Ochrona zabytków w Polsce


Ochrona zabytków w Polsce w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Oznakowanie obiektów wpisanych do rejestru zabytków na terenie Polski obowiązujące od 2004 r. Dawne oznakowanie obiektów wpisanych do rejestru zabytków (na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 o ochronie dóbr kultury) Tablica informacyjna Biura Odbudowy Stolicy Kraków, cmentarz Rakowicki

Ochrona zabytków w rozumieniu przyjętym w obowiązującej obecnie w Polsce ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 23 lipca 2003 r. oznacza działania organów administracji publicznych podejmowane w celu[1]:

  • zapewnienia warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie;
  • zapobiegania zjawiskom niepożądanym: niszczeniu i niewłaściwemu korzystaniu z zabytków, ich kradzieżom, zaginięciom, nielegalnemu wywozowi za granicę;
  • kontrolowania stanu zachowania i przeznaczenia zabytków;
  • uwzględniania zadań ochronnych w procesie planowania, zagospodarowania przestrzennego oraz kształtowania środowiska.

Formy ochrony zabytków | edytuj kod

Zgodnie z ustawą istnieje pięć form ochrony zabytków:

Wpis do gminnej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków w myśl Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 23 lipca 2003 r.. Ustawa odróżnia zatem ochronę zabytków, która ma być sprawowana przez organy państwowe i opiekę nad zabytkami, sprawowaną przez właścicieli i użytkowników zabytków. Takie ujęcie problematyki ochrony zabytków stanowi naśladownictwo niemieckich wzorców legislacyjnych, w których odróżnia się Denkmalschutz (ochronę zabytków) od Denkmalpflege (opieki nad zabytkami).

W wielu pracach teoretycznych dotyczących ochrony zabytków pojęcie to definiuje się jednak znacznie szerzej, jako ogół działań podejmowanych wobec zabytków dla zapewnienia zachowania ich substancji zabytkowej i umożliwienia społeczeństwu korzystania z wartości zabytkowych, których zabytki są nośnikami. W takim ujęciu pojęcie ochrony zabytków może być utożsamione z pojęciem konserwacji zabytków.

Mały słownik ochrony zabytków definiuje ochronę zabytków jako ogół działań mających na celu zapewnienie zabytkom:

  • trwanie dum mundus durat (jak długo będzie istniał świat);
  • uczestnictwa w kształtowaniu świadomości indywidualnej i społecznej;
  • wypełniania roli składnika współkształtującego środowisko człowieka.

Z tak szerokiej definicji pojęcia ochrony zabytków wynika, że obejmuje ona:

  • formułowanie teorii i zasad konserwatorskich,
  • prawodawstwo,
  • czynności administracyjne,
  • badania nad zastosowaniem nowych środków i metod konserwatorskich,
  • badania zabytków,
  • współuczestnictwo w planowaniu gospodarczym i planowaniu przestrzennym,
  • sporządzanie projektów technicznych,
  • wykonywanie prac przy zabytkach,
  • bieżące utrzymywanie zabytków i zapobieganie szkodliwym oddziaływaniom,
  • upowszechnianie wiedzy o zabytkach,
  • organizowanie i wypełnianie społecznej opieki nad zabytkami.

Przypisy | edytuj kod

  1. Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2020 r. poz. 282).
  2. Czyli decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego.

Bibliografia | edytuj kod

  • Mieczysław Kurzątkowski: Mały słownik ochrony zabytków. Warszawa, Ministerstwo Kultury i Sztuki. Ośrodek Dokumentacji Zabytków, 1989.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

Na podstawie artykułu: "Ochrona zabytków w Polsce" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy