Odolanów


Na mapach: 51°34′28″N 17°40′26″E/51,574444 17,673889

Odolanów w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Odolanów (niem. Adelnau[2]) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Odolanów, w Kaliskiem, nad Baryczą i Kurochem, ośrodek przemysłowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, ok. 11 km na wschód od Sulmierzyc, ok. 13 km na południowy zachód od Ostrowa Wielkopolskiego, ok. 27 km na północ od Twardogóry.

Według danych z 1 stycznia 2019 roku miasto liczyło 5130 mieszkańców[1]. Drugie pod względem liczby ludności, po Ostrowie Wielkopolskim miasto powiatu ostrowskiego. Lokalny ośrodek usługowoprzemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego[3].

Najstarsze historycznie miasto regionu ostrowskiego. Siedziba dawnego powiatu odolanowskiego[3].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Odolanów leży w południowej Wielkopolsce, na Nizinie Południowowielkopolskiej, w dolinie Baryczy i Kurocha.

1 stycznia 2019 roku powierzchnia miasta wynosiła 4,76 km²[1].

Nazwa | edytuj kod

Nazwa Odolanów została stworzona prawdopodobnie przez mieszkańców pobliskiego Bogdaja, którzy mieli trudnić się rozbojem, a łupy przechowywać w miejscu oddalonym, otoczonym wodą, pośród bagien i błota[2].

Historia | edytuj kod

Średniowiecze – lokacja miasta | edytuj kod

Historia miejscowości sięga czasów średniowiecza[4]. Gród wraz z zamkiem istniał od XIV wieku[4], a Odolanów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[5] i siedzibą powiatu[4]. Na początku XIV wieku, Odolanów był niewielkim miasteczkiem z około 20 domami[4]. Z biegiem lat wyodrębniły się trzy części: Śródmieście (obszar zamkowy–miasto właściwe[2]) i dwa przedmieścia Zamkowe oraz Górka[4].

W 1372 roku król Ludwik Węgierski, przekazał Odolanów dla pochodzącego z Łużyc, rycerza i możnowładcy Bartosza Wezenborga (nazywanego później Bartoszem z Odolanowa), który z zamku zaczął organizować wyprawy m.in. przeciwko Krzyżakom, około 1380 roku wypatrzył z wieży 59 rycerzy zmierzających do Malborka – uwięził ich i zażądał za nich okupu 27 tys. florenów[6][7]. W rezultacie na początku września 1382 roku, wojska Ludwika Węgierskiego, na czele z 14-letnim Zygmuntem Luksemburskim, stanęły pod murami Odolanowa – oblężenie trwało kilka dni i zakończyło się ugodą z Bartoszem (zm. ok. 1395)[7].

Lokacja miejska miała miejsce przed 1393 rokiem[8]. W 1403 roku król Władysław II Jagiełło, na mocy dokumentu wydanego w Koninie, uwolnił miasto Odolanów od podatków celnych i kontrybucji[9][10].

W czasie wojny trzynastoletniej Odolanów wystawił w 1458 roku 4 pieszych, na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[11].

Konstancja (XVII w.) | edytuj kod

Historyczne przedmieście Górka (obecnie część miasta: Odolanów–Górka), położone na lewym brzegu Baryczy, na początku XVII wieku przez kilka lat było odrębnym miastem o nazwie Konstancja[4]. Konstancję założono w 1629 roku z myślą o napływających ze Śląska uchodźcach religijnych[3].

Rozwój miasta | edytuj kod

Historyczna mapa Wielkopolski w epoce piastowskiej z 1888 roku, na podstawie Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski z Odolanowem w jej granicach

W 1721 roku Odolanów liczył 148 mieszkańców[4]. Od połowy XVIII wieku miasto przeżywało swój rozkwit[4]. Starostą odolanowskim był Aleksander Antoni Sułkowski herbu Sulima, a liczba mieszkańców w 1793 roku zwiększyła się niemal szcześciokrotnie i wynosiła 996 osób[2]. W tym czasie w Odolanowie wzniesiono trzy świątynie (istniejące do dziś): kościół ewangelicki (1770–1780), kościół cmentarny pw. św. Barbary (1784) oraz kościół pw. św. Marcina (1794)[12]. W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku Odolanów został włączony do Królestwa Prus.

W latach 18071815 należał do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego.

W 1883 roku Odolanów liczył 2192 mieszkańców[2] i był miastem wielokulturowym i wieloreligijnym[4]. Pod koniec XVIIII wieku, pod względem wyznania mieszkańców: 1664 stanowili katolicy, 325 protestanci, a 203 żydzi[2].

W 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe na trasie OdolanówOstrów[13][4].

Mieszkańcy Odolanowa brali udział w walkach o niepodległość na ziemiach polskich w tym: w Wiośnie Ludów, a także jako wsparcie w Powstaniu Styczniowym i w Powstaniu Wielkopolskim[4]. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Odolanów”[14].

Odkrycie złóż gazu ziemnego w pobliżu Odolanowa, na przełomie lat 60. i 70. XX wieku i wybudowanie Zakładu Odazotowania Gazu Ziemnego, przyspieszyło rozwój miasta i napływ ludności[4].

Przynależność administracyjna | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

Ludność | edytuj kod

Gospodarka | edytuj kod

Lokalny ośrodek usługowoprzemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego[3], jeden z ośrodków aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego. W 2017 roku w rejestrze REGON zarejestrowanych było 557 podmiotów gospodarczych w Odolanowie[16].

Transport | edytuj kod

Stacja kolejowa Odolanów

Transport drogowy | edytuj kod

Transport kolejowy | edytuj kod

Turystyka i zabytki | edytuj kod

Zabytki | edytuj kod

Turystyka | edytuj kod

Atrakcję turystyczną stanowi zabytkowy układ architektoniczny Odolanowa z XIV wieku oraz Muzeum Regionalne (zbiory etnograficzne, historyczne, dzieła sztuki i wykopaliska archeologiczne)[3]. Do historycznych budynków zalicza się także: neogotycki ratusz (1898) z tablicą ku czci powstańców z czasów Wiosny Ludów[3] oraz dawną synagogę.

Sport | edytuj kod

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie[25]:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c GUS (pol.). Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2019 roku. [dostęp 2019-06-27].
  2. a b c d e f Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII, dir.icm.edu.pl, 1886 [dostęp 2019-07-11] .
  3. a b c d e f g h PawełP. Anders PawełP., Województwo kaliskie, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980 .
  4. a b c d e f g h i j k l Historia Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-07] .
  5. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  6. Bali się go wszyscy. Rycerz z Odolanowa siał postrach w całym kraju – Infostrow.pl – portal informacyjno – rozrywkowy, DlaWas.info [dostęp 2019-07-08]  (pol.).
  7. a b Rycerz, który sprzymierzył się z samym diabłem. Bartoszowi z Odolanowa nie w głowie były wiejskie sielanki, Danusie i wojny, facet.onet.pl, 16 kwietnia 2019 [dostęp 2019-07-08]  (pol.).
  8. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56–57.
  9. Józef Duczmal: Kronika Odolanowa. Odolanów: 2003, s. 15.
  10. Franciszek Olszanowski: Parafia Świętego Marcina w Odolanowie. Odolanów: 1994, s. 25–35.
  11. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 182.
  12. Zestawienia zabytków nieruchomych, www.nid.pl [dostęp 2019-07-11] .
  13. Józef Duczmal: Kronika Odolanowa. Odolanów: 2003, s. 63.
  14. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 23. ISBN 83-87424-77-3.
  15. Główny Urząd Statystyczny, stat.gov.pl [dostęp 2019-07-27] .
  16. Odolanów (wielkopolskie), Polska w liczbach, 2017 [dostęp 2019-07-27]  (pol.).
  17. Lokalny Program Rewitalizacji Dla Gminy i Miasta Odolanów na lata 2017–2022 .
  18. Firma DINOPOL Sp. z o.o., DINOPOL Sp. z o.o. [dostęp 2019-07-20]  (pol.).
  19. O firmie, M-ROL – Maszyny rolnicze [dostęp 2019-07-20]  (pol.).
  20. Najlepszy producent dachów – Wiązary, wiazary.pl [dostęp 2019-07-20] .
  21. Ostrów Wielkopolski – dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, ISBN 83-210-0851-8 .
  22. Tomala Janusz, Budownictwo obronne powiatu kaliskiego w XIV–XVIII wieku, Poznań 1995
  23. a b c Zabytki Gmina i Miasto Odolanów, www.odolanow.pl [dostęp 2019-07-27] .
  24. Odolanovia Odolanów – strona klubu, mlksodolanovia.futbolowo.pl [dostęp 2019-07-27] .
  25. Miasta partnerskie, Gmina i Miasto Odolanów, odolanow.pl [dostęp 2018-06-16]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Odolanów" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy