Ondraszek


Ondraszek w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Władysław Skoczylas – Ondraszek

Ondraszek albo Ondra (właściwie: Andrzej Szebesta[1]; ur. 1680 w Janowicach koło Frydka, ochrzczony 13 listopada 1680; zm. 1 kwietnia 1715 w Świadnowie) – postać autentyczna, legendarny beskidnik (zbójnik) z gór Beskidu Morawsko-Śląskiego najprawdopodobniej narodowości węgierskiej[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Był najstarszym synem wójta janowickiego Andrzeja Szebesty i jego żony Doroty. Jego rodzicami chrzestnymi byli Jura Korbas i Ewa Czarbol. Andrzej miał ośmioro młodszego rodzeństwa: Jana (1682), Kubę (1684), Dorę (1686), Annę (1688), Jurę (1695) i Katarzynę (1699) oraz pochodzących z drugiego małżeństwa ojca z Zuzanną, wdową po Jerzym Walki: Tomka (1711) i Mariannę (1713).

Według ludowej tradycji i literatury miał się uczyć w gimnazjum łacińskim w Przyborze, jednak nie potwierdzają tego spisy uczniów.

Nie wiadomo, kiedy rozpoczął działalność zbójecką. Badacze sądzą, że stało się to najpóźniej w 1709 roku, gdyż w tym roku wójtem Janowic został Jan, młodszy brat Ondraszka, tymczasem według zwyczaju urząd ten przypadał pierworodnemu. Sądzi się, że Ondraszek nie został wójtem, gdyż w tym czasie już uprawiał zbójecki proceder.

Przez kilka lat uprawiał zbójnictwo w okolicach Łysej Góry na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Moraw. Został zamordowany 1 kwietnia 1715 r. w świadnowskiej karczmie obuchem ciupagi przez członka swej własnej bandy, Juraszka (Jura Fuciman z Malenowic), dla zgarnięcia wyznaczonej przez władców frydeckiego państwa stanowego za „głowę“ Ondraszka nagrody stu florenów. Zwłoki Ondry zostały następnie, dla odstraszenia ewentualnych naśladowców, poćwiartowane na rynku we Frydku. Zabójca Ondraszka, Juraszek, po udaniu się do Cieszyna w celu odebrania nagrody, został tam złapany i wrzucony do zamkowych lochów, a później torturowany przez łamanie kości, wskutek czego zmarł. Mimo to często obierany szlak handlowy dalej przyciągał żądnych sławy Ondraszka następców, jak: Klimczok, Sebastian Bury i Proćpok.

Według niektórych źródeł Ondraszek nosił nazwisko Fuciman[3].

Inspiracja | edytuj kod

Ondraszek przetrwał w ludowych przekazach jako obrońca chłopów i wróg wielmoży, dlatego jest przedmiotem wielu ludowych podań, legend i pieśni, a najsłynniejszą z nich jest pieśń o zbójniku z repertuaru Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”. Jego postać stała się inspiracją dla pseudonimu literackiego śląskiego pisarza i twórcy literackiego języka laskiegoOndry Łysohorsky’ego” (Erwina Goja).

Tytułowany bohater powieści: Józefa Zaleskiego, która została opublikowana w latach 1913–1914 na łamach Dziennika Cieszyńskiego, Adolfa Fierli, wydanej w 1931 roku, i Gustawa Morcinka, wydanej w 1953 roku.

Ondraszek był też bohaterem utworów ks. Emanuela Grima: poematu Ondraszek i Ondraszkowego wesela. Najsłynniejszy śląski zbójnik stał się głównym bohaterem książki Zofii Kossak oraz powieści Gustawa Morcinka[4].

Jego imię nosi pociąg IC spółki PKP Intercity relacji: Bielsko-Biała GłównaBiałystok oraz dom studencki Politechniki Śląskiej w Gliwicach.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. J. Golec, S. Bojda, Słownik..., t. 1, s. 211.
  2. Mity i rzeczywistość zbójnictwa na pograniczu polsko-słowackim w historii, literaturze i kulturze : materiały z międzynarodowej konferencji naukowej, Kraków – Bukowina Tatrzańska, 18-22 października 2006 r.. Nowy Targ: Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu, 2006. ISBN 978-83-60621-01-1.
  3. patrz: informacje na stronie Ondraszkowo – Ondrášovo
  4. Ondraszek G. Morcinka w katalogu BN

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Ondraszek" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy