Obywatel Kane


Obywatel Kane w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Obywatel Kane (ang. Citizen Kane) – amerykański film fabularny z 1941 w reżyserii Orsona Wellesa.

Często uważany za najlepszy film w historii kina[1][2], szczególnie chwalony za nowatorski sposób realizacji, innowacyjność w zakresie struktury nieliniowej narracji, montażu (w tym tzw. montażu wewnątrzkadrowego) i zdjęć. Film był debiutem reżyserskim 25-letniego Orsona Wellesa, który zagrał także rolę tytułową. Nominowany do Oscarów w dziewięciu kategoriach, otrzymał statuetkę za najlepszy scenariusz oryginalny[3].

Jest przykładem film à clef, czyli przedstawia prawdziwą historię za fasadą fikcyjnego scenariusza, używając zmienionych nazwisk[4]. Opowiada on o życiu i spuściźnie Charlesa Fostera Kane’a, magnata prasowego, którego pierwowzór stanowi William Randolph Hearst. Welles użył także kilku wątków autobiograficznych[5] oraz elementów biografii multimilionera Harolda McCormicka, niezwykle aktywnego w promocji swojej drugiej żony, Ganny Walskiej, śpiewaczki operowej, zdaniem wielu pozbawionej talentu. W filmie można ją zidentyfikować jako Susan. W czasie, gdy film wchodził do kin, żadna z ponad dwudziestu gazet, które posiadał Hearst nie wspomniała o nim ani słowem.

Welles dotychczasową sławę zawdzięczał głównie działalności teatralnej i pracy w radiu. Szczególnie chwalony był za słuchowisko Wojna światów, które uważane jest za najlepiej przygotowaną produkcję radiową w dziejach[6]. Podpisał kontrakt z wytwórnią RKO Pictures w 1939. Co niezwykłe, zwłaszcza dla początkującego reżysera, otrzymał pełną swobodę w doborze tematu filmu, obsady aktorskiej i swoich współpracowników. Dostał także prawo decydowania o końcowym kształcie filmu (ang. final cut privilege). Po dwóch nieudanych próbach napisania scenariusza, przygotował go razem z Hermanem J. Mankiewiczem. Film nakręcono w 1940, a premierę miał 1 maja 1941.

Uznany za sukces przez krytyków, film został jednak chłodno przyjęty przez widzów[7]. Szybko zniknął z obrotu kinowego. Nie został doceniony przez amerykańską publiczność zapewne dlatego, że nigdy wcześniej nie opowiadano filmów wstecz tj. od śmierci bohatera do wydarzeń wcześniejszych. Został doceniony, gdy dotarł w 1947 na ekrany europejskie, a sławę zdobył w latach pięćdziesiątych, głównie dzięki francuskim krytykom z wpływowego czasopisma „Cahiers du cinéma” i ponownemu wprowadzeniu filmu na rynek amerykański w 1956. Półoficjalny kompromis wśród krytyków filmowych[1][2] doprowadził do tego, że Roger Ebert stwierdził, że Obywatel Kane to „oficjalnie najlepszy film świata”[8].

Spis treści

Fabuła | edytuj kod

Orson Welles jako Charles Foster Kane Odtwórz plik multimedialny Trailer (w języku angielskim)

Fabuła to historia kariery potężnego magnata prasowego Charlesa Fostera Kane’a. Po jego śmierci reporter Jerry Thompson podejmuje próbę wyjaśnienia znaczenia słowa Różyczka (ang. Rosebud), wypowiedzianego przez Kane’a w chwili śmierci. Dziennikarz, poprzez serię rozmów z ludźmi z otoczenia swojego bohatera odkrywa powoli, jak skomplikowaną osobowością był ten enigmatyczny i na pozór pozbawiony skrupułów w robieniu kariery człowiek. Przez ostatnie lata życia mieszkał w rezydencji Xanadu[9], opatrzonej ogromnym napisem „Zakaz wstępu” (ang. No trespassing). Opowiadana głównie w formie retrospekcji historia podąża za dziennikarskim śledztwem. Widzimy, jak Kane rozpoczyna karierę w świecie prasy; chce dostarczać wiadomości rzetelnych, służących społeczeństwu, ale z czasem przemienia się w żądnego władzy i wpływów bogacza. Thompsonowi nie udaje się rozwikłać zagadki słowa Różyczka, ale pod koniec filmu wśród płonących resztek majątku Kane’a można dostrzec płonące dziecięce sanki, na których widnieje ten enigmatyczny napis. Ostatnie słowa Kane’a są więc nawiązaniem do jego dzieciństwa, które było prawdopodobnie najszczęśliwszym okresem jego życia[6].

Obsada i bohaterowie | edytuj kod

  • Orson Welles jako Charles Foster Kane: tytułowy Obywatel Kane, bogaty magnat prasowy, którego życie jest głównym tematem filmu.
  • William Alland jako Jerry Thompson: dziennikarz, którego zadaniem jest rozszyfrowanie ostatnich słów Kane’a. W filmie ukazuje się tylko w cieniu bądź tyłem do kamery.
  • Joseph Cotten jako Jedediah Leland: najlepszy przyjaciel Kane’a i jego pierwszy współpracownik. Leland pracuje z nim przez cały okres rozwoju jego imperium, ale z czasem oddalają się od siebie. Kane zwalnia go, gdy ten w recenzji krytycznie odnosi się do operowego debiutu Susan Alexander.
  • Everett Sloane jako pan Bernstein: lojalny przyjaciel i pracownik Kane’a.
  • Ray Collins jako Jim W. Gettys: rywal polityczny Kane’a zajmujący stanowisko burmistrza Nowego Jorku. Kane wydaje się być faworytem kolejnych wyborów, ale Gettys ujawnia szczegóły jego związku z Susan Alexander, niszcząc tym samym popularność kontrkandydata.
  • George Coulouris jako Walter Parks Thatcher: skromny bankier, który zostaje prawnikiem Kane’a.
  • Agnes Moorehead jako Mary Kane: matka głównego bohatera.
  • Harry Shannon jako Jim Kane: ojciec.
  • Ruth Warrick jako Emily Monroe Norton Kane: pierwsza żona Kane’a, siostrzenica prezydenta.
  • Dorothy Comingore jako Susan Alexander: początkowo kochanka Kane’a; później zostaje jego drugą żoną.
  • Paul Stewart jako Raymond: cyniczny kamerdyner; towarzysz Kane’a w ostatnich latach jego życia.

W napisach końcowych widnieje informacja, że „większość aktorów jest nowicjuszami. Mercury Theathre jest dumne, że mogło ich Państwu przedstawić.”

Nagrody | edytuj kod

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[10]:

Odniesienia do filmu w kulturze | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b AFI's 100 Greatest American Films, data dostępu: 18-07-2011
  2. a b The 1,000 Greatest Films (ang.). [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-29)].
  3. AFI: Citizen Kane (1941), data dostępu: 18-07-2011
  4. „The films in my life” By François Truffaut, Da Capo Press, 1994, ISBN 0-306-80599-5, 9780306805998, pg 131
  5. Citizen Kane: Analyzing Major Characters, dostęp: 19-07-2011
  6. a b 100 najlepszych filmów świata. Emilia Janowska (red.), Dorota Anna Kopczyńska (red.), Marek Byczyński (tłum.). Ożarów Mazowiecki: Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-7512-846-8.
  7. W tamtych czasach nie prowadzono jeszcze dokładnych statystyk sprzedaży biletów, więc ciężko jednoznacznie ocenić rozmiary tej porażki
  8. Roger Ebert: What's Your Favourite Movie?, data dostępu: 19-07-2011
  9. Nazwa zapożyczona od starożytnego miasta mongolskiego, Xanadu
  10. Obywatel Kane – Nagrody. filmweb.pl. [dostęp 13 marca 2010].
  11. Niektóre ważne filmy czyli tzw. lista watykańska. kultura.wiara.pl. [dostęp 22.04.2010].
  12. usccb.org Film and Broadcasting – Vatican Best Films List (ang.)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

  • The best of video - poradnik: kino, tv, sat., video. Warszawa: Oficyna Wydawnicza COMFORT, 1994.
Kontrola autorytatywna (film):
Na podstawie artykułu: "Obywatel Kane" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy