Oblężenie Wrocławia (1945)


Na mapach: 51°07′N 17°02′E/51,116667 17,033333

Oblężenie Wrocławia (1945) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Niemieccy żołnierze we Wrocławiu w dniu 2 lutego 1945. Pojazd widoczny na zdjęciu, ciągnący armatę przeciwpancerną PaK 40, to Sd.Kfz.10 Niemieccy parlamentariusze udają się na rozmowy z dowództwem radzieckim w celu poddania Wrocławia, 6 maja 1945 Warunki kapitulacji

Oblężenie Wrocławiabitwa stoczona od 13 lutego do 6 maja 1945 we Wrocławiu i jego okolicach pomiędzy wojskami radzieckimi a niemieckimi. Jedna z ostatnich bitew II wojny światowej w Europie.

Spis treści

Historia | edytuj kod

W sierpniu 1944 miasto zostało ogłoszone twierdzą (niem. Festung Breslau)[1]. Saper László Szállási z jednej z kompanii węgierskiego IX Samodzielnego Batalionu Saperów, która pełniła służbę w 1945 we Wrocławiu bez broni, wspominał[2]:

Skierowano nas do robót przy umocnieniach obronnych. Pracę musieliśmy wykonywać w nocy, na bezpośrednim zapleczu frontu, który początkowo przebiegał skrajem miasta. (...) Wysłano nas w kierunku jednego z wiaduktów kolejowych i kazano nam zatarasować przejazd pod wiaduktem. (...) Wepchnęliśmy pod wiadukt kolejowy aż dwa wagony tramwajowe, które załadowaliśmy bryłami kostek brukowych, wyrwanych z jezdni. Na zerwanej części wiaduktu układaliśmy również takie brukowe kostki. (...) Po wykonaniu robót na tej barykadzie chodziliśmy na akcje, których celem było opróżnienie określonych obiektów z łatwopalnych materiałów. Polegało to na tym, że z wyznaczonych domów należało powyrzucać wszystkie przedmioty, które mogłyby dostarczyć strawy płomieniom. Nie czyniono przy tym wyjątku ani dla krzyży wiszących na ścianach, ani dla obrazów świętych w pomieszczeniach klasztornych. Następnie zwalaliśmy wszystko na kupę na ulicy lub na podwórzu i podpalaliśmy. W niektórych ścianach, na wysokości 25–30 cm nad podłogą, wycinaliśmy otwory strzelnicze, które miały ułatwić prowadzenie ostrzału. Niekiedy zaś robiliśmy w murach wyłom, a także wielokrotnie przebijaliśmy ściany piwnic, aby umożliwić szybszą i bezpieczniejszą komunikację w ukryciu.

W październiku 1944 radzieckie samoloty przeprowadziły pierwsze bombardowanie Wrocławia, w czasie którego zginęło 69 osób. W grudniu 1944 ówczesny komendant wojskowy „Festung Breslau”, generał Johannes Krause, zwrócił się do gauleitera Dolnego Śląska Karla Hankego z propozycją ewakuowania około 200 tysięcy osób – głównie matek z dziećmi i starców, ale Hanke nie zgodził się. Twierdził, iż nie chce siania defetyzmu[3].

W styczniu 1945 na wizytę do Wrocławia przyjechał minister uzbrojenia Rzeszy Albert Speer. 17 i 18 stycznia 1945 Sowieci zbombardowali wrocławskie stacje kolejowe. 19 stycznia 1945, na rozkaz gauleitera Hankego, dokonano przymusowej ewakuacji większości przebywającej w mieście ludności cywilnej. We Wrocławiu przebywało wówczas około miliona osób. Z powodu braku odpowiedniej ilości transportu, 20 stycznia wydano decyzję o pieszej ewakuacji. Z powodu zimna (około –20 °C), przemęczenia i chorób zmarło około 90 tysięcy osób. Pozostali zapełnili ulice Drezna na krótko przed nalotami dywanowymi. Bombardowania dywanowe RAF-u i USAAF-u, które doprowadziły Drezno do zniszczenia w stopniu porównywalnym z Warszawą, spowodowane zostały naciskami Stalina na zachodnich aliantów, by utrudnić Niemcom obronę Wrocławia.

Do niedawna nie wiadomo było, jak wyglądała ewakuacja banków wrocławskich w 1945 roku, co sprawiło, że powstało wiele legend na temat tzw. złota Wrocławia, którego po wojnie szukała bezpieka PRL. To, że instytucje finansowe działały w Festung Breslau niemal aż do kapitulacji opisał dopiero w 2020 r. w książce-reportażu Tomasz Bonek, który dotarł do nieznanych dokumentów[4].

28 stycznia na rozkaz Hankego został rozstrzelany burmistrz Wrocławia Wolfgang Spielhagen. 3 lutego 1945 roku nowy dowódca Grupy Armii Środek, generał Ferdinand Schörner, zdjął ze stanowiska chorego Johannesa Krausego i mianował nowym dowódcą obrony generała Hansa von Ahlfena.

Przez dwa i pół miesiąca, od 13 lutego do 6 maja 1945, Wrocław był oblegany przez wojska 1 Frontu Ukraińskiego, dowodzonego przez marszałka Koniewa. Podczas ciężkich walk obie strony podpalały całe kwartały domów, a załoga twierdzy, siłami robotników przymusowych i cywili[a], wyburzyła połowę dzielnicy w okolicach dzisiejszego placu Grunwaldzkiego, by zbudować lotnisko zapasowe. Od 15 lutego do 1 maja Luftwaffe utrzymywała most powietrzny z III Rzeszą. Przez 76 dni wykonano niemal 2 tysiące lotów i przywieziono do oblężonego miasta 1638 ton zapasów.

6 maja o godz. 9:00 wojska niemieckie zaprzestały walk, a głośnik w pobliżu stanowisk sowieckich w rejonie ulic Radosnej i Powstańców Śląskich przekazał radzieckiemu dowództwu prośbę o zawieszenie broni i rozpoczęcie rokowań. Do spotkania doszło u zbiegu tych samych ulic[5].

Kalendarium | edytuj kod

  • noc z 3 na 4 lutego – pierwszy zmasowany ostrzał artyleryjski[6]
  • 9 lutego – bombardowanie Starego Miasta[6]
  • noc z 15 na 16 lutego – okrążenie Wrocławia przez wojska radzieckie
  • 16 lutego – Propozycja poddania miasta, złożona przez Głuzdowskiego. Odrzucona przez dowódcę Festung Breslau Hansa von Ahlfena.
  • 17–21 lutego – zajęcie peryferyjnych osiedli i okolicznych wiosek: Żernik, Złotnik, Kleciny, Oporowa, Partynic, Ołtaszyna i Brochowa
  • 22 lutego – początek szturmu Wrocławia[6], natarcie 22 Korpusu 6 Armii w południowych rejonach miasta
  • 22–26 lutego – opanowanie terenów do linii obecnych ulic: Armii Krajowej – Wiśniowa – plac Hirszfelda – Hallera[6]
  • 23 lutego – rozpoczyna się wyburzanie budynków pod budowę lotniska w rejonie placu Grunwaldzkiego
  • 8 marca – odwołanie Hansa von Ahlfena ze stanowiska dowódcy twierdzy, powołanie na to stanowisko Hermanna Niehoffa
  • 10 marca – Hans von Ahlfen opuszcza miasto samolotem
  • 14 marca – przeniesienie siedziby dowództwa twierdzy z bunkra na Wzgórzu Liebicha do piwnic biblioteki na Piasku
  • 14 marca – Bolesław Drobner został mianowany prezydentem Wrocławia
  • 29 marca – przybycie 2 Armii Wojska Polskiego w okolice Wrocławia
  • 1 kwietnia – drugi szturm Armii Czerwonej, natarcie 74 Korpusu w zachodnich rejonach miasta, zdobycie lotniska na Gądowie Małym
  • 1 kwietnia – wieczorem w niedzielę wielkanocną 750 samolotów radzieckich rozpoczyna masowe bombardowanie Wrocławia
  • 4 kwietnia – przegrupowanie 2 Armii Wojska Polskiego spod Wrocławia nad Nysę Łużycką
  • 12 kwietnia – rozkaz Hitlera nakazujący obronę Wrocławia do ostatniego człowieka
  • 30 kwietnia – w podziemnym bunkrze w Berlinie samobójstwo popełnia Adolf Hitler
  • 4 maja – pierwsze wstępne rozmowy przedstawicieli walczących stron w sprawie zakończenia walk
  • 5 maja – radziecka artyleria intensywnie ostrzeliwuje Śródmieście Wrocławia. W tym dniu Sowieci wystosowali ultimatum do dowództwa twierdzy w sprawie bezwarunkowej kapitulacji
  • 6 maja 5:30 – ucieczka gauleitera Hankego z miasta
  • 6 maja 8:00 – pierwsze spotkanie parlamentariuszy
  • 6 maja 15:00 – Niehoff przyjął radzieckich oficerów w podziemiu ówczesnej Biblioteki Uniwersyteckiej na Piasku i rozpoczął z nimi rozmowy
  • 6 maja 18:30 – podpisanie kapitulacji Wrocławia w siedzibie sowieckiego sztabu – willi Colonia na Krzykach

Kapitulacja | edytuj kod

Dowódca twierdzy, generał Hermann Niehoff, po negocjacjach z generałem Głuzdowskim podpisał kapitulację 6 maja 1945. Wrocław skapitulował jako jedno z ostatnich miast niemieckich, cztery dni po zdobyciu Berlina, dwa dni przed podpisaniem przez Niemcy ogólnej kapitulacji. Warunkiem kapitulacji były gwarancje godnego traktowania udzielone przez Sowietów. Generał Głuzdowski gwarantował jeńcom opiekę medyczną, zachowanie własności osobistej oraz natychmiastową repatriację po zakończeniu wojny. Żadna z obietnic nie została spełniona. Większość jeńców trafiła do sowieckich łagrów, skąd wielu z nich (być może nawet połowa) nigdy nie wróciło[7].

Bilans strat we Wrocławiu to szacowana na ponad 700 tysięcy liczba cywilów zmuszonych przez władze niemieckie do opuszczenia miasta[7]. Śmierć poniosło 6 tysięcy żołnierzy, 23 tysiące zostało rannych, wśród nawet 80 tys. cywilów, którzy zginęli podczas oblężenia miasta, było też 3 tysiące samobójców. Kolejne 90 tys. cywilów zginęło w czasie ewakuacji[8]. Zniszczone w mieście budynki obróciły się w 18 milionów metrów sześciennych gruzu[7]. Straty wojsk sowieckich wyniosły ok. 65 tys. ludzi, w tym ok. 8 tys. zabitych[8].

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Podczas rozbiórek zginęło, m.in. z powodu ostrzału z radzieckich samolotów, od 10 do 15 tysięcy ludzi.

Przypisy | edytuj kod

  1. bonczek/hydroforgroup: 1945 – Festung Breslau. W: Wratislaviae Amici [on-line]. [dostęp 2008-12-18].
  2. Jacek Solarz: Breslau 1945. Warszawa: Wydawnictwo Militaria, 2011. ISBN 978-8372192639.
  3. Kat Wrocławia. Gauleiter Dolnego Śląska, Karl Hanke najpierw wypędził mieszkańców na marsze śmierci, potem doprowadził miasto do zagłady.
  4. Społeczny Instytut WydawniczyS.I.W. Znak. Społeczny Instytut WydawniczyS.I.W., Zaginione zloto Hitlera : bezpieka PRL na tropie skarbu Festung Breslau, Kraków: Znak Horyzont, 2020, ISBN 978-83-240-5683-5, OCLC 1153275225 [dostęp 2020-08-13] .
  5. Spotkanie parlamentariuszy, wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2019-05-07]  (pol.).
  6. a b c d BeataB. Maciejewska BeataB., Festung Breslau w oblężeniu, wroclaw.wyborcza.pl, 15 marca 2015 [dostęp 2016-12-09] .
  7. a b c Beata Maciejewska: Tak ginęło miasto. Gazeta Wyborcza, 6 maja 2008.
  8. a b BeataB. Maciejewska BeataB., Ostatnia twierdza Hitlera. 75 lat temu Wrocław znalazł się w radzieckich kleszczach, wyborcza.pl, 16 lutego 2020 [dostęp 2020-05-15] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (oblężenie):
Na podstawie artykułu: "Oblężenie Wrocławia (1945)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy