Order Krzyża Niepodległości


Order Krzyża Niepodległości w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Rysunek I i II klasy orderu

Order Krzyża Niepodległości (OKN)piąte w kolejności polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane osobom, które w latach 1939–1956 jako ochotnicy lub podejmując się służby ponad wymaganą od nich miarę położyły zasługi w obronie niepodległości Państwa Polskiego. Zostało ustanowione ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 i jest kontynuacją ustanowionego 29 października 1930 Krzyża Niepodległości[1][2].

Spis treści

Podział na klasy i kapituła | edytuj kod

Order dzieli się na dwie klasy[3]:

  • Klasa I – Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości – noszony na szyi na wstędze o szerokości 45 mm,
  • Klasa II – Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości – noszony na lewej piersi na wstążce o szerokości 40 mm.

Na straży honoru Orderu stoi Kapituła składająca się z Kanclerza Orderu i pięciu członków Kapituły, powoływanych na pięć lat spośród Kawalerów Orderu przez Prezydenta RP.

 Osobny artykuł: Kapituła Orderu Krzyża Niepodległości.

Geneza | edytuj kod

Idea przywrócenia Krzyża Niepodległości pojawiła się po 1989 roku, ale dopiero w 2008 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Janusz Krupski zgłosił oficjalną propozycję reaktywacji odznaczenia do Kancelarii Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego[4]. 5 marca 2010 do Laski Marszałkowskiej wpłynął poselski projekt ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności, przygotowany przez Krakowski Komitet Krzyża Solidarności[5] 30 czerwca 2009[6]. 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku zginęło 5 z 31 posłów wnoszących projekt ustawy do Sejmu (Grażyna Gęsicka, Przemysław Gosiewski, Maciej Płażyński, Krzysztof Putra i Zbigniew Wassermann) oraz 2 wspierających go wysokich urzędników państwowych (sekretarz stanu Janusz Krupski i Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka), co jednak nie wstrzymało dalszych prac w Sejmie. Po otrzymaniu opinii Biura Analiz Sejmowych[7] podkomisja, do której został skierowany projekt ustawy, opracowała na podstawie wniesionego projektu ustawę o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach[8] oraz przyjętą przez Sejm 24 czerwca 2010 uchwałę w sprawie przywrócenia Krzyża Niepodległości i ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności. Ustawa została uchwalona na posiedzeniu 5 sierpnia 2010, po czym 9 sierpnia 2010 została przekazana do podpisu Prezydentowi RP. Prezydent Komorowski złożył swój podpis 13 sierpnia 2010[9]. Ustawa została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 25 sierpnia 2010 z mocą obowiązującą od dnia 9 września 2010. Krzyż Niepodległości powrócił w formie dwuklasowego Orderu Krzyża Niepodległości. Wzór wznowionego Krzyża Niepodległości został wprowadzony rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 15 listopada 2010 roku i zamieszczony w Dzienniku Ustaw z 2010 r. nr 221 poz. 1448[3][2].

Zasady nadawania | edytuj kod

  • Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości – nadawany jest osobom, które walczyły z bronią w ręku o niepodległość i suwerenność Ojczyzny z niezwykłym poświęceniem lub walką tą kierowały[3][10],
  • Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości – nadawany jest osobom, które przez dłuższy okres lub w sytuacji skrajnego zagrożenia broniły niepodległości i suwerenności Ojczyzny, walczyły o jej odzyskanie lub podtrzymywały funkcjonowanie instytucji i tradycji Rzeczypospolitej Polskiej[3][10].

Insygnia | edytuj kod

Odznaką Orderu Krzyża Niepodległości jest krzyż równoramienny, złocony, o ramionach w przekroju spłaszczonego ośmioboku, poszerzonych na końcach, połączonych pośrodku prostopadłościanem. Ramiona krzyża pokryte są ciemnoniebieską emalią ze złoconym paskiem przez środek. Na ramionach poziomych jest wyryty dwudzielny napis BOJOWNIKOM NIEPODLEGŁOŚCI. W środku krzyża wyryty stylizowany wizerunek Orła Białego. Odwrotna strona Krzyża jest gładka. Na górnym ramieniu Krzyża znajduje się ruchome, ażurowe, złocone zawieszenie. W klasie I Orderu na zawieszeniu umieszczone są dwa skrzyżowane miecze złocone, z ostrzami skierowanymi ku górze. W klasie II zawieszenie jest bez mieczy. Wymiar krzyża bez zawieszenia w klasie I wynosi 52 mm, w klasie II – 42 mm[2].

W klasie I krzyż zawieszony jest na wstędze ciemnoniebieskiej szerokości 45 mm ze złotymi paskami szerokości 8 mm wzdłuż boków, w odległości 3 mm od krawędzi wstęgi; pośrodku złotych pasków czerwony prążek szerokości 2 mm. W klasie II krzyż zawieszony jest na ciemnoniebieskiej wstążce szerokości 40 mm ze złotymi paskami szerokości 8 mm wzdłuż boków, w odległości 3 mm od krawędzi wstęgi; pośrodku złotych pasków czerwony prążek szerokości 2 mm[2].

Baretki sporządza się ze wstążki Orderu, przy czym w klasie I dodatkowo umieszcza się na niej rozetkę na złotej podkładce[11].

Odznaczeni | edytuj kod

Po raz pierwszy Ordery Krzyża Niepodległości zostały nadane w lutym 2013 i wręczone 28 lutego 2013 podczas uroczystości upamiętniającej Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”[12][13][14].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Krzyża Niepodległości.

Kawalerowie i Damy Krzyża z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości (I Klasy) | edytuj kod

Za wybitne zasługi poniesione w walce z bronią w ręku o suwerenność i niepodległość Państwa Polskiego w latach 1939–1956.

Kawalerowie i Damy Krzyża Orderu Krzyża Niepodległości (II Klasy) | edytuj kod

Za wybitne zasługi w obronie niepodległości i suwerenności Państwa Polskiego w latach 1939–1956.

Statystyki odznaczonych (do lipca 2019) | edytuj kod

Według Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej[45]

Przypisy | edytuj kod

  1. Uchwała Sejmu RP z dnia 24 czerwca 2010 r. w sprawie przywrócenia Krzyża Niepodległości i ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności (M.P. z 2010 r. nr 47, poz. 648)
  2. a b c d Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 15 listopada 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń (Dz.U. z 2010 r. nr 221, poz. 1448)
  3. a b c d Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (Dz.U. z 2010 r. nr 155, poz. 1041)
  4. Tomasz Stańczyk: W podzięce najmężniejszym. W: Weekend z historią [on-line]. rp.pl, 09-11-2008. [dostęp 2015-08-11].
  5. Poselski projekt ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności. W: Druk nr 2889 [on-line]. sejm.gov.pl, 2010-03-05. [dostęp 2014-10-20].
  6. Projekty uchwał. polityczni.sgl.pl, 2009-06-30. [dostęp 2015-08-11].
  7. Opinia prawna w sprawie projektu ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności (druk sejmowy nr 2899). W: Druk nr 2899 [on-line]. sejm.gov.pl. s. 2010-04-27. [dostęp 2014-10-20].
  8. Przebieg procesu legislacyjnego. W: Poselski projekt ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności [on-line]. sejm.gov.pl, 2010-08-13. [dostęp 2014-10-20].
  9. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach – podpisana 13 sierpnia 2010 r.. W: Podpisane ustawy: Sierpień 2010 r. – pkt 11. [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 2010-08-14].
  10. a b Order Krzyża Niepodległości. W: Ordery i odznaczenia [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 16 maja 2012].
  11. Wzór rysunkowy OKN – załącznik nr 1 do rozporządzenia (Dz. U. z 2010 r. Nr 221, poz. 1448). infor.pl. [dostęp 26 listopada 2010].
  12. Prezydent: Ojczyzna dziękuje i pamięta. prezydent.pl, 28 lutego 2013. [dostęp 28 lutego 2013].
  13. Prezydent wręczył Ordery Krzyża Niepodległości. prezydent.pl, 28 lutego 2013. [dostęp 28 lutego 2013].
  14. Prezydent uhonorował Żołnierzy Wyklętych. rp.pl, 28 lutego 2013. [dostęp 28 lutego 2013].
  15. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lutego 2014 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 407)
  16. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 lutego 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 410)
  17. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 lipca 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 906)
  18. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 lipca 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 909)
  19. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 910)
  20. a b Odznaczenia w 69. rocznicę Powstania Warszawskiego. prezydent.pl, 31 lipca 2013. [dostęp 31 lipca 2013].
  21. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 2013 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2013 r. poz. 919)
  22. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 września 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 316)
  23. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 350)
  24. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 490)
  25. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lutego 2014 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 629)
  26. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 lipca 2014 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 1018)
  27. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 października 2014 r. o nadaniu orderu i odznaczeń (M.P. z 2015 r. poz. 22)
  28. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2015 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2015 r. poz. 441)
  29. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 2015 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2015 r. poz. 497)
  30. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lipca 2015 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2015 r. poz. 877)
  31. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 2015 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2015 r. poz. 880)
  32. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 lipca 2015 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2015 r. poz. 885)
  33. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 lutego 2016 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2016 r. poz. 344)
  34. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 czerwca 2016 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2016 r. poz. 844)
  35. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lipca 2016 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2016 r. poz. 870)
  36. a b Postanowienie nr rej. 19/2017 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 stycznia 2017 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2017 r. poz. 307)
  37. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 lipca 2017 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2017 r. poz. 892)
  38. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 listopada 2017 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2018 r. poz. 74)
  39. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 grudnia 2017 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2018 r. poz. 163)
  40. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 lutego 2018 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2018 r. poz. 369)
  41. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 marca 2018 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2018 r. poz. 588)
  42. a b Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 lutego 2019 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2019 r. poz. 325)
  43. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lipca 2014 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2014 r. poz. 1024)
  44. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lipca 2014 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2014 r. poz. 1025)
  45. Statystyki odznaczeń. W: Aktualności [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 2019-02-17].

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Order Krzyża Niepodległości" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy