Patriarcha moskiewski i całej Rusi


Patriarcha moskiewski i całej Rusi w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ukaz Soboru Biskupów Patriarchatu Konstantynopolitańskiego o ustanowieniu Patriarchatu Moskiewskiego Galeria portretów patriarchów pędzla Wiktora Szyłowa w rezydencji patriarszej w Pieriediełkinie

Jego Świątobliwość Patriarcha moskiewski i całej Rusi (cs. Swiatiejszyj Patriarch Moskowskij i wsieja Rusi) – tytuł przysługujący zwierzchnikowi Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Zwierzchnicy Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego nosili każdorazowo tytuł patriarchy w latach 1589–1700 i ponownie od 1917. W dwóch okresach istnienia patriarchatu najwyższy urząd w nim sprawowało de facto siedemnastu hierarchów, jednak jeden z nich – Ignacy – został pośmiertnie wykreślony z wykazów zwierzchników Kościoła.

Urząd patriarchy jest dożywotni (prawo złożenia patriarchy z urzędu posiada Sobór Biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego), zaś wyboru patriarchów dokonuje Sobór Lokalny Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Zwierzchnik Cerkwi Rosyjskiej przewodniczy posiedzeniom Soborów Lokalnych oraz Soborów Biskupów, a w okresach między ich zwoływaniem – obradom Świętego Synodu. Jest również ordynariuszem eparchii moskiewskiej oraz honorowym zwierzchnikiem wszystkich instytucji stauropigialnych Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego (poza terytorium administratur autonomicznych), w pierwszej kolejności Ławry Troicko-Siergijewskiej.

Spis treści

Rys historii urzędu patriarchy moskiewskiego i całej Rusi | edytuj kod

Od 1458 w Moskwie istniała prawosławna metropolia, utworzona po podziale istniejącej od chrztu Rusi metropolii kijowskiej[1].

Jako pierwszy życzenie ustanowienia w Moskwie autokefalicznego patriarchatu – w miejsce metropolii – wyraził car Fiodor w 1586, w czasie wizyty patriarchy antiocheńskiego Joachima w Moskwie. Pragnął on, by o utworzeniu patriarchatu zdecydowali, zgodnie z prawem kanonicznym, wszyscy zwierzchnicy już istniejących patriarchatów (Konstantynopolitańskiego, Aleksandryjskiego, Antiocheńskiego, Jerozolimskiego)[1].

Decyzję w tej sprawie wydał patriarcha konstantynopolitański Jeremiasz II, za sprawą starań cara Rosji Borysa Godunowa. Pierwszego patriarchę wybrał osobiście car 17 stycznia 1589, wskazując na dotychczasowego metropolitę moskiewskiego Hioba[2]. 26 stycznia patriarcha Jeremiasz nadał Hiobowi godność patriarchy[3], następnie został on uroczyście intronizowany[4], a ceremonii tej również przewodniczył patriarcha Konstantynopola[5]. Działania te powinny zostać usankcjonowane stosownymi postanowieniami Soboru Biskupów Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, co stało się w roku następnym (choć wskazywano, że znaczna część podpisów biskupów na akcie nadania autokefalii nie była oryginalna). Wtedy też Patriarchat Moskiewski otrzymał piąte miejsce w dyptychu (w kolejnych latach carowie bezskutecznie ubiegali się o miejsce trzecie[1]).

Patriarchat Moskiewski funkcjonował do reformy cerkiewnej Piotra Wielkiego. Po śmierci patriarchy Adriana w styczniu 1700 car nie dopuścił do zwołania soboru, który wybrałby jego następcę, lecz wskazał „egzarchę, strażnika i administratora tronu patriarszego” – jednego z najmłodszych biskupów, metropolitę riazańskiego Stefana. Wbrew nadziejom cara hierarcha ten nie popierał jego polityki w sprawach cerkiewnych. W związku z tym Piotr I zwrócił się z poleceniem sporządzenia nowego wewnętrznego statutu Kościoła do metropolity pskowskiego Teofana. Opracował on w 1720 Duchowny regulamin, uzupełniany następnie przez samego cara i pod jego naciskiem zaakceptowany przez hierarchów rosyjskich, na mocy którego w miejsce urzędu patriarszego powstał kolegialny organ, który rozpoczął prace w roku następnym i wtedy też został nazwany Świątobliwym Synodem Rządzącym. Synodowi miał prezydować jeden z biskupów; pierwszym przewodniczącym został metropolita Stefan. W 1722 na mocy ukazu carskiego ustanowione zostało stanowisko oberprokuratora Synodu, świeckiego urzędnika, który miał strzec interesów cara i państwa w Cerkwi. W tym samym roku, po śmierci metropolity riazańskiego, urząd przewodniczącego Synodu został zlikwidowany i faktyczną kontrolę nad Synodem objął oberprokurator. Takie rozwiązanie zaakceptował w 1721 patriarcha Konstantynopola[6].

Urząd patriarchy został restytuowany w 1917 na Soborze Lokalnym, na zwierzchnika Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wybrano dotychczasowego metropolitę moskiewskiego Tichona[7].

Historyczna tytulatura | edytuj kod

W dekrecie ogłaszającym powstanie Patriarchatu Moskiewskiego jego zwierzchnika określono jako z bożej łaski patriarchę panującego miasta Moskwy i całej Rusi (cs. Божию милостию патриарх царствующаго града Москвы и всеа Русии)[8].

Patriarcha Tichon posługiwał się tytułem patriarchy moskiewskiego i całej Rosji. W 1943, przed własnym wyborem na patriarchę, locum tenens Patriarchatu metropolita kruticki i kołomieński Sergiusz zasugerował zmianę tytułu na patriarcha moskiewski i całej Rusi. Wprowadzenie terminu Ruś miało najprawdopodobniej odwoływać się do okresu, gdy nie istniało wyraźne rozgraniczenia między trzema narodami wschodniosłowiańskimi; termin "Ruś" odnosił się zatem do większego terytorium, niż "Rosja" (do całego obszaru zamieszkanego przez Rosjan, Ukraińców i Białorusinów). Wymienione brzmienie tytułu patriarchy zostało zaakceptowane przez władze ZSRR[9]. Tytuł ustalony w 1943 jest w późniejszych publikacjach związanych z Rosyjskim Kościołem Prawosławnym odnoszony także do hierarchów, którzy sprawowali urząd patriarchy przed jego sformułowaniem[a].

Szczególny tytuł wielkiego gosudara nosili patriarchowie Filaret oraz Nikon. Pierwszemu tytuł ten nadał syn, car Michał I, pragnąc podkreślić, iż patriarcha współrządził z nim państwem[10]. Drugi posługiwał się tym tytułem za zgodą cara Aleksego I, który w pierwszych latach sprawowania urzędu przez Nikona nie podejmował bez jego rad żadnej decyzji[11].

Rola patriarchy w Kościele i jego kompetencje | edytuj kod

Pierwszy okres istnienia patriarchatu | edytuj kod

Bezpośrednio po ustanowieniu patriarchatu w Rosji zwierzchnik Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego zarówno w zarządzaniu Kościołem, jak i w relacjach ze świeckim władcą posiadał te same uprawnienia, które przysługiwały wcześniej metropolitom moskiewskim. Nadanie tytułu patriarchy podnosiło jedynie prestiż Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego oraz państwa, w którym działał[12].

W okresie między ustanowieniem patriarchatu a soborem moskiewskim lat 1666-1667 patriarcha rozwiązywał bieżące problemy Kościoła, zwołując do Moskwy sobory biskupów oraz przełożonych znaczniejszych monasterów, a niekiedy również protopopów[13]. De facto w soborach brali udział także przedstawiciele władzy świeckiej, co było wyrazem coraz silniejszej, narastającej od XV w. ingerencji w działalność Kościoła[13]. Sobory mogły być zwoływane także przez cara, co wynikało z koncepcji Trzeciego Rzymu i uznania szczególnych uprawnień władcy związanych z życiem religijnym w państwie[14].

Ważnym zadaniem zwierzchnika Kościoła było wydawanie listów pasterskich kierowanych do ogółu duchowieństwa lub tylko do wybranych osób, w których hierarcha udzielał ogólnych pouczeń teologicznych i moralnych lub wypowiadał się w sprawach bieżących[15].

Szczególnym zadaniem patriarchy było reprezentowanie Kościoła i obrona jego interesów przed władzami świeckimi[15]. Miał ponadto prawo ubiegania się u cara o wybaczenia dla osób, które popadły w niełaskę. W rytuale pieczałowanija zwierzchnik Kościoła w otoczeniu biskupów przypominał władcy dawne zasługi osoby, za którą się wstawiał, jak również obiecywał, iż kolejne jej przewinienie pociągnie za sobą również kary cerkiewne[13].

Wybór zwierzchnika powinien być, podobnie jak w okresie metropolitalnym, dokonywany przez sobór biskupów[15] i potwierdzony poprzez powtórzenie ceremonii chirotonii biskupiej. O ile drugi wymóg był bezwzględnie stosowany do objęcia urzędu przez Nikona włącznie[16], pierwszy w praktyce był omijany, a znaczący wpływ na wybór miał car (por. tabela z listą patriarchów).

Pozycja patriarchy w systemie zarządzania Cerkwią, procedury jego wyboru i możliwość odsunięcia od pełnienia urzędu nie były w pełni doprecyzowane. Związane z tym problemy unaoczniła sprawa patriarchy Nikona, który w 1658, po sporze z carem, porzucił wykonywanie obowiązków zwierzchnika Cerkwi, ale nie zrezygnował formalnie z godności. Według Nikona wybór nowego patriarchy mógłby nastąpić dopiero za jego zgodą, podczas gdy jego przeciwnicy argumentowali, iż odstępując od realnego sprawowania urzędu Nikon ustąpił, a biskupi razem z carem powinni nawet wbrew tradycji wybrać jego legalnego następcę. Ostatecznie sprawę rozwiązał dopiero sobór moskiewski w latach 1666-1667, na którym o usunięciu Nikona z urzędu zdecydowali zaproszeni patriarchowie antiocheński i jerozolimski[16].

Sobór moskiewski wydał także postanowienia dotyczące roli patriarchy w Kościele. Uznał, iż naczelną instancją zarządzającą Kościołem jest Uświęcony Sobór (biskupi oraz przełożeni wybranych monasterów), a patriarcha może zostać usunięty z urzędu przez sąd duchowny, do składu którego miał być zapraszany przynajmniej jeden zwierzchnik prawosławnego patriarchatu starożytnego. Zwierzchnika Kościoła ogłoszono "pierwszym pośród równych", a nie stojącym wyżej od pozostałych biskupów[16]. Sobór stwierdził również, iż patriarcha moskiewski i całej Rusi ma zajmować się jedynie sprawach duchownymi, uznając pierwszeństwo cara w sprawach świeckich. W ten sposób nigdy nie miał powtórzyć się precedens postępowania Nikona, który uzyskał osobiste zaufanie cara i znacząco wpływał na jego decyzje polityczne[16]. Równocześnie jednak to car miał decydować o dopuszczeniu do chirotonii biskupich, obejmowania i zmiany katedr. Kompetencje patriarchy jeszcze ograniczył Uświęcony Sobór z 1675, który zwiększył swobodę działania biskupów ordynariuszy i nakazał podejmować decyzję administracyjne jedynie na soborach. Pierwsza ze zmian miała związek z prowadzonymi prześladowaniami staroobrzędowców[16], czym zajmowali się hierarchowie w porozumieniu z lokalnymi organami władzy świeckiej[17].

Relacje między carem, patriarchą i Uświęconym Soborem nie zostały jednak nigdy precyzyjnie skodyfikowane. Ogólnie przyjmowano, iż zadaniem patriarchy pozostało zwoływanie soborów, wstępne wskazywanie kandydatów na biskupów (kandydatury te w obecności cara omawiał Sobór, wybierając jedną osobę z kilku wskazanych), dopuszczano również jego udział w dyskusjach nad sprawami państwa. Patriarchę wybierał Sobór, jednak decydujący głos cara w dyskusji w tej kwestii stał się powszechnie akceptowaną tradycją. Wbrew zaleceniom soboru z 1666 zachowany został obyczaj powtórnej patriarszej chirotonii[16]. Innym charakterystycznym obrzędem związanym z osobą patriarchy moskiewskiego i całej Rusi w pierwszym okresie patriarchatu była jazda na ośle w dniu święta Wjazdu Pańskiego do Jerozolimy (Niedziela Palmowa). W dniu tym patriarcha objeżdżał na ośle Kreml moskiewski i jego sąsiedztwo, zaś zwierzę prowadził za uzdę car. Obrzęd ten funkcjonował do 1697[18].

Drugi okres istnienia patriarchatu | edytuj kod

Postanowienia Soboru Lokalnego z lat 1917–1918 | edytuj kod

Restauracja patriarchatu nastąpiła na mocy postanowień Soboru Lokalnego w 1917, w zmienionej sytuacji politycznej po upadku caratu. Decyzję w tym zakresie sobór wydał 4 listopada 1917. Patriarcha ponownie został nazwany pierwszym pośród równych sobie biskupów, podporządkowanym Soborowi Lokalnemu. Zgodnie z bardziej szczegółowymi ustaleniami soboru patriarcha miał reprezentować Rosyjski Kościół Prawosławny przed organami władzy świeckiej i dbać o jego dobry stan, utrzymywać kontakty z innymi Kościołami autokefalicznymi, dbać o obsadzanie wakujących katedr biskupów, udzielać rad duchowych innym biskupom oraz kierować listy pasterskie do ogółu wiernych. Równocześnie mianowano go ordynariuszem Patriarszego Obwodu, w skład którego weszła eparchia moskiewska oraz wszystkie monastery stauropigialne. Zarządzać nimi miał jednak metropolita kołomieński i możajski, zaś patriarsze pozostawiono „ogólną kontrolę” nad nią. Hierarcha miał również prawo dokonywania kontroli we wszystkich eparchiach Kościoła i przyjmowania skarg wiernych na poszczególnych ordynariuszy[19]. Ex officio zasiadał w Świętym Synodzie, liczącym 12 członków, oraz w piętnastoosobowej Wyższej Radzie Cerkiewnej, a w obydwu organach zarządzających miał przewodniczyć ich pracom[19].

Procedura wyboru patriarchy moskiewskiego miała być analogiczna do tej, którą opracowano na potrzeby pierwszej po restauracji patriarchatu elekcji zwierzchnika Kościoła. Z uwagi jednak na trudną sytuację Cerkwi po rewolucji październikowej obradujący nadal Sobór Lokalny 24 stycznia 1918 dał patriarsze prawo mianowania za życia kandydata, lub kilku kandydatów, na locum tenens patriarchatu w przypadku uniemożliwienia mu zarządzania Kościołem lub przeprowadzenia nowego soboru[19].

Realne możliwości patriarchy w zakresie realizowania przyznanych mu kompetencji były ograniczone. Z powodu niemożności wybierania członków Wyższej Rady Cerkiewnej i prowadzenia jej prac w przewidywany sposób patriarcha Tichon w 1924 całkowicie rozwiązał ten organ. Nie mógł działać również Święty Synod. De facto jednoosobowo zarządzali Kościołem – na tyle, na ile było to możliwe – najpierw patriarcha, a następnie hierarchowie tymczasowo pełniący jego funkcje (locum tenens i jego zastępcy)[19].

Po 1945 | edytuj kod

Powrót do wspólnego zarządzania Kościołem przez patriarchę i Synod (z Wyższej Rady Cerkiewnej ostatecznie zrezygnowano) stał się możliwy po częściowej poprawie relacji państwa i Cerkwi w czasie II wojny światowej. W 1945 nowy ustrój wewnętrzny Kościoła przewidywał dla patriarchy również następujące kompetencje: kierowanie listów pasterskich do wszystkich wiernych Cerkwi Rosyjskiej, udzielanie pouczeń innym biskupom, reprezentowanie Kościoła w stosunkach z innymi Cerkwiami lokalnymi, nadawanie odznaczeń cerkiewnych, podnoszenie biskupów do godności arcybiskupa i metropolity, uzgadnianie z Radą ds. Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego przy rządzie ZSRR spraw niebędących wyłącznie problemami wewnętrznymi Kościoła. Patriarsze odebrano prawo do wskazywania za życia kandydatów na locum tenens; w razie śmierci patriarchy zostawał nim automatycznie najstarszy stały członek Świętego Synodu[20].

Ustrój wewnętrznych Kościoła został zmieniony po raz drugi po II wojnie światowej w 1988. W nowej wersji prawa cerkiewnego zachowano zapisy o zarządzaniu przez patriarchę Rosyjskim Kościołem Prawosławnym razem ze Świętym Synodem. Wskazano, iż hierarcha podlega zarówno Soborowi Lokalnemu (przez który może być sądzony i usunięty z urzędu), jak i Soborowi Biskupów, zwołuje te sobory, wyznacza terminy posiedzeń Świętego Synodu i przewodniczy jego pracom. W czasie soborów lokalnych i soborów biskupów jego obowiązkiem jest przedstawienie stanu życia cerkiewnego, patriarcha odpowiadał również za wdrażanie postanowień wymienionych zgromadzeń. Oprócz dotychczasowych uprawnień w zakresie kierowania pouczeń do wiernych i utrzymywania stosunków z innymi Cerkwiami autokefalicznymi zwierzchnika Kościoła uczyniono także odpowiedzialnym za cerkiewne szkolnictwo teologiczne. Patriarcha wydawał ukazy mianujące biskupów ordynariuszy i pomocniczych, kierowników wydziałów synodalnych, rektorów uczelni teologicznych, mógł nadawać cerkiewne odznaczenia oraz godności arcybiskupa i metropolity, potwierdzał decyzje o nadaniu stopni naukowych na uczelniach prowadzonych przez Kościół. Był również ordynariuszem eparchii moskiewskiej, chociaż w codziennym zarządzaniu nią zastępował go metropolita kruticki i kołomieński. Patriarsze przyznano prawo poddania pod ponowne głosowanie postanowienia Synodu, z którym się nie zgadzał, a po powtórnej dyskusji i głosowaniu - zawetowania go i oddania pod dyskusję na Soborze Biskupów[21].

Urząd patriarchy był dożywotni, z prawem zrzeczenia się katedry. W takim wypadku locum tenens miał typować Święty Synod spośród swoich członków stałych. Wyboru patriarchy miał dokonać Sobór Lokalny spośród biskupów Cerkwi Rosyjskiej, obywateli ZSRR, w wieku co najmniej 40 lat, z wykształceniem teologicznym i o dobrej reputacji wśród duchowieństwa i wiernych[21].

Współcześnie | edytuj kod

Rolę patriarchy w Rosyjskim Kościele Prawosławnym definiuje przyjęty w 2000 (z późniejszymi poprawkami) statut wewnętrzny Kościoła[22].

Patriarcha moskiewski i całej Rusi jest zwierzchnikiem Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i zajmuje honorowe pierwsze miejsce spośród jego biskupów. Za swoje działania odpowiada przed Soborem Lokalnym oraz przed Soborem Biskupów[22]. Urząd patriarchy jest sprawowany dożywotnio[23]. W czasie soborów zwierzchnik Kościoła przedstawia im sprawozdania z działalności Kościoła w okresie od ostatniego tego typu zgromadzenia[23]. Patriarcha zwołuje sobory oraz wyznacza terminy posiedzeń Świętego Synodu, jak również im przewodniczy. Jest odpowiedzialny za wdrażanie w życie postanowień soborów i Synodu, reprezentuje Cerkiew przed władzami świeckimi, nawiązuje kontakty z przywódcami religijnymi innych wyznań oraz ze zwierzchnikami pozostałych prawosławnych Kościołów autokefalicznych. Ma prawo w dowolnym momencie wystosowywać do wiernych listy pasterskie, jak również dokonywać kontroli w eparchiach Kościoła i nadzorować wykonywanie obowiązków przez ordynariuszy[22].

Patriarcha ma prawo podnoszenia biskupów do godności arcybiskupów i metropolitów, w odniesieniu do białego duchowieństwa przyznaje nagrody cerkiewne[b]. Decyduje o przyznawaniu odznaczeń cerkiewnych, potwierdza stopnie i tytuły naukowe nadanie w Akademiach Duchownych prowadzonych przez Kościół[22]. Wydaje ukazy o nominacjach biskupich i przenoszeniu biskupów zgodnie z decyzjami Synodu, w analogiczny sposób potwierdza nominacje przewodniczących wydziałów synodalnych i rektorów szkół duchownych, troszczy się o wyznaczanie ordynariuszy na wakujące katedry lub wyznacza ich tymczasowych administratorów w razie choroby, śmierci lub suspendowania biskupów, udziela biskupom urlopów na okres dłuższy niż 14 dni[23]. Dba o jedność hierarchii duchownej i służy jako rozjemca w razie sporów między biskupami[23]. Potwierdza regulaminy wewnętrzne podległych Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu eparchii, egzarchatów i Cerkwi autonomicznych[23].

Patriarcha jest ordynariuszem eparchii moskiewskiej. W zarządzaniu nią jest wspierany przez namiestnika – metropolitę krutickiego i kołomieńskiego[22]. Jest również honorowym przełożonym Ławry Troicko-Siergijewskiej i innych monasterów o szczególnym znaczeniu dla historii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, jak również zarządza wszystkimi instytucjami stauropigialnymi. Ma prawo tworzenia nowych placówek duszpasterskich tego typu na terenie eparchii moskiewskiej; w przypadku położenia placówki stauropigialnej na terenie innej eparchii jego decyzję musi potwierdzić jej biskup ordynariusz oraz Święty Synod[23].

Strój chórowy patriarchy moskiewskiego i całej Rusi

W czasie każdej Świętej Liturgii odprawianej w parafiach Patriarchatu Moskiewskiego wspominane jest imię patriarchy[23]. Zewnętrznymi oznakami urzędu patriarszego są biały kukol, zielona mantia, dwie panagie, wielki paraman i niesiony przed nim w czasie nabożeństw krzyż[23].

Prawo sądu duchownego nad patriarchą i podjęcia decyzji o jego odejściu w stan spoczynku ma sobór biskupów[23]. W przypadku wakatu na urzędzie patriarchy Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wybiera z grona swoich członków stałych locum tenens[23].

Procedura wyboru patriarchy | edytuj kod

Według obowiązującego regulaminu wewnętrznego Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego patriarchą moskiewskim i całej Rusi może zostać biskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w wieku co najmniej 40 lat, posiadający wyższe wykształcenie teologiczne (co najmniej stopień kandydata nauk), doświadczony w zarządzaniu eparchią, o dobrej reputacji wśród wiernych i hierarchii, posiadający „dobre świadectwo ze strony tych, którzy są z zewnątrz” (1 Tym 3,7)[24].

Wyboru patriarchy dokonuje Sobór Lokalny Kościoła. Pierwszą turę przeprowadza jedynie Sobór Biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w głosowaniu tajnym, w ograniczonym składzie – prawo głosu mają wyłącznie ci hierarchowie, którzy spełniają wymagania stawiane kandydatom na zwierzchnika Kościoła. Listę uprawnionych do głosowania opracowuje Święty Synod. Wybory patriarchy zawsze odbywają się w dwóch turach. Do drugiej przechodzi trzech hierarchów z największą liczbą głosów uzyskanych w pierwszym głosowaniu[25]. Wybrani do drugiej tury mają prawo wycofać się z głosowania. Jeśli kandydowania w drugiej turze odmówią wszyscy wskazani kandydaci, procedurę wyborczą rozpoczyna się od nowa[25]. Sobór Lokalny ma prawo wskazać własnego, czwartego kandydata. Musi on zyskać poparcie co najmniej 1/4 delegatów na sobór, a następnie 1/3 biskupów[25].

Jeśli w drugiej turze w pierwszym głosowaniu jeden z kandydatów uzyska ponad połowę ważnych oddanych głosów, zostaje wybrany na patriarchę. W innym przypadku przeprowadza się kolejne głosowanie, w którym kandydują już tylko dwaj biskupi z największą liczbą głosów uzyskanych w II turze. Na urząd patriarchy zostaje wskazany ten kandydat, który zdobędzie więcej głosów. W przypadku równej liczby głosów o obsadzie urzędu decyduje losowanie[25]. Jeśli z II tury wycofają się wszyscy kandydaci poza jednym, Sobór Lokalny może uprawnić Sobór Biskupów do wskazania jeszcze jednego kandydata lub zrezygnować z tego. W takim wypadku delegaci głosują „za” lub „przeciw” jedynemu kandydatowi, a ten zostaje wybrany, jeśli zbierze ponad połowę głosów „za”[25].

Także po ogłoszeniu wyników głosowania można odmówić przyjęcia urzędu. Po przeliczeniu głosów kandydatowi zadawane jest pytanie: Wielce Błogosławiony (imię), Sobór Lokalny Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wybrał cię na patriarchę moskiewskiego i całej Rusi, czy przyjmujesz ten wybór? (oryg. Преосвященный (имярек) Поместный Собор Русской Православной Церкви избрал тебя Патриархом Московским и всея Руси; Принимаешь ли ты сие избрание?). Odpowiadając twierdząco, kandydat ostatecznie przyjmuje wybór[25].

Patriarchowie moskiewscy i całej Rusi | edytuj kod

 Osobny artykuł: Metropolici i patriarchowie Moskwy.

Personalia hierarchów będący jedynie locum tenens (strażnikami tronu) patriarszego lub ich zastępcami, zostały zapisane czcionką zwykłą, w odróżnieniu od imion samych patriarchów.

Pierwszy okres funkcjonowania patriarchatu | edytuj kod

Drugi okres funkcjonowania patriarchatu | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Por. np. Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 81, 85, 87, 92. ISBN 5-89572-005-6.
  2. Np. prawo noszenia kamiławki, nabiedrennika, krzyża z ozdobami, mitry, tytuł protoprezbitera.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c I. Sinicyna: Russkaja Prawosławnaja Cerkow w pieriod awtokiefalii: uczrieżdienije patriarszestwa. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 61 i 77-79. ISBN 5-89572-005-6.
  2. Czerska D.: Borys Godunow. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988, s. 36. ISBN 83-04-02608-2.
  3. D. Shubin: History of Russian Christianity: The Patriarchal Age, Peter, the Synodal System. Algora Publishing, 2004, s. 25. ISBN 978-0-87586-347-4.
  4. Czerska D.: Borys Godunow. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988, s. 37. ISBN 83-04-02608-2.
  5. Skrynnikow R.: Borys Godunow. Wrocław: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, s. 62. ISBN 83-06-00765-4.
  6. W. Cypin: Russkaja Prawosławnaja Cerkow w sinodalnuju epochu. 1700-1917 gg.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 109-110. ISBN 5-89572-005-6.
  7. a b M. Wostryszew: Patriarch Tichon. Moskwa: Mołodaja gwardija, 1997, s. 73-74. ISBN 5-235-02292-0.
  8. Уложенная грамота об учреждении в России Патриаршества. 1589 г., май
  9. Cypin W.: Istorija Russkoj Cerkwi 1917-1997. Gława VII: Russkaja Prawosławnaja Cerkow pri patriarchie Siergii (Stragorodskom) (ros.). [dostęp 2011-12-29].
  10. W.A. Serczyk: Poczet władców Rosji (Romanowowie). Londyn: Puls, 1992. ISBN 0-907587-83-6.
  11. Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 135. ISBN 5-210-01561-0.
  12. Połozniew D., Fłorja B., Szczapow J.: Wysszaja cerkownaja włast' i jejo wzaimootoszenija s gosudarstwiennoj włast'ju. X-XVII ww.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 204. ISBN 5-89572-005-6.
  13. a b c Połozniew D., Fłorja B., Szczapow J.: Wysszaja cerkownaja włast' i jejo wzaimootoszenija s gosudarstwiennoj włast'ju. X-XVII ww.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 197-199. ISBN 5-89572-005-6.
  14. Połozniew D., Fłorja B., Szczapow J.: Wysszaja cerkownaja włast' i jejo wzaimootoszenija s gosudarstwiennoj włast'ju. X-XVII ww.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 200. ISBN 5-89572-005-6.
  15. a b c Połozniew D., Fłorja B., Szczapow J.: Wysszaja cerkownaja włast' i jejo wzaimootoszenija s gosudarstwiennoj włast'ju. X-XVII ww.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 194-195. ISBN 5-89572-005-6.
  16. a b c d e f Połozniew D., Fłorja B., Szczapow J.: Wysszaja cerkownaja włast' i jejo wzaimootoszenija s gosudarstwiennoj włast'ju. X-XVII ww.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 205-206. ISBN 5-89572-005-6.
  17. E. Iwaniec: Z dziejów staroobrzędowców na ziemiach polskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977, s. 32–34.
  18. B. Uspienski: Car i patriarcha. Charyzmat władzy w Rosji. Katowice: Śląsk, 1999, s. 119. ISBN 8371632113.
  19. a b c d Cypin W.: Wysszeje Uprawlenije Russkoj Prawosławnoj Cerkwi. 1700-1999 gg.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 219-220. ISBN 5-89572-005-6.
  20. Cypin W.: Wysszeje Uprawlenije Russkoj Prawosławnoj Cerkwi. 1700-1999 gg.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 223. ISBN 5-89572-005-6.
  21. a b Cypin W.: Wysszeje Uprawlenije Russkoj Prawosławnoj Cerkwi. 1700-1999 gg.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 226-227. ISBN 5-89572-005-6.
  22. a b c d e Arseniusz (Jepifanow): Russkaja Prawosławnaja Cerkow na rubieże XX-XXI ww.. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 12. ISBN 5-89572-005-6.
  23. a b c d e f g h i j Patriarch moskowskij i wsieja Rusi (ros.). mospat.ru. [dostęp 2012-05-16].
  24. Проект документа «Процедура и критерии избрания Патриарха Московского и всея Руси» (ros.). [dostęp 2011-12-30].
  25. a b c d e f ДОКУМЕНТ: Положение об избрании Патриарха Московского и всея Руси. Принято Архиерейским Собором РПЦ МП 5 февраля (ros.). [dostęp 2014-02-20].
  26. a b Iow (ros.). Prawosławnaja Encikłopedija. [dostęp 2011-09-03].
  27. a b c d A. Bogdanow: Russkije patriarchi. Snizchoditielnyj Ignatij (ros.). krotov.info. [dostęp 2012-05-01].
  28. Trepanier L.: Political Symbols in Russian History: Church, State, and the Quest for Order and Justice. Lexington Books, 2010, s. 64. ISBN 978-0-7391-1789-7.
  29. Wowina-Lebiediewa W., Czurgiejewa N.: Jermogien (ros.). Prawosławnaja Encikłopiedija. [dostęp 2011-12-26].
  30. a b c D. Połozniew: Russkaja Prawosławnaja Cerkow w XVII wiekie. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 92-93. ISBN 5-89572-005-6.
  31. A. Andrusiewicz: Dzieje wielkiej smuty. Katowice: Śląsk, 1999, s. 367. ISBN 83-7164-070-6.
  32. A. Andrusiewicz: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: 2001, s. 106-107. ISBN 83-7311-126-3.
  33. A. Andrusiewicz: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: 2001, s. 122-125. ISBN 83-7311-126-3.
  34. Pietruszko W.: Russkaja Cerkow w patriarszestwo Josifa. Czast' 1 (ros.). pravoslavie.ru. [dostęp 2012-02-01].
  35. Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 105-107. ISBN 5-210-01561-0.
  36. hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 229-231. ISBN 5-94853-009-4.
  37. a b Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 224-226. ISBN 5-210-01561-0.
  38. Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 265-266. ISBN 5-210-01561-0.
  39. Pascal P.: Avvakum et les débuts du raskol. Paris-The Hague: Mouton & Co, 1963, s. 458.
  40. Heller M.: Historia Imperium Rosyjskiego. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 310. ISBN 978-83-05-13522-1.
  41. Стефан (Яворский)
  42. 18 nojabria - dien' pamiati Swatitiela Tichona, Patriarcha Moskowskogo i wsieja Rusi (ros.). patriarchia.ru. [dostęp 2011-07-22].
  43. a b c d e Cypin W.: Istorija Russkoj Cerkwi 1917–1997. Gława IV: Russkaja Cerkow pri Miestoblustitiele patriarszego priestoła mitropolitie Pietrie i zamiestitiele Miestoblustitiela mitropolitie Siergii (1925-1936) (ros.). [dostęp 2011-12-30].
  44. D. Pospielovsky: The Russian Church under the Soviet regime 1917-1982. Crestwood-New York: St. Vladimir's Seminary Press, 1984, s. 186-188. ISBN 0-88141-033-0.
  45. Cypin W.: Archijerejskij Sobor (ros.). Prawosławnaja Encikłopiedija, 11 grudnia 2008. [dostęp 2011-12-29].
  46. D. Pospielovsky: The Russian Church under the Soviet regime 1917-1982. Crestwood-New York: St. Vladimir's Seminary Press, 1984, s. 209-210. ISBN 0-88141-033-0.
  47. ks. T. Kałużny SCJ: Sekret Nikodema. Nieznane oblicze Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego: studium historyczno-ekumeniczne. Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów, 1999, s. 96-97. ISBN 83-86789-56-5.
  48. ks. W. Cypin, S. Krawiec: Aleksij II (ros.). Prawosławnaja Encikłopedija, 5 października 2007. [dostęp 2011-08-22].
  49. D. Solovyov, O. Shchedrov: Russians bid farewell to Patriarch at grand funeral (ang.). reuters.com, 9 grudnia 2008. [dostęp 2011-05-14].
  50. W Chramie Christa Spasitiela sostojałas' intronizacija Swiatiejszego Patriarcha Moskowskogo i wsieja Rusi Kiriłła (ros.). patriarchia.ru, 25 stycznia 2009. [dostęp 2011-05-14].
Kontrola autorytatywna (stanowisko):
Na podstawie artykułu: "Patriarcha moskiewski i całej Rusi" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy