Paweł IV (papież)


Paweł IV (papież) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Paweł IV CRT (łac. Paulus IV, właśc. Giovanni Pietro Carafa; ur. 28 czerwca 1476 w Capriglia Irpina, zm. 18 sierpnia 1559 w Rzymie) – papież w okresie od 23 maja 1555 do 18 sierpnia 1559[1]. Jeden z założycieli zakonu teatynów[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wywodził się z neapolitańskiej szlachty, był synem Giovanniego Antonia Carafy i Vittorii Camponeschi[3]. W 1494 wstąpił do stanu duchownego. O jego edukację zadbał wuj, kardynał Oliviero Carafa (1430-1511)[3]. Nauczył się kilku języków starożytnych, m.in. greki i hebrajskiego[3]. W 1500 został szambelanem papieskim. Dzięki protekcji wuja w 1505 został biskupem Chieti, a w 1512 uczestniczył w V Soborze Laterańskim[1]. Następnie, w latach 1513-1514 był legatem Leona X wobec króla Anglii Henryka VIII[1]. W czasie tej misji odwiedził Flandrię, gdzie nawiązał kontakt z Erazmem z Rotterdamu[1]. W latach 1515-1519 był nuncjuszem w Hiszpanii. W 1518 został nominowany arcybiskupem Brindisi, zachowując diecezję Chieti. Po wystąpieniu Lutra, sympatyzujący dotąd z humanistami, Carafa przeszedł na pozycje im wrogie, upatrując w nich potencjalnych heretyków. Od pontyfikatu Hadriana VI aktywnie działał na rzecz kontrreformacji. Aby móc sprostać temu zadaniu, w 1524 wyrzekł się posiadanych lukratywnych urzędów (w tym obu biskupstw) i stanął na czele zakonu żebraczego teatynów[1].

Wybrany w 1534 papież Paweł III wezwał Carafę do Rzymu i 22 grudnia 1536 mianował go kardynałem[3]. Od roku 1537 do 1541 był kardynałem prezbiterem San Sisto, od 1541 do 1543 – kardynałem prezbiterem San Clemence, a od 1543 do 1544 kardynałem prezbiterem Santa Maria in Trastevere[3]. Był jednym z czołowych współpracowników tego papieża w reformowaniu Kurii Rzymskiej, należał do kilku komisji kardynalskich poświęconych temu zagadnieniu. W 1542 wszedł w skład trybunału Rzymskiej Inkwizycji, gdzie był znany ze swojej bezkompromisowości[2]. W 1544 został kardynałem biskupem Albano, a następnie Sabiny (1546), Frascati (1550), Porto e S. Rufina (1553) i na koniec Ostia e Velletri (1553)[3]. W 1537 Paweł III mianował go arcybiskupem Chieti, a w 1549 przeniósł do archidiecezji Neapolu. Od 1553 sprawował funkcję dziekana Kolegium Kardynałów[2]. Na papieża został wybrany 23 maja 1555 i przyjął imię Paweł IV.

Pontyfikat | edytuj kod

Jako papież dążył do pogłębienia przeprowadzanych reform w Kościele, był jednak przeciwny kontynuowaniu obrad soboru trydenckiego[2]. Reformy te chciał wprowadzać samodzielnie, opierając się głównie na odnowionej Inkwizycji, której pracami kierował bezpośrednio aż do 1558, gdy wyznaczył kardynała Michele Ghisleri nowym Wielkim Inkwizytorem[1]. Przyczynił się do opublikowania pierwszego oficjalnego indeksu ksiąg zakazanych w 1559[2] (nieoficjalne spisy ksiąg zakazanych publikowane przez Inkwizycję ukazywały się już od 1543). Był przeciwny jakimkolwiek negocjacjom z protestantami, uważając ich za heretyków. Potępił augsburski pokój religijny z 1555. Podejrzeń o herezję nie uniknęli nawet kardynałowie. W 1557 nakazał wytoczenie procesu kardynałowi Giovanni Girolamo Morone i Reginaldowi Pole, i to pomimo, że ten ostatni kierował wówczas dziełem rekatolicyzacji Anglii[1]. Morone został wtrącony do więzienia, natomiast Pole uniknął tego losu tylko dlatego, że zmarł w 1558 w Anglii. Morone po śmierci Pawła IV został oczyszczony z zarzutów. Bardziej uzasadnione były represje wobec kardynała Ippolito d’Este, któremu papież zarzucił symonię. Wpływowy kardynał z książęcego rodu Ferrary uniknął więzienia, ale musiał udać się na wygnanie. Bulla Cum ex apostolatus officio z 15 lutego 1559 uznawała za nieważny wybór heretyka na papieża – powszechnie uważano, że ostrze tej bulli było wymierzone przeciwko kardynałom Morone i d’Este, którzy obaj uchodzili za papabile. Przyczynił się też do zamknięcia Żydów w getcie otoczonych murem, potępił również judaizm w swej bulli Cum nimis absurdum i nakazał nosić judaistom charakterystyczne nakrycia głowy[1]. Swoją decyzję argumentował podejściem wyznawców religii mojżeszowej do chrześcijan i samej osoby Jezusa z Nazaretu. Paweł IV starał się wyplenić z Rzymu oznaki rozpusty. Pokładał nadzieję w przestrzeganiu celibatu wśród duchownych i zasad obyczajności wśród osób świeckich, czym naraził się na gniew zdemoralizowanej części duchowieństwa i licznych kurtyzan rzymskich. Kobietom zabraniał noszenia sukien z głęboko wyciętymi dekoltami.

Pod względem politycznym Paweł IV był zdecydowanym przeciwnikiem Hiszpanii, którą uważał za okupanta swojej ojczyzny, Neapolu[1]. W grudniu 1555 zawarł antyhiszpański sojusz z Francją, jednak wojna, podczas której papież nie wahał się wzywać na pomoc muzułmańskich Turków, zakończyła się dla wojsk papieskich i Francji totalną klęską: pokój w Cateau-Cambrésis z 3 kwietnia 1559 ugruntował dominację Hiszpanii we Włoszech[1].

Program reform wdrażany przez Pawła IV nie przewidywał zniesienia nepotyzmu. Przeciwnie, wspierał on swoją rodzinę w nie mniejszym stopniu niż Aleksander VI czy Paweł III. Jego bratanek Carlo Carafa został w 1555 kardynałem, legatem Bolonii i superintendentem Państwa Kościelnego[1]. Do Kolegium Kardynalskiego powołał też dwóch dalszych krewnych: Diomede Carafa i Alfonso Carafa. Carlo stał się prawą ręką papieża i szybko zdobył złą sławę. Był brutalny, chciwy i prowadził rozwiązły tryb życia[1]. W trakcie wojny z Hiszpanią papież skonfiskował lenno Paliano, należące dotąd do prohiszpańskiego rodu Colonna, co nastawiło ten ród wraz z jego klientelą przeciwko Pawłowi IV i jego krewnym. Lenno to otrzymał Giovanni Carafa, brat Carla.

Występki Carlo Carafy długo były niezauważane przez Pawła IV, gdy jednak w styczniu 1559 przedstawiono papieżowi listę jego przestępstw, nadużyć i niemoralnych zachowań, popadł on w niełaskę, został pozbawiony władzy i wygnany z Rzymu[2].

Autokratyczny styl rządów Pawła IV i nadużycia jego krewnych, po jego śmierci doprowadziły do zamieszek. Wzburzony lud usiłował uniemożliwić jego pochówek. Splądrowano budynek Inkwizycji i zdewastowano pomnik papieża. Na jego głowę jeden z Żydów założył żółty kapelusz hańby który nosili mieszkańcy getta[4]. Jego następca Pius IV wytoczył procesy członkom rodziny Carafa, kilku z nich (w tym kardynał Carlo i jego brat Giovanni) zostało straconych.

Kreował 18 kardynałów na trzech konsystorzach (lub 19 na czterech konsystorzach, jeśli liczyć Williama Peto, który nie przyjął nominacji)[3].

Grobowiec papieża znajduje się w rzymskiej bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 369-371. ISBN 83-06-02633-0.
  2. a b c d e f Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 134-135. ISBN 83-7006-437-X.
  3. a b c d e f g Carafa, Gian Pietro (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-07-31].
  4. Kertzer 2005 ↓, s. 36.

Bibliografia | edytuj kod

  • Ludwig von Pastor: History of the Popes. T. 14. Londyn: 1924.
  • Kazimierz Dopierała: Księga papieży. Poznań: 1996. ISBN 978-83-7014-248-3.
  • Pope Paul IV (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-07-31].
  • David Kertzer: Papieże a Żydzi. O roli Watykanu w rozwoju współczesnego antysemityzmu. Warszawa: 2005. ISBN 83-7414-075-5.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Paweł IV (papież)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy