Pale (zapasy)


Pale (zapasy) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zapaśnicy – awers srebrnej tetradrachmy z Aspendos w Pamfilii, ok. 400–370 p.n.e., Metropolitan Museum of Art Zapasy Peleusa i Atalanty, strona A attycznej amfory, styl czarnofigurowy, ok. 500–490 p.n.e., Staatliche Antikensammlungen

Pale (stgr. πάλη, pálē) – dyscyplina sportowa uprawiana w starożytnej Grecji, zapasy, samodzielna konkurencja igrzysk olimpijskich od 708 p.n.e., także jedna z pięciu konkurencji pięcioboju antycznego rozegranego po raz pierwszy podczas igrzysk olimpijskich w 708 p.n.e.

Spis treści

Opis | edytuj kod

Zapasy pale rozgrywano w trzech grupach wiekowych, a nie w kategoriach wagowych. Podczas igrzysk olimpijskich w grupach mężczyzn i chłopców, a w trakcie innych zawodów także w grupie pośredniej[1].

Walki rozgrywano w miejscu zwanym skamma, które było najprawdopodobniej przygotowywane spontanicznie na czas zawodów poprzez wykopanie zagłębienia w stadionie[2]. Wymiary skammy nie są znane[2]. Na podstawie taktyki obronnej zapaśników wnioskować można, że skamma była znacznie większa od współczesnego ringu[3]. Skammę przygotowywali sami atleci[4]. Na potrzeby treningów skamma była zalewana wodą, natomiast zawody odbywały się na suchej skammie[4], wypełnionej piaskiem[1]. Treningi zapaśników odbywały się w palaestrze[1].

Pary zapaśników były dobierane na drodze losowania[2]. Losy kleros były wielkości fasoli, a na każdym była litera – każdej z liter alfabetu odpowiadały dwa losy[5]. Wszystkie były mieszane w dzbanie, z którego zawodnicy losowali litery – zawodnicy z dwoma tymi samymi literami stawali naprzeciw siebie w zawodach[5]. W przypadku nieparzystej liczby zawodników do dzbana wrzucano jeden los oznaczony ostatnią literą alfabetu – ten kto go wylosował (efedros) nie brał udziału w pierwszej rundzie[5]. Wygranie zawodów bez walkoweru uchodziło za szczególny honor[1].

Przed walką zawodnicy nacierali ciało oliwą, a tuż przed wejściem na skammę obsypywali się ziemią, by mieć lepszy chwyt[4][1]. Po zawodach czyścili ciało, zeskrobując warstwę oliwy zlepionej z ziemią przy pomocy narzędzia o zakrzywionym ostrzu – strigila[1].

Zwycięzcą w walce zostawał ten zapaśnik, który trzykrotnie powalił przeciwnika, samemu nie upadając trzykrotnie[5][3]. Zwycięzca nazywany był triakterem[5]. Nie do końca wiadomo, jak wyglądać miały zwycięskie rzuty – przeciwnik był powalony, kiedy jego plecy, jedno z bioder lub ramiona dotykały ziemi[6] albo gdy ziemi dotykały jego obydwa kolana[7][1].

Zapasy pale odbywały się w pozycji stojącej, a także w parterze[3]. Współczesne zapasy w stylu klasycznym (grecko-rzymskim) niewiele mają wspólnego z zapasami pale[3]. Do zapasów pale zbliżone są natomiast tradycyjne zapasy mongolskie i tureckie[3].

Historia | edytuj kod

Od 708 p.n.e. zapasy pale jako pierwsza dyscyplina poza biegami została włączona do programu starożytnych igrzysk olimpijskich[8]. Pale były końcową konkurencją pięcioboju antycznego, która wyłaniała ostatecznego zwycięzcę[1][9].

Lista zwycięzców | edytuj kod

Poniższa lista została stworzona na podstawie informacji w banku danych igrzysk olimpijskich Fundacji Świata Helleńskiego (gr. Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού, (ΙΜΕ), ang. Foundation of the Hellenic World, (FHW))[10]:

Jednym z największych zapaśników greckich był Milon z Krotonu, wspomniany m.in. w Dziejach Herodota, a także przez Pauzaniasza oraz Strabona. Milon był sześciokrotnym zwycięzcą igrzysk olimpijskich[1]. Według anegdoty, na jednych igrzyskach (najprawdopodobniej w 520 p.n.e.) Milon był jedynym zapaśnikiem, który zgłosił się na zawody – nikt nie chciał się z nim mierzyć[5][6]. Kiedy szedł po laur olimpijski, potknął się i upadł[5][4]. Z powodu upadku publiczność miała wtedy domagać się nieprzyznania mu lauru[5][4]. Milon miał wówczas odpowiedzieć, że upadł jedynie jeden raz, a nie trzy i dodał: „Dajcie tu kogoś, kto powali mnie jeszcze dwa razy”[5][4].

Grecki geograf Pauzaniasz wzmiankuje również o dwukrotnym zwycięzcy igrzysk, Leontiskosie z Mesyny, który był marnym zapaśnikiem, ale potrafił boleśnie wyginać palce przeciwnika bez ich łamania (łamanie palców było zabronione)[5][11].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i Crowther 2007 ↓, s. 67.
  2. a b c Miller 2006 ↓, s. 49.
  3. a b c d e Crowther 2007 ↓, s. 68.
  4. a b c d e f Sweet 1987 ↓, s. 66.
  5. a b c d e f g h i j Miller 2006 ↓, s. 50.
  6. a b Sweet 1987 ↓, s. 63.
  7. Sweet 1987 ↓, s. 65.
  8. Miller 2006 ↓, s. 46.
  9. Sweet 1987 ↓, s. 38.
  10. FHW ↓.
  11. Pausanias 6.4.3 ↓.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Pale (zapasy)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy