i 1915 r. Przy głównej drodze stoi zespół dworski, należący w przeszłości do rodziny Gniewoszów. Budynek dworu, otoczony rozległym parkiem wzniesiono około 1900 roku. To parterowa, prostokątna budowla, opatrzona od frontu arkadowo-kolumnowym portykiem z balkonem na piętrze. W parku trzy jesiony uznane za pomniki przyrody, których wiek ocenia się na 190 lat. Kolejny pomnik przyrody, dąb szypułkowy, liczący około 290 lat, rośnie opodal stacji kolejowej. W kościele, noszącym wezwanie Matki Boskiej Nieustającej Pomocy zachowały się starsze, zabytkowe elementy wyposażenia: neogotycki ołtarz z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, chrzcielnica z przełomu XVIII i XIX wieku, klasycystyczny feretron. W nowej, przykościelnej dzwonnicy dwa dzwony z 1624 roku, przeniesione tu z Zarszyna w 1956 r. Przy starym cmentarzu stoi murowana kapliczka z 1850 r. W miejscowości Nowosielce znajdują się zabytkowe murowane obiekty architektury dworskiej. Obecnie mieści się tam Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego Wokół dworu rozpościera się park. Na jego obszarze zostały ustanowione:Kamień pamiątkowy Tysiąclecia Państwa Polskiego 966-1966.Masowa mogiła i pomnik żołnierzy II Samodzielnej Czechosłowackiej Brygady Spadochronowej w Nowosielcach (1944) odsłonięty w 1972.Zespół pałacowy w Nowosielcach, w tym pałac i park, zostały wpisane do wojewódzkiego rejestru ochrony zabytków[6]

Regionalny Zespół Ludowy Ziemia Sanocka[7]

Spis treści

Historia | edytuj kod

Budynek dworski w Nowosielcach Dwór na mapie z 1851 roku Pomnik 2. Czechosłowackiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej w Nowosielcach autorstwa Adama Przybysza. Żołnierze tej jednostki brali udział w walkach w powiecie sanockim oraz operacji dukielskiej latem 1944

Najstarszy dokument dotyczący Nowosielec związany jest z Jaćmierzem i pochodzi z 6 listopada 1390 roku. W dokumencie tym Król Władysław Jagiełło nadaje Fryderykowi Mysnarowi wieś Jaćmierz i zawiera on m.in. stwierdzenie, ze granice Jaćmierza opierają się na drodze prowadzącej z tej miejscowości do wsi Nowosielce.

Inny dokument z 1426 roku mówi o zmianie lokacji Nowosielec z prawa ruskiego na magdeburskie. Wsią zarządzał sołtys, stąd wiemy, ze była ona wsią Królewską.

W 1624 roku Nowosielce zostały zniszczone podczas najazdu Tatarów. Nieliczni ocaleni mieszkańcy z czasem odbudowali swoje zagrody na zalesionych wzgórzach od strony Strachociny i Kostarowiec. Znacząca rozbudowa i powrót ożywienia Nowosielec, datują się około roku 1660 za czasów panowania Króla Jana Kazimierza, kiedy tu osiedlono jeńców Kozackich. Od roku 1885 dla odróżnienia od innych miejscowości o tej samej nazwie, których jest w Polsce kilkanaście przy okazji budowy kolei podkarpackiej, zmieniono nazwę wsi na Nowosielce-Gniewosz, od rodziny Gniewoszów, w piątym pokoleniu właścicieli obszaru dworskiego w tej wsi, rodziny bardzo zasłużonej Polsce i byłemu Krajowi Koronnemu-Galicji. Od końca XVIII wieku dobra ziemskie w Nowosielcach należały do rodziny Gniewoszów; najpierw do Stanisława Gniewosza, następnie jego syna Piotra Gniewosza (1756-1811), żonatego z Joanną z Borkowskich, a potem do najstarszego syna tych ostatnich, Wiktora Gniewosza (1792-1840), żonatego z Łucją z Ostaszewskich (1802-1894), która była córką Sebastiana Ostaszewskiego. Kolejnym właścicielem byli syn Wiktora i Łucji, Edward Gniewosz (w połowie XIX wieku wraz z matką)[8], Feliks Gniewosz[9], następnie jego syn, Wiktor (1879-1921). W 1905 Janina Gniewosz wraz z dwoma współwłaścicielami posiadała we wsi obszar 415 ha[10]. Do 1921 właścicielem dóbr był Wiktor Gniewosz (1879-1921), który w 1911 posiadał 352 ha[11]. Od 1921 do końca II wojny światowej dobra Nowosielce posiadała ostatnia dziedziczka rodu Helena Gniewosz.

 Osobny artykuł: Dwór w Nowosielcach.

W sierpniu i wrześniu 1920 w Nowosielcach-Gniewosz przemysłowiec lwowski, rotmistrz Henryk Towarnicki sformował 209 Ochotniczy Pułk Ułanów[12].

W okresie międzywojennym miały ok. 290 domów i według spisu ludności z 1922 roku liczyły 1641 mieszkańców narodowości mieszanej, polskiej i ruskiej. Mieszkało tu także 9 rodzin żydowskich, liczących 50 osób, z czego jedna rodzina trudniła się rolnictwem, a pozostałe handlem i krawiectwem. Ludność katolicka wsi trudniła się głównie rolnictwem i w niewielkim stopniu rzemiosłem – przeważnie kołodzieje i szewcy. Część mieszkańców pracowała w fabrykach i warsztatach w Sanoku oraz przy robotach kolejowych na trasie Zagórz-Sanok-Nowosielce-Zarszyn.

W nocy z 29 na 30 grudnia 1945 w Nowosielcach ukraińscy nacjonaliści z UPA zamordowali siedemnastu Polaków oraz spalili 152 domy[13]. Sygnałem do napadu na wieś było wysadzenie pobliskiej stacji kolejowej. Tablica upamiętniająca to wydarzenie wraz z nazwiskami osób pomordowanych znajduje się w nowosielskim kościele. Po odbudowie stacja kolejowa w Nowosielcach została oddana do użytku 22 czerwca 1986[14].


Nowosielce z lotu ptaka[15]

Religia | edytuj kod

Związani z Nowosielcami | edytuj kod

Czynni w Nowosielcach | edytuj kod

  • Ochotnicza Straż Pożarna [17]
  • Ludowy Klub Sportowy "Szarotka" [18]
  • Zespół Ludowy "Ziemia Sanocka"
  • Stowarzyszenie Koło Gospodyń Wiejskich "Gniewoszanki" (założone w 1929)[19]
  • Szkoła Podstawowa

Drogi krajowe | edytuj kod

Wieś położona przy drodze krajowej 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17]  (pol.).
  2. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17]  (pol.).
  3. a b Raport o stanie Gminy Zarszyn za rok 2018. s.5
  4. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17]  (pol.).
  7. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17]  (pol.).
  8. Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 146.
  9. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 138.
  10. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  11. Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 12.
  12. Władysław Laudyn, Zarys historii wojennej 22-go Pułku Ułanów Podkarpackich, Warszawa 1929, s. 3, 14-16.
  13. "W czasie walki z wysiedleniami Ukraińcy prowadzili akcje przede wszystkim przeciwko wojsku i administracji państwowej. Ale niejednokrotnie w odpowiedzi na działania wojska atakowano polskie miejscowości. Spalono między innymi Nowosielce, Bukowsko, Nagórzany i Nadolany. Polskie wsie niszczono nie tylko w rewanżu za wysiedlenia ukraińskich osiedli, lecz także po to, by wojsko nie miało gdzie kwaterować, skąd brać żywności. I choć istnieją rozkazy dowódców UPA zakazujące zabijania cywilów, takie ofiary padały. Np. w grudniu 1945 w Nowosielcach zginęło 17 osób." w: Grzegorz Motyka Akcja Wisła-nic tylko wstyd, Gazeta Wyborcza 26 kwietnia 2002. [1]
  14. Nowoczesne obiekty stacji PKP w Nowosielcach. „Nowiny”, s. 1, Nr 145 z 23 czerwca 1986. 
  15. Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17]  (pol.).
  16. Stanisław Bieleń: „Licejskie” lata 1968–1972. W: Księga pamiątkowa 1928-2008 II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku wydana z okazji jubileuszu 80-lecia szkoły. Sanok: 2008, s. 235.
  17. Strona OSP
  18. Strona klubu LKS Szarotka
  19. Portal nowiny24.pl

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Nowosielce (powiat sanocki)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy