Pawian


Pawian w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pawian[7] (Papio) – rodzaj ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w rodzinie koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Zasięg występowania i biotop | edytuj kod

Pawiany zamieszkują otwarte tereny leśne i trawiaste Afryki na południe od Sahary i kilka terenów górskich tej pustyni[8][9][10].

Charakterystyka | edytuj kod

Długość ciała (bez ogona) samic 35–69 cm, samców 43–100 cm, długość ogona samic 34–57 cm, samców 41–84 cm; masa ciała samic 8–20 kg, samców 16–35 kg[10]. Pawiany mają wydłużony pysk, oczy położone blisko siebie, silne szczęki i krótki ogon. Dymorfizm płciowy jest uwidoczniony w rozmiarach ciała, ubarwieniu i uzębieniu. Sierść ciemnooliwkowo-brązowa, skóra na pośladkach jest naga, fioletowo-brązowa, przechodząca w różową podczas ciąży.

Tryb życia i zachowanie | edytuj kod

Prowadzą naziemny i stadny tryb życia. Wśród wszystkich gatunków pawianów znacznie odróżnia się trybem życia pawian płaszczowy, który tworzy złożone struktury oparte na systemie haremowym. Pozostałe gatunki, które określa się niekiedy wspólnym mianem pawianów sawannowych, skupiają się w grupy wielosamcowe z niewielką liczebną przewagą samic. Dominującymi samcami są z reguły młode, najsprawniejsze i najsilniejsze osobniki, niedawno przybyłe do stada. Starsze, wysłużone samce często zawiązują taktyczne koalicje, aby zespołowo przeciwstawić się młodemu samcowi alfa i wywalczyć sobie trochę więcej praw. Młode samce przechodzą okres kilku-, kilkunastomiesięcznej samotności po opuszczeniu macierzystego stada, a przed przyłączeniem się do nowego. Często stają się wtedy łupem drapieżników. Samicom w rui najczęściej asystuje przez jakiś czas wybrany samiec, tworząc z nią rodzaj tymczasowego stadła. Samice często wybierają starszych, przyjaznych partnerów, a nie najsilniejszego samca, zwłaszcza gdy mają młode i obawiają się o ich los[11].

Pawiany zjadają prawie wszystko, ale szczególnie trawę, liście, owoce, orzechy, nasiona, korzenie, bulwy i kwiaty. Nie pogardzą również bezkręgowcami, młodymi ptakami i małymi ssakami, a nawet młodymi gazelami.

U pawianów po ciąży trwającej 173-193 dni samica rodzi 1 młode.

Długość życia pawianów dochodzi do 45 lat.

Systematyka | edytuj kod

Etymologia | edytuj kod

  • Papio: fr. papión „pawian”, od hiszp. papion „pawian”; nazwa w nowoczesnej łacinie została zaadoptowana przez Buffona[12].
  • Cynocephalus: gr. κυνοκέφαλος kunokephalos „psiogłowy”, od κυων kuōn, κυνος kunos „pies”; -κεφαλος -kephalos „-głowy”, od κεφαλη kephalē „głowa”[13]. Gatunek typowy: Simia cynocephalus Linnaeus, 1766; młodszy homonim Cynocephalus Schäffer, 1760 (Chondrichthyes).
  • Chaeropithecus: gr. χοιρος choiros „świnia”; πιθηκος pithēkos „małpa”[14]. Gatunek typowy: nie podano; młodszy homonim Chaeropithecus de Blainville, 1839 (Cercopithecidae).
  • Hamadryas: w mitologii greckiej Hamadrias (gr. Άμαδρυάς Hamadryas) była nimfą leśną która miała żyć i umrzeć wraz z drzewem z którym była związana[15]. Gatunek typowy: Hamadryas choeropithecus Lesson, 1840 (= Simia hamadryas Linnaeus, 1758); młodszy homonim Hamadryas Hübner, 1806 (Lepidoptera).
  • Comopithecus: gr. κομη komē „włosy”[16]; πιθηκος pithēkos „małpa”[17][6]. Nowa nazwa dla Hamadryas Lesson, 1840.

Podział systematyczny | edytuj kod

Do rodzaju należą następujące gatunki[8][7]:

Przypisy | edytuj kod

  1. Papio, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online]  (ang.).
  2. J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cum synonymia et historia animalium. Cz. 1: Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 15. (łac.)
  3. G. Cuvier & É. Geoffroy Saint-Hilaire. Mammalogie. Histoire naturelle Orangs-Outangs. „Magasin Encyclopédique”. 3 (12), s. 462, 1795 (fr.). 
  4. P. Gervais. Pithéque. „Dictionnaire pittoresque d’histoire naturelle et des phénomènes de la nature”. 8, s. 90, 1839 (fr.). 
  5. R.-P. Lesson: Species des Mammifères bimanes et quadrumanes; suivi d’un mémoire sur les Oryctéropes. Paris: J.B. Baillière, 1840, s. 107. (fr.)
  6. a b J.A. Allen. Primates collected by the American Museum Congo Expedition. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 47, s. 290, 312, 1925 (ang.). 
  7. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 48. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  8. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 228–230. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  9. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Papio. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-08].
  10. a b D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker: Family Cercopithecidae (Old World Monkeys). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 661–665. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
  11. Jerzy A. Kowalski: Homo eroticus. Opole: Wydawnictwo IBS, 2011, s. 23, seria: Eros i logos. ISBN 978-83-931776-0-8.
  12. Palmer 1904 ↓, s. 511.
  13. Palmer 1904 ↓, s. 210.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 177.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 308.
  16. Jaeger 1944 ↓, s. 56.
  17. Jaeger 1944 ↓, s. 176.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (takson):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Pawian" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy