Pakt wileński


Pakt wileński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pakt wileński (28 listopada 1561 roku) – drugi układ pomiędzy arcybiskupem ryskim Wilhelmem Hohenzollernem[1], landmistrzem Gotthardem Kettlerem i stanami inflanckimi, na mocy którego Inflanty poddały się Zygmuntowi II Augustowi jako królowi polskiemu i wielkiemu księciu litewskiemu. Księstwo Inflanckie formalnie przyłączono do Wielkiego Księstwa Litewskiego[2][3]. Tylko Ryga uchyliła się od zawarcia traktatu, ponieważ żądała bezwarunkowego poddania się Polsce, ponieważ uważała, że Litwa nie jest w stanie zabezpieczyć jej interesów. Król przyrzekł, że na najbliższym sejmie koronnym przeprowadzi przyłączenie Inflant do Polski, zagwarantował wolność wyznania i dotychczasowe prawa, prerogatywy i swobody. Namiestnikiem królewskim został Kettler i otrzymał w dziedziczne lenno Inflanty na lewym brzegu Dźwiny (księstwo lenne). W konsekwencji paktu przeprowadzono sekularyzację zakonu. Rygę i resztę Inflant wcielono do Polski jako Księstwo Zadźwińskie (formalnie od 1566).

Pierwszy pakt wileński zawarto 31 sierpnia 1559 roku między zakonem kawalerów mieczowych a Litwinami. Na jego mocy mistrz zakonu Gotthard Kettler oddawał całe Inflanty pod ochronę Zygmunta Augusta in fidem, clientelam et proprietatem, który ze swej strony przejmował w imieniu własnym i swoich następców obronę przed Moskwą oraz otrzymywał jako rekompensatę zwrot kosztów wojny. Jako poręczenie zwrotu tych kosztów zakon oddał królowi południowo-wschodnią część kraju „od Drui do Aszerady (Ascheraden)”, z zamkami Dyneburgiem, Lucynem, Rzeżycą, Zelburgiem i Bawskiem oraz należącymi do tych zamków ziemiami i prawem wykupu za 100 tys. złotych. Podobnie arcybiskup odstąpił królowi zamki Marienhausen i Lenewarth z prawem wykupu za 100 tys. złotych. Sojusz miał zabezpieczyć Liwonię przed zagrożeniem ze strony Moskwy, jednak pomimo pomocy Mikołaja Radziwiłła Kettler nie był w stanie zapobiec okupacji większości Liwonii przez wojska moskiewskie, co wywoływało niezadowolenie z litewskiej pomocy. Na skutek tego biskup ozylijski Jan Monichhausen sprzedał w czerwcu 1559 roku królowi duńskiemu Fryderykowi terytorium biskupie (większa część wysp Ozylia i Dago oraz zachodnia część północnej Estonii). Podobnie Rewel oddał się pod ochronę Szwecji. Z powodu nieudolności Litwinów w obronie ich kraju stany inflanckie z landmistrzem Kettlerem, arcybiskupem Wilhelmem i miastem Rygą postanowiły w 1561 roku zawrzeć nowy pakt tym razem rozszerzony o Koronę Królestwa Polskiego[4].

Układ wileński zaowocował wybuchem północnej wojny siedmioletniej.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Adam Jankiewicz, Inflanty i Księstwo Kurlandii i Semigalii – inflanckie „Prusy” trochę inaczej, kilka uwag o zapomnianej Unii Wileńskiej 1561 roku, w: Miscellanea Historico-Archivistica Tom XX, 2013, s. 22.
  2. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae T. 5, Wilno 1759, s. 238.
  3. Zbiór pamiętników o dawnej Polszcze z rękopismów ..., T. 2, Lipsk 1839, s. 17 – 24.
  4. Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wyd. Poznańskie, Poznań 1999, s. 571.

Link zewnętrzny | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Pakt wileński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy