Okrąg opisany na wielokącie


Okrąg opisany na wielokącie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Wpisany w okrąg wielokąt z zaznaczonymi symetralnymi.

Okrąg opisany na wielokącieokrąg, na którym leżą wszystkie wierzchołki wielokąta.

Na wielokącie można opisać okrąg wtedy i tylko wtedy, gdy symetralne jego wszystkich boków przecinają się w jednym punkcie. Punkt ten jest wówczas środkiem okręgu opisanego. Wynika stąd, że na żadnym wielokącie niewypukłym nie da się opisać okręgu. Również nie na każdym wielokącie wypukłym można go opisać. Można to jednak zrobić dla każdego trójkąta, prostokąta oraz wielokąta foremnego.

Spis treści

Okrąg opisany na trójkącie | edytuj kod

Okrąg można opisać na każdym trójkącie. Długość promienia okręgu opisanego na trójkącie o bokach równych odpowiednio a , {\displaystyle a,} b , {\displaystyle b,} c {\displaystyle c} wynosi:

R = 1 4 P a b c {\displaystyle R={\frac {1}{4P}}abc} (gdzie P {\displaystyle P} jest polem trójkąta).

Promień możemy wyznaczyć też z twierdzenia sinusów, ze wzoru:

2 R = a sin α = b sin β = c sin γ . {\displaystyle 2R={\frac {a}{\sin \alpha }}={\frac {b}{\sin \beta }}={\frac {c}{\sin \gamma }}.}

Przykład | edytuj kod

Wystarczy znać długość boku i leżącego naprzeciwko niego kąta, np. mając dane a {\displaystyle a} i α {\displaystyle \alpha } obliczamy

R = a 2 sin α . {\displaystyle R={\frac {a}{2\sin \alpha }}.}

Promień okręgu opisanego na trójkącie prostokątnym jest równy c / 2. {\displaystyle c/2.} Przeciwprostokątna c {\displaystyle c} jest zarazem średnicą tego okręgu, a kąt prosty trójkąta – oparty na średnicy.

Z kolei w przypadku trójkąta równobocznego o boku a {\displaystyle a} stosuje się wzór:

R = a 2 sin π 3 = a 3 3 . {\displaystyle R={\frac {a}{2\sin {\frac {\pi }{3}}}}={\frac {a{\sqrt {3}}}{3}}.}

Twierdzenie o okręgu opisanym na czworokącie | edytuj kod

Twierdzenie. Okrąg można opisać na czworokącie wtedy i tylko wtedy, gdy sumy przeciwległych kątów są równe π . {\displaystyle \pi .} [1]

α + β = γ + δ = π . {\displaystyle \alpha +\beta =\gamma +\delta =\pi .}

Dowód | edytuj kod

Okrąg opisany na czworokącie

Kąty α {\displaystyle \alpha } i α {\displaystyle \alpha '} oraz β {\displaystyle \beta } i β {\displaystyle \beta '} są parami kątów opartych na tym samym łuku. Na mocy twierdzenia o kącie wpisanym i kącie środkowym opartych na tym samym łuku otrzymujemy następujące zależności:

α = 2 α , {\displaystyle \alpha '=2\alpha ,} β = 2 β . {\displaystyle \beta '=2\beta .}

Jednocześnie kąty α {\displaystyle \alpha '} i β {\displaystyle \beta '} tworzą razem kąt pełny. Zatem:

α + β = 2 π , {\displaystyle \alpha '+\beta '=2\pi ,} 2 α + 2 β = 2 π , {\displaystyle 2\alpha +2\beta =2\pi ,} α + β = π . {\displaystyle \alpha +\beta =\pi .}

Analogicznie postępujemy dla drugiej pary kątów.

Przypuśćmy przeciwnie, że na czworokącie A B C D {\displaystyle ABCD} nie można opisać okręgu. Środek okręgu opisanego na trójkącie A B C {\displaystyle ABC} oznaczmy przez O . {\displaystyle O.} Wówczas albo: suma kątów O A D {\displaystyle OAD} i O C D {\displaystyle OCD} jest większa lub równa π , {\displaystyle \pi ,} albo przynajmniej jedna z półprostych otwartych A D , {\displaystyle AD,} C D {\displaystyle CD} przecina łuk A C {\displaystyle AC} (bo jeden z kątów O A D , {\displaystyle OAD,} O C D {\displaystyle OCD} jest mniejszy niż π 2 {\displaystyle {\frac {\pi }{2}}} ).

W pierwszym przypadku ze względu na sumę kątów w czworokącie kąt A D C {\displaystyle ADC} byłby mniejszy bądź równy π 2 A B C {\displaystyle \pi -2\angle ABC} i suma jego i kąta A B C {\displaystyle ABC} byłaby mniejsza niż π . {\displaystyle \pi .}

W drugim przypadku bez zmniejszenia ogólności można założyć, że półprosta A D {\displaystyle AD} przecina okrąg w punkcie D . {\displaystyle D'.} Ale wtedy z udowodnionej części twierdzenia zachodzi A B C + A D C = π {\displaystyle \angle ABC+\angle AD'C=\pi } i jeśli założyć, że spełniony jest warunek A B C + A D C = π , {\displaystyle \angle ABC+\angle ADC=\pi ,} to będzie z niego wynikać równość kątów A D C {\displaystyle ADC} i A D C . {\displaystyle AD'C.} Następnie ze współliniowości A , {\displaystyle A,} D {\displaystyle D} i D {\displaystyle D'} oraz twierdzenia Talesa równoległość D C {\displaystyle DC} i D C {\displaystyle D'C} sprzeczna z tym, że się przecinają.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wybrane wzory matematyczne, Warszawa: Centralna Komisja Egzaminacyjna, 2015, s. 12, ISBN 978-83-940902-1-0 .
Na podstawie artykułu: "Okrąg opisany na wielokącie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy