Pantofelnik


Pantofelnik w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Calceolaria uniflora

Pantofelnik, kalceolaria (Calceolaria) – rodzaj roślin z rodziny Calceolariaceae. Obejmuje ok. 300[3]–390[4] gatunków. Występują od środkowego Meksyku, poprzez Amerykę Środkową i Południową do Ziemi Ognistej[1]. W Meksyku rośnie jednak tylko kilka gatunków. Największe zróżnicowanie gatunkowe występuje w Andach w Peru, Chile i Argentynie[4][3]. Rosną najczęściej na wilgotnych urwiskach i skałach, przy źródłach, w zaroślach i lasach[4]. Rośliny o charakterystycznych kwiatach z rozdętą, dwuwargową koroną[4]. Niektóre gatunki wykorzystywane są leczniczo. C. andina zawiera naftochinony skuteczne przeciw roztoczom, mszycom i innym bezkręgowcom[3]. Podstawowe znaczenie użytkowe mają rośliny uprawiane jako ozdobne – głównie mieszańce gatunków chilijskich[4] (C. ×herbeohybrida i C. ×hybrida, dla których taksonami rodzicielskimi są najczęściej C. crenatiflora, C. cana, C. corymbosa)[3].

Spis treści

Morfologia | edytuj kod

Calceolaria bilatata Calceolaria hypericina Calceolaria irazuensis Calceolaria myriophylla Calceolaria mexicana
Pokrój
Rośliny zielne (jednoroczne i byliny), a także krzewy[4] i pnącza[3]. Osiągają do 1,5 m wysokości[4].
Liście
Naprzeciwległe, czasem połączone nasadami w węzłach[1]. Blaszka liściowa miękka i często owłosiona, pojedyncza lub pierzasto złożona[4], zwykle piłkowana, rzadziej całobrzega[1].
Kwiaty
Czterokrotne, okazałe, grzbieciste, z dolną wargą korony silnie rozdętą. Na jej wewnętrznej stronie znajdują się gruczołowate włoski z olejkami eterycznymi[1]. Korona barwy białej, żółtej lub fioletowej, u odmian ozdobnych często wielobarwna. Działki kielicha cztery. Pręciki są dwa, rzadko trzy. Zalążnia jest górna[4] lub wpół dolna[1], dwukomorowa, z licznymi zalążkami[4]. Na szczycie słupka znamię drobne, główkowate lub niewyraźnie rozdzielone na dwie łatki[1].
Owoce
Torebki zawierające drobne nasiona[4].

Systematyka | edytuj kod

Calceolaria tenella Calceolaria tripartita
Wykaz gatunków[5]

Zastosowanie i uprawa | edytuj kod

Mieszańcowy C. ×herbeohybrida uprawiany jako roślina doniczkowa

Za najbardziej efektowny gatunek z tego rodzaju uchodzi pantofelnik Darwina (C. uniflora, syn. C. darwinii) – o niewielkiej rozecie liści i okazałych kwiatach. Jednak roślina jest trudna w uprawie – bywa sadzona w szklarniach dla roślin górskich na przepuszczalnej i żyznej glebie przykrytej warstwą żwirowego grysu[6]. Znacznie bardziej popularny w uprawie jest pantofelnik mieszańcowy (C. ×herbeohybrida, C. ×hybrida), obficie kwitnący, z kwiatami delikatnymi, wydętymi i jaskrawo ubarwionymi. W klimacie umiarkowanym uprawiany jest jako doniczkowa roślina jednoroczna. W ofercie handlowej nabywane są rośliny kwitnące, które po kwitnieniu trwającym od kwietnia do czerwca zamierają. Rozmnaża się je z nasion wysiewanych latem, przy czym młodym roślinom zapewniony musi być spoczynek w okresie zimowym (grudzień-styczeń)[7].

Rośliny uprawiane być powinny w chłodnym pomieszczeniu – w temperaturze od 12 do 18 °C (według części źródeł już w temperaturze ponad 15 °C rośliny bledną[8]), w miejscach półcienistych do jasnych (najlepiej na wystawie północnej[7], przy silnym nasłonecznieniu liście mogą ulec oparzeniu[8]). Źle znosi ruchy powietrza. Wymaga obfitego podlewania, ale nie można dopuszczać do pozostawiania wody w podstawce[7]. Roślin nie można uprawiać na parapecie nad kaloryferem. Rekomendowane jest usuwanie przekwitniętych kwiatów, zbędne natomiast jest nawożenie i przesadzanie[8].

Rośliny podatne na mszyce, mączlika szklarniowego, szarą pleśń[8].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-01-18].
  2. a b Calceolaria Linnaeus. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-01-18].
  3. a b c d e David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 147. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c d e f g h i j k Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 252. ISBN 0-333-74890-5.
  5. Calceolaria. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-01-18].
  6. Janet Marinelli: Wielka encyklopedia roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 286. ISBN 83-7391-888-4.
  7. a b c Małgorzata Augustyn: Rośliny pokojowe. Encyklopedia pielęgnacji. Poznań: Wydawnictwo Publicat, 2006, s. 22. ISBN 83-245-0950-X.
  8. a b c d Moritz Burki, Marianne Fuchs: Leksykon roślin doniczkowych i balkonowych. Warszawa: Świat Książki, 2010, s. 83. ISBN 978-83-247-1838-2.
Na podstawie artykułu: "Pantofelnik" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy