Paź żeglarz


Paź żeglarz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Paź żeglarz, witeź żeglarz, żeglarek (Iphiclides podalirius) – gatunek motyla dziennego z rodziny paziowatych (Papilionidae).

Spis treści

Opis | edytuj kod

Owad dorosły | edytuj kod

Rozpiętość skrzydeł tego motyla wynosi od 70 do 80 mm[1] (według innych źródeł długość przedniego skrzydła dochodzi do 50 mm[2]). Skrzydła jasnożółte; przednie z poprzecznymi, dłuższymi i krótszymi czarnymi przepaskami, tylne z półksiężycowatymi plamami jasnoniebieskiej barwy zlokalizowanymi wzdłuż zewnętrznego brzegu i pomarańczową plamą u wierzchołka, ograniczoną od dołu plamą czarną z niebieską „źrenicą”[2]. Tylna para skrzydeł zwieńczona jest długimi ogonami[1].

Stadia rozwojowe | edytuj kod

Gąsienice ubarwiona jest zielono z żółtymi prążkami i często czerwonymi kropkami[1], jednak przed przepoczwarczeniem zmienia barwę na ochrowożółtą[2]. Ubarwienie gąsienicy pełni funkcję obronną, gdyż imituje ptasie odchody[potrzebny przypis]. Poczwarka letnia jest zielona, natomiast zimowa brązowa[3], przytwierdzona jest kremastrem do łodygi, przepasana jedwabną nicią w połowie długości (zwrócona kremastrem do dołu)[potrzebny przypis].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Dorosłe składają jaja pojedynczo na roślinach żywicielskich. Gąsienice żerują pojedynczo na krzewach i drzewach owocowych z rodzaju Prunus (np. śliwie tarninie, śliwie domowej, czereśni ptasiej, brzoskwini, moreli), gruszy, jabłoni, głogu jednoszyjkowym i jarzębinie. Stadium poczwarki w lecie trwa 3-5 tygodni[3]. W warunkach polskich pierwsze pokolenie pojawia się w maju i lata do początku lipca[4], a drugie pokolenie, jeśli występuje, pojawia się na początku sierpnia[2].

Występowanie | edytuj kod

Europa, Afryka Północna, klimat umiarkowany Azji. W Europie Południowo-Wschodniej wszędzie pospolity. Natomiast w Europie Północnej należy do rzadkości. W krajach skandynawskich i Anglii były obserwowane tylko pojedyncze, zalatujące osobniki. W Polsce występuje głównie na południu i w środkowej części kraju, objęty ochroną gatunkową. Spotykany rzadko, lokalnie w coraz mniejszych ilościach. Zauważyć go można na skałkach, nasłonecznionych pagórkach, polanach i sadach[potrzebny przypis].

Ochrona | edytuj kod

W Polsce gatunek ten objęty był w latach 1952–2014 ścisłą ochroną gatunkową[5][6][7][8][9][10], a od 2014 objęty jest częściową ochroną gatunkową[11][12].

Filatelistyka | edytuj kod

Poczta Polska wyemitowała 30 grudnia 1961 r. znaczek pocztowy przedstawiający pazia żeglarza o nominale 1,50 , w serii Owady chronione. Autorem projektu znaczka był Alojzy Balcerzak. Wydrukowano 2142000 sztuk. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.[13] Drugi raz paź królowej ukazany został na polskim znaczku w serii Motyle z kolekcji Instytutu Zoologii PAN w Warszawie, wyemitowanej 16 listopada 1991. Projektantem znaczka był Ovidiu Oprescu. Wydrukowano 2500000 sztuk. Znaczek pozostawał w obiegu do 15 stycznia 1994[14][15].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c David Carter: Kolekcjoner: Motyle. Warszawa: Wiedza i Życie, 1993, s. 159.
  2. a b c d Mieczysław Krzywicki: Klucze do oznaczania owadów Polski, Część XXVII Motyle – Lepidoptera z. 65, Bielinki – Pieridae, Motylowce – Papilionidae. Warszawa: PWN, 1962.
  3. a b Christopher Jonko: Iphiclides podalirius (Linnaeus, 1758). W: Motyle Europy [on-line]. 2014. [dostęp 2014-12-09].
  4. Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 254.
  5. Dz.U. 1952 nr 45, poz. 307 Rozporządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 4 listopada 1952 r. w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony zwierząt. [dostęp 2014-10-08].
  6. Dz.U. 1984 nr 2, poz. 11 Rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 grudnia 1983 r. w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony zwierząt. [dostęp 2014-10-08].
  7. Dz.U. 1995 nr 13, poz. 61 Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 stycznia 1995 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2014-10-08].
  8. Dz.U. 2001 nr 130, poz. 1456 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 września 2001 r. w sprawie określenia listy gatunków zwierząt rodzimych dziko występujących objętych ochroną gatunkową ścisłą i częściową oraz zakazów dla danych gatunków i odstępstw od tych zakazów. [dostęp 2014-10-08].
  9. Dz.U. 2004 nr 220, poz. 2237 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną. [dostęp 2014-10-08].
  10. Dz.U. 2011 nr 237, poz. 1419 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2014-10-08].
  11. Dz.U. 2014 poz. 1348 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2014-10-08].
  12. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16].
  13. Marek Jedziniak: Owady chronione (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-06-03].
  14. Marek Jedziniak: Motyle z kolekcji Instytutu Zoologii PAN w Warszawie (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-06-03].
  15. Scarce Swallowtail (Iphiclides podalirius) (ang.). colnect.com. [dostęp 2018-06-03].
Na podstawie artykułu: "Paź żeglarz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy