Obwód penzeński


Na mapach: 53°15′N 44°34′E/53,250000 44,566667

Obwód penzeński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania krajobraz regionu – rzeka Sura

Obwód penzeński (ros. Пензенская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Położenie i powierzchnia | edytuj kod

Obwód penzeński leży w centrum europejskiej części Rosji i zajmuje obszar 43 300 km², co stanowi ok. 0,25% powierzchni całej Federacji Rosyjskiej. Z północy na południe region rozciąga się na długości 204 km, a ze wschodu na zachód – na długości 330 km.

Obwód graniczy z:

Przynależność administracyjna | edytuj kod

Pod względem administracyjnym obwód penzeński wchodzi w skład utworzonego w 2000 Nadwołżański Okręgu Federalnego.

Strefa czasowa | edytuj kod

Obwód obwód penzeński należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK): do 25 października 2014 UTC+04:00 przez cały rok, od 26 października 2014 UTC+03:00 przez cały rok. Jeszcze wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+03:00, a czas letni – UTC+04:00.

Rzeźba terenu | edytuj kod

Region leży na Nizinie Wschodnioeuropejskiej, a dokładniej – na środkowych i zachodnich terenach Wyżyny Nadwołżańskiej, stanowiącej część owej równiny. Ten łagodnie pofałdowany obszar zajmuje znaczą część powierzchni obwodu, a jedynie na krańcach zachodnich rozciągają się tereny bardziej płaskie, będące częścią Niziny Ocko-Dońskiej.

Hydrografia | edytuj kod

Na terenie obwodu znajduje się ponad 200 rzek oraz trudna do określenia liczba mniejszych cieków wodnych.

Największe rzeki regionu:

Gleby | edytuj kod

Na terenie obwodu penzeńskiego przeważają urodzajne gleby czarnoziemowe. Zajmują one 68% wszystkich ziem wykorzystywanych rolniczo i przeważają na większości ziem obwodu, a jedynie na wschodzie i północnym wschodzie regionu dominują szaroziemy leśne.

Klimat | edytuj kod

diagram ukazujący temperatury i wielkość opadów w regionie na przykładzie leżącej w jego centrum Penzy

Temperatura | edytuj kod

W obwodzie penzeńskim panuje klimat umiarkowany kontynentalny, charakteryzujący się ciepłym latem i dość chłodną zimą. Kontynentalne cechy lokalnego klimatu narastają w miarę posuwania się na z zachodu na wschód.

Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń – średnia temperatura w tym okresie wynosi ok. –11 °C (na wschodzie regionu jest jeszcze chłodnie, ok. –12 °C, a na zachodzie – nieco cieplej, średnio –10 °C. Najcieplejszym miesiącem w regionie jest lipiec; średnia temperatura powietrza w tym okresie wynosi od ok. +18 °C na zachodzie do +19 °C na wschodzie obwodu.

Opady | edytuj kod

Średnioroczna wielkość opadów w regionie wynosi 450-500 mm; większość opadów przypada na ciepłą połowę roku, a maksimum na lipiec. Powyższa liczba nie oddaje jednak prawdziwej ilości padających w regionie deszczów: w rzeczywistości rzadko zdarza się, by w ciągu roku spadła taka właśnie ilość, zazwyczaj jest to sporo więcej (ponad 700 mm) – gdy lato jest wilgotne, lub sporo mniej (ok. 350 mm) – gdy występuje susza. Susze są zresztą często spotykane w regionie, jednak zwykle trwają one jedynie przez część roku.

Roślinność | edytuj kod

Obwód penzeński leży na terenach 3 stref roślinnych: lasów, lasostepów i stepów. Pierwotna roślinność zajmuje ok. 1/3 terytorium regionu. Lasy liściaste i mieszane zajmują ok. 20% powierzchni obwodu; stepy, z uwagi urodzajność gleb praktycznie zostały zlikwidowane i zachowały się tylko ich fragmenty. W lokalnych lasach przeważają dęby, lipy, klony i wiązy.

tchórz – jeden z gatunków zwierząt żyjących na terenie obwodu

Świat zwierzęcy | edytuj kod

Świat zwierzęcy obwodu penzeńskiego jest dość bogaty. Spotkać tu można ponad 60 gatunków ssaków, 30 – ryb i ponad 200 – ptaków. Na obszarze regionu żyje fauna typowa zarówno dla obszarów leśnych, jak i stepowych. Wymienić tutaj można m.in. zające-szaraki, lisy, tchórze oraz liczne gatunki gryzoni, a z ptaków np. dzięcioły, drozdy, jarząbki, gile, derkacze, czajki, a także licznie występujące, typowe ptaki Europy Środkowo-Wschodniej: wróblowate, sroki i wrony. Większość gatunków ptaków przylatuje tutaj tylko na okres lęgowy i odlatuje na zimę.

W zbiornikach wodnych żyją liczne ryby, m.in. jazgarze, leszcze, karasie, karpie, okonie, płocie, sandacze i szczupaki.

Żyje tutaj także wiele gatunków owadów.

Ludność | edytuj kod

Obwód penzeński zamieszkuje 1.396 tys. osób (2007). Liczba mieszkańców obwodu systematycznie spada z powodu ujemnego przyrostu naturalnego i ujemnego salda migracji. Jeszcze w 2006 żyło tutaj 1.407 971 osób, zaś w 2002 populację regionu stanowiło 1.452 941 osób.

Ponad 1/3 ludności zamieszkuje w stolicy regionuPenzie[2].

ulica w centrum Penzy – stolicy regionu monastyr w Kieriensku

Średnia gęstość zaludnienia to ok. 33,6 os./km².

Statystyki demograficzne | edytuj kod

(dane na 2006)

  • Ludność według miejsca zamieszkania:
    • Ludność wiejska: 33,9%
    • Ludność miejska: 66,1%
  • Przyrost naturalny: –8,6‰
    • urodzenia: 12 046 (8,6‰)
    • zgony: 24 042 (17,2‰)
    • ubytek naturalny: 11 996 (8,6‰)

Narodowości | edytuj kod

Na terenie obwodu żyją przedstawiciele 57 narodowości[2].

Główne narodowości obwodu:
(dla populacji 1408 tys.)

Miasta i osiedla typu miejskiego | edytuj kod

Penza jest stolicą i największym miastem obwodu Kuźnieck to największe miasto na wschodzie obwodu Zariecznyj to miasto zamknięte Kamienka Sierdobsk

Na terenie obwodu penzaskiego znajduje się 11 miast i 16 osiedli typu miejskiego.

Największe skupiska osadnicze obwodu (miasta, osiedla typu miejskiego i wsie; stan na 1 stycznia 2006):

1) Osiedle typu miejskiego
2) Wieś
3) liczba zaokrąglona; 2003

Gospodarka | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Przemysł | edytuj kod

Na terenie obwodu penzeńskiego istnieje rozwinięty przemysł elektromaszynowy, drzewny i celulozowo-papierniczy, oraz lekki (m.in. tekstylny) i farmaceutyczny. Istnieje też przemysł spożywczy, przetwarzający płody rolne regionu.

Głównym skupiskiem przemysłu jest Penza; znajduje się tutaj ponad połowa całego lokalnego przemysłu.

Rolnictwo | edytuj kod

Z racji dobrych warunków glebowych na terenie obwodu istnieje rozwinięte rolnictwo. Uprawiane są m.in. zboża (pszenica, żyto), buraki cukrowe, len, konopie siewne itd.

W regionie istnieje także rozwinięta chów i hodowla zwierząt (w tym drobiu).

Władza i administracja | edytuj kod

Siedziba władz obwodowych w Penzie

Obwód penzeński, podobnie jak inne podmioty Federacji Rosyjskiej posiada dość szeroki zakres autonomii w sprawach lokalnych.

Władzę prawodawczą w regionie sprawuje lokalny parlament – Zgromadzenie Prawodawcze Obwodu Penzeńskiego (ros. Законодательное Собрание Пензенской области)

Naczelnym organem władzy wykonawczej oraz funkcję szefa obwodu sprawuje gubernator, który stoi także na czele lokalnego rządu (Правительство Пензенской области). Obecnie funkcję gubernatora sprawuje Iwan Biełoziercew.

Podział administracyjny | edytuj kod

Obwód penzeński dzieli się na 28 rejonów. 5 największych miast nie wschodzi w skład tego podziału i stanowi okręgi miejskie.

Rejony | edytuj kod

Okręgi miejskie | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Najstarsze ślady bytności ludzkiej na terenie obwodu penzeńskiego pochodzą z okresu neolitu. Od starożytności region zamieszkiwała ludność rolniczo-pasterska, której przynależność etniczna jest sporna. W średniowieczu żyły tutaj ludy ugrofińskie (Mordwini i pokrewne im plemiona) oraz ludy tureckie (bliskie Bułgarom nadwołżańskim). Od IX/X w. ludy te podlegały Chazarom, a po upadku ich kraju – Bułgarii Wołżańsko-Kamskiej. Następnie w XIII w. region dostał się we władzę Mongołów (Tatarów) i wszedł w skład Złotej Ordy, a po jej rozpadzie – w skład chanatów, powstałych na jej gruzach.

archiwalne zdjęcie Kierieńska

Obszar dzisiejszego obwodu dość późno, bo dopiero w XVI w. wszedł w skład państwa rosyjskiego. Tereny te były ważne za strategicznego punktu widzenia, bo wiodła przez nie droga, którą Tatarzy Krymscy atakowali południe Rosji. Wraz ze zwiększaniem się rosyjskiej obecności politycznej w regionie i wzrastaniem liczby rosyjskich osadników żyjący na terenie obwodu Mordwini przesiedlali się na wschód; ci którzy pozostali zostali zasymilowani przez Rosjan. Rdzenna ludność tureckojęzyczna obwodu zanikła znacznie wcześniej – wkrótce po najeździe mongolsko-tatarskim, w czasie którego duża jej część uciekła lub zginęła, a pozostałych zasymilowali pokrewni językowo i kulturowo Tatarzy.

W 1663 została założona obecna stolica regionu – Penza. Miasto powstało jako twierdza, mająca ochronić region i południe kraju przed atakami Tatarów.

Przynależność administracyjna | edytuj kod

herb guberni penzeńskiej

W 1718 utworzona została prowincja penzeńska, pozostająca w składzie guberni kazańskiej. 15 września 1780 została utworzona gubernia penzeńska. Istniała ona tylko do 1797 kiedy jej tereny wcielono do guberni saratowskiej, jednak wkrótce – 9 września 1801 przywrócono poprzedni stan. Gubernia penzeńska przetrwała do 1928, kiedy w ramach licznych reform administracyjnych w ZSRR została ona zlikwidowana, a jej ziemie włączone najpierw w skład Kraju Środkowowołżańskiego, następnie Kraju Kujbyszewskiego, a od 1937 – obwodu tambowskiego.

Obwód penzeński został utworzony 4 lutego 1939.

Symbole regionu | edytuj kod

Herb obwodu penzeńskiego nawiązuje do herbu dawnej guberni penzeńskiej, który z kolei został opracowany na podstawie herbu stolicy regionu – Penzy.

 Osobny artykuł: herb obwodu penzeńskiego.

Flaga obwodu, inaczej niż większość flag rosyjskich regionów, w żaden sposób nie nawiązuje do herbu regionu i ma postać głowy Chrystusa Acheiropoietosa, umieszczonej na żółtym tle.

 Osobny artykuł: flaga obwodu penzeńskiego.

Tablice rejestracyjne | edytuj kod

Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie penzeńskim mają oznaczenie 58 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Przypisy | edytuj kod

  1. http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2018.xls
  2. a b Official Site of the Government of the Penza Region :: Population.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Obwód penzeński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy