Pelplin


Na mapach: 53°55′34″N 18°42′04″E/53,926111 18,701111

Pelplin w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 7 mar 2020. Od tego czasu wykonano 9 zmian, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pelplin (niem. Pelplin, kaszub. Pôłplëno) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pelplin.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Pelplin jest lokalnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tu: droga wojewódzka nr 229 z drogą nr 230, w pobliżu miasta znajduje się węzeł drogowy Pelplin autostrady A1 z drogą wojewódzką nr 229. Przez miasto biegnie magistrala kolejowaChorzów BatoryTczew. Według danych z 1 stycznia 2018 Pelplin liczył 8 125 mieszkańców[1].

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Położenie | edytuj kod

Rzeka Wierzyca w Pelplinie

Miasto położone jest w południowej części województwa pomorskiego, w powiecie tczewskim, nad rzeką Wierzycą. Geograficznie Gmina i Pelplin położony jest w obrębie dwóch mezoregionów fizycznogeograficznych – Pojezierza Starogardzkiego (część centralna i zachodnia) oraz Doliny Kwidzyńskiej (część wschodnia), która jest częścią makroregionu Doliny Dolnej Wisły. Etnicznie należy do regionu zwanego Kociewiem, leżącego na Pomorzu Gdańskim. Położenie geograficzne, a także struktura środowiska przyrodniczego (wynik zlodowacenia bałtyckiego oraz procesów przyrodniczych po ustąpieniu lądolodu) determinują większość warunków naturalnych – jest to gmina o wiodącej funkcji rolniczej.

Historia | edytuj kod

Średniowiecze | edytuj kod

Nie wiadomo kiedy dokładnie założony został Pelplin pierwsze pojawienie się w kronikach to rok 1274. Wtedy książę pomorski Mszczuj II przekazał cystersom wieś Pelplin. Cystersi zaczęli osiedlać się na terenach Pelplina zbudowali katedrę i prowadzili tam życie. W 1433 Pelplin stał się ofiarą czeskich sierotek pod wodzą Jana Čapka z Sán. Najazd ten był bardzo szkodliwy co zmusiło do odbudowania wsi.

Nowożytność | edytuj kod

W nowożytności Pelplin przeżył bardzo wiele. M.in. odwiedziny wielu znanych ludzi: Zygmunta III Wazy w 1623 roku, króla Szwecji Gustawa Adolfa w 1626 roku, Władysława IV Wazy w 1623 i 1635 roku, Jana III Sobieskiego w 1668 i 1677 oraz wdowy po królu Michale Korybucie Wiśniowieckim królowej Eleonory. Oprócz miłych wizyt Pelplin przeżył też nie miłe chwile. W 1659 roku Szwedzi najeżdżają na Pelplin niszcząc go. Pelplin w 1793 przechodzi pod niemieckie skrzydła. Niemcy wprowadzają tam szkodliwe dla Pelplina zasady. Mimo tego Pelplin przeżywa rozkwit w 1823 roku Pelplin staje się stolicą diecezji chełmińskiej, w 1836 utworzono Collegium Marianum, w 1869 zaczęto produkcję gazety Pielgrzym, a w 1878 zostaje uruchomiona cukrownia w Pelplinie.

Od 1918 do 1939 | edytuj kod

W 1920 Pelplin cieszył się z powrotu do Polski. Jednak największym osiągnięciem jest zdobycie praw miejskich w 1931 roku, a w 1937 herbu w postaci mitry biskupiej.

II wojna światowa | edytuj kod

Wybuch II wojny światowej otworzył najbardziej tragiczny rozdział w historii Pelplina. Seminarium Duchowne stało się m.in. więzieniem, gdzie przeprowadzano połączone z torturami przesłuchiwania więźniów. 20 października 1939 r. po procesji, jaka przeszła przez miasto, zamordowano pelplińskich profesorów, kanoników i pracowników Kurii, którzy znajdowali się na miejscu. Śmierć poniosło także kilku świeckich mieszkańców Pelplina.

 Osobny artykuł: Krwawa jesień pelplińska.

Czasy współczesne | edytuj kod

Kamienice w centrum miasta, ul.Mickiewicza Charakterystyczny budynek w centrum Pelplina z sygnaturą z zegarem. Codziennie w południe wybrzmiewa stąd hejnał Pelplina. Dawniej mieściła się tutaj siedziba redakcji i drukarni "Pielgrzyma" Papież Jan Paweł II w Bazylice Katedralnej w Pelplinie. 1999r. Papież Jan Paweł II na Górze Biskupiej w Pelplinie. 1999r.

Jest to okres w którym Pelplin stał się prawdziwym miastem powstała rady miasta i gminy Pelplin. W 1992 roku Pelplin został stolicą diecezji pelplińskiej, a pierwszym biskupem zostaje ksiądz prof. dr hab. Jan Bernard Szlaga. Jeśli chodzi o media to powstaje wydawnictwo Bernardinium rok 1993, w 1994 powstaje Radio Głos, a od 1989 reaktywacja "Pielgrzyma". Najważniejszym wydarzeniem jest pobyt Jana Pawła II w Pelplinie w 1999 roku. W XXI została otwarta obwodnica w Pelplinie rok 2010.

Nazwy Pelplina | edytuj kod

W tekstach średniowiecznych spotykamy nazwę Poplin (1274), Polplyn (1298), Poplin (1301), Polpelin (1306), a później Paplin lub Peplin (1583). Nazwę tę wywodzono dawniej od rzeczownika „pło”, jezioro. Dziś przeważa opinia, że jest ona patronimiczna i pochodzi od nazwiska Pepła.

Zestawienie chronologiczne | edytuj kod

Przez lata swojej historii Pelplin był częścią:

Plac Mariacki w Pelplinie Barokowe schody i most nad Wierzycą

Z kart historii Pelplina i Cystersów w Pelplinie | edytuj kod

XV-wieczna Biblia Gutenberga ze zbiorów Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie XVI-wieczne sklepienie w bazylice katedralnej
  • 1623 – pobyt króla polskiego Zygmunta III Wazy wraz z królewiczem Władysławem w Pelplinie
  • 1626 – król szwedzki Gustaw Adolf podziwiał obraz Hermana Hana w kościele opactwa
  • 1635 – król Polski Władysław IV odwiedza Pelplin z okazji podpisywania rozejmu w Sztumskiej Wsi
  • 1659 – Szwedzi dokonują kradzieży w dobach cysterskich niszczą je
  • 1668 – pobyt Hetmana Wielkiego Koronnego Jana Sobieskiego w klasztorze Pelplińskim
  • 1675 – klasztor odwiedza królowa Eleonora, wdowa po polskim królu Michale Wiśniowieckim
  • 1677 – Jan III Sobieski z rodziną gościł w opactwie cysterskim w Pelplinie
  • 1772 – po I rozbiorze Polski Pelplin wraz z większością Pomorza Gdańskiego trafia do zaboru pruskiego
  • 1776 – prawo zezwala przyjmować nowicjuszy do klasztoru tylko za zgodą władz pruskich
  • 1807 – stacjonowała w klasztorze dywizja gen. Mennarda w drodze do Gdańska
  • 1810 – zabroniono przyjmować kandydatów do klasztoru cystersów w Pelplinie
  • 1821 – papież Pius VII zmienia terytorium diecezji chełmińskiej, jej stolicą zostaje Pelplin, a kościół pocysterski katedrą
  • 1823 – przeniesiono oficjalnie stolicę biskupów chełmińskich do Pelplina
  • 1823 – po 548 latach istnienia następuje zniesienie (kasata) opactwa cysterskiego w Pelplinie
  • 1824 – biskup chełmiński obejmuje kościół pocysterski
  • 1829 – przeniesiono z Chełmna do Pelplina seminarium duchowne
  • 1836 – założono szkołę przykatedralną – słynne „Collegium Marianum”
  • 1859 – zmarł ostatni z cystersów pelplińskich Wilhelm Miecznikowski
  • 1869 – rozpoczęto wydawanie „Pielgrzyma”, reaktywowanego po wojnie w 1989 r.
  • 1878 – uruchomiona została potężna cukrownia pelplińska[3]
  • 1920 – powrót Pelplina do Polski
  • 1931 – Pelplin otrzymał prawa miejskie, a w 1937 r. herb w postaci mitry biskupiej
  • 1939 -1945 – okupacja Niemiecka
  • 1939 – Krwawa jesień pelplińska

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Pelplina w 2014 roku[4].

Gospodarka | edytuj kod

Galeria Cukrownia - centrum handlowe

Główne sektory gospodarki:

Największe przedsiębiorstwa[potrzebny przypis]:

  • Wydawnictwo „Bernardinum” Sp. z o.o.
  • „Colmec” Sp. z o.o.
  • Zakład Masarski „Rąbała”
  • Zakłady Mięsne „Michna” Sp. z o.o.

Na początek 2016 r. w miejscowości Rajkowy (gm. Pelplin) przewidywano oddanie do użytku pierwszego z dwóch bloków (o mocy zainstalowanej 800 MW każdy) planowanej węglowej Elektrowni Północ, mającej należeć do największych w Polsce elektrowni węglowych. Siłownia z infrastrukturą miała zająć położony nad Wisłą teren o pow. ok. 90-200 ha i spalać rocznie 4,5 mln ton węgla. Koszt realizacji inwestycji miał wynieść 12 mld zł, a zainteresowanym inwestorem była Spółka Elektrownia Północ, należąca do międzynarodowej grupy Kulczyk Investments SA, działającej głównie w sektorach: ropa naftowa i gaz, surowce mineralne, wytwarzanie energii, dystrybucja oraz obrót energią elektryczną i gazem. Pierwotnie zakładano, że prace przy budowie rozpoczną się w roku 2012 roku, jednakże ze względów formalnoprawnych budowa nigdy nie została zapoczątkowana[5] na skutek odwołań od decyzji o pozwoleniu na budowę oraz decyzji środowiskowych, składanych przez mieszkańców regionu i organizacje ekologiczne. Pozwolenie na budowę zostało uchylone w lutym 2013 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a po ponownym jego wydaniu przez starostę tczewskiego, 30 grudnia 2015 uchylił je powtórnie wojewoda pomorski[6].

Turystyka | edytuj kod

Zabytki | edytuj kod

Muzeum Diecezjalne w Pelplinie Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP

Pelplin dzięki swoim zabytkom jest jednym z bardziej rozpoznawalnych miast w województwie pomorskim. Nazywany jest Pomorskimi Atenami[7]. Co roku miasto odwiedza wielu turystów, a ranga turystyczna sukcesywnie rośnie. Największe znaczenie dla turystyki Pelplina ma bez wątpienia zespół pocystersko-katedralny wpisany na Listę Pomników Historii[8], a także Biblia Gutenberga wpisana na Listę UNESCO[9].

W Pelplinie działa Diecezjalne Centrum Informacji Turystycznej[10].

  • Gotycki pocysterski zespół klasztorny
    • kościół z końca XIII do połowy XIV wieku, sklepienia z XIV, XV w. i 1557 r. (Antoni Schultes z Gdańska), odnawiany i częściowo rekonstruowany w latach 1894–1899, duża trójnawowa bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi o układzie nawy głównej imitującej układ halowy, z prosto zamkniętym prezbiterium i transeptem; bogate wyposażenie wnętrza – gotyckie stalle z połowy XV w., jedne z najcenniejszych w Polsce, o bogatej dekoracji; wielki manierystyczny ołtarz główny z lat 1623–1624 z obrazami Hermana Hana (Koronacja Marii, Wizja św. Bernarda) oraz bogatą dekoracją rzeźbiarską; manierystyczne ołtarze w nawach bocznych i przy filarach nawy głównej z obrazami Hermana Hana (słynny Pokłon pasterzy), A. Stecha, B. Strobla.
    • Do kościoła od południa przylega budynek dawnego klasztoru z XIV w. – trójskrzydłowy z wirydarzem i otaczającymi go krużgankami, w których malowidła gotyckie z XV wieku oraz obrazy z końca XVII w. malowane przez A. Stecha i jego warsztat.
  • Kościół Bożego Ciała – gotycki z około 1417 roku; w drugiej połowie wieku XVII stał się kościołem parafialnym dla rozwijającej się wokół klasztoru osady wiejskiej.
  • Zabytkowy cmentarz z XIX wieku, przy Kościele Bożego Ciała w Pelplinie[11].
  • Muzeum Diecezjalne – z bogatymi zbiorami sztuki gotyckiej (Biblia Gutenberga)
  • Klasycystyczny Pałac Biskupi z około 1837 r.
  • Ogrody Biskupie - barokowy zespół parkowy w Pelplinie[12], oraz wirydarz.
  • Zabytkowe kamienice przy ulicy Mickiewicza, Sambora.
  • Dwory przy ulicy Kanonickiej.

Pozostałe obiekty historyczne | edytuj kod

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Pelplin posiada wiele kilometrów ścieżek i dróg rowerowych z rozwiniętą infrastrukturą. Nad rzeką Wierzyca znajduje się także przystań kajakowa z pomostem, wiatami, stojakami na rowery, oraz ławkami, przy których kajakarze mogą odpocząć.

Do najważniejszych szlaków turystycznych należą:  

Edukacja | edytuj kod

Collegium Marianum, Liceum Katolickie im. Jana Pawła II Wyższe Seminarium Duchowne
  • Przedszkole Nr 1 w Pelplinie
  • Przedszkole Nr 2 w Pelplinie
  • Zespół Szkół Nr 1 im. Jana Pawła II
  • Zespół Szkół Nr 2 im. Biskupa Konstantyna Dominika
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Pelplinie
  • Zespół Szkół Zawodowych w Pelplinie
  • Liceum Ogólnokształcące im. ks. Janusza St. Pasierba
  • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
  • Zespół Szkół Policealnych „Przyszłość” – szkoła prywatna
  • Collegium Marianum, Liceum Katolickie im. Jana Pawła II
  • Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Pelplińskiej
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Tczewie im. Janiny Garści filia w Pelplinie
  • Niepubliczna Diecezjalna Szkoła Muzyczna II stopnia w Pelplinie, Studium Organistowskie Diecezji Pelplińskiej

Sport | edytuj kod

Mecz Wierzyca Pelplin - Lech II Poznań (Stadion Miejski w Pelplinie)

KS Wierzyca Pelplin – Klub Sportowy założony w 1956 roku w Pelplinie. Klub posiada zespół seniorski, oraz kilka grup młodzieżowych. Do największych sukcesów klubu, można zaliczyć:

  • Piłka nożna
Zdobycie Regionalnego Pucharu Polski (2004/2005) Awans do IV ligi (2004/2005) Awans do III ligi (2006/2007) Awans do III ligi (2016/2017)[1]
  • Karate – istnieje od 1991 roku. W latach 1999–2003 należała do Polskiej Federacji Karate Tradycyjnego Fudokan. Sekcja uczestniczyła w tych latach w wielu obozach i stażach szkoleniowych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych. Na ten czas przypada również wiele sukcesów sportowych naszych zawodników. Od 1 czerwca 2003 roku sekcja była członkiem miejskiego klubu sportowego KS „Wierzyca” Pelplin. Posiadała licencję wydaną przez Polski Związek Karate była zrzeszona w Podkomisji Karate Shotokan W.S.I. PZK. Od 2008 roku jest nie zrzeszona[potrzebny przypis].

KS Centrum Pelplin – Klub Sportowy założony w 1998 roku w Pelplinie. Do największych sukcesów klubu, można zaliczyć awans do IV ligi, oraz dotarcie do 1/4 Regionalnego Pucharu Polski.

Akademia Piłkarska St. Rąbała Jedynka Pelplin – młodzieżowa akademia piłkarska, która ma na swoim koncie liczne sukcesy w rozgrywkach juniorskich.

Decka Pelplin – Klub koszykarski założony w 2008 roku. Klub posiada zespół seniorski, oraz osiem grup młodzieżowych grających jako KS Jedynka Pelplin. Klub współpracuję z SKS Starogard Gdański, oraz posiada umowę szkoleniową z klubem Polpharma Starogard Gdański. Do największych sukcesów klubu, można zaliczyć: awans do 2 ligi mężczyzn, oraz grę w play-off o 1 ligę. Decka Pelplin posiada Klub Kibica. W roku 2019 w zespole grał m.in reprezentant Polski (pochodzący z USA) brązowy medalista Mistrzostw Świata 3x3, Michael Hicks.

Bloczek Team Pelplin – Klub zapaśniczy mający na swoim koncie liczne sukcesy. W 2019 roku w Tallinie zawodniczka Bloczek Team Pelplin - Magdalena Głodek, zdobyła brązowy medal Mistrzostw Świata Juniorek, reprezentując Polskę.

Obiekty sportowe i rekreacyjne | edytuj kod

Stadion Miejski w Pelplinie
  • Stadion Miejski w Pelplinie ul. Czarnieckiego 8
  • Sauna, ul. Czarneckiego 8
  • Boczne boisko w Pelplinie ul. Sportowa
  • Hala sportowa przy ZKiW nr 1 w Pelplinie (pojemność trybun 500 miejsc), ul. Sambora 5A
  • Boisko przy ZKiW nr 1, ul. Sambora 5A
  • Kompleks boisk przy ZS nr 2 typu "Orlik" ze sztuczną nawierzchnią , ul Kościuszki 12A
  • Sala sportowa przy ZS nr 2 w Pelplinie, ul. Kościuszki 12A
  • Sala sportowa, ul. Starogardzka 4
  • Sala sportowa przy Liceum Ogólnokształcącym w Pelplinie, ul. Sambora
  • Skate Park, ul. Bielawska
  • Rodzinny Park Rozrywki Nivea Park, ul.Kopernika 1
  • Siłownia zewnętrzna Nivea Park, Osiedle Pólko, ul. Starogardzka

Kultura | edytuj kod

Biblioteka Diecezjalna w Pelplinie im. Jana Bernarda Szlagi

W Pelplinie odbywa się wiele imprez o charakterze ogólnopolskim. Pelplin nazywany jest "Kulturową Stolicą Kociewia". Imprezy:

  • Pomorski Festiwal Poetycki im. ks. Janusza St. Pasierba
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej w Bazylice Katedralnej w Pelplinie
  • Jarmark Cysterski
  • Bożonarodzeniowy koncert organizowany przez Polpharmę w Bazylice Katedralnej w Pelplinie transmitowany przez Telewizję Polską program TVP2.
  • Dni Pelplina
  • Dzień Świętego Bernarda
  • Inscenizacja historyczna: wkroczenie Wojska Polskiego i przyjazd Generała Józefa Hallera do Pelplina
  • Inscenizacja historyczna: wizyta Józefa Piłsudskiego w Pelplinie w Dzień Niepodległości
  • Orszak Trzech Króli
  • Koncerty muzyczne
  • Spektakle teatralne
  • Noc muzeów

Instytucje:

  • Miejski Ośrodek Kultury w Pelplinie
  • Miejska Biblioteka Publiczna w Pelplinie im. B.Sychty
  • Biblioteka Diecezjalna w Pelplinie im. Jana Bernarda Szlagi (posiadająca duże sale konferencyjne)
  • Muzeum Diecezjalne w Pelplinie

W Pelplinie istniało dawniej kino "Wierzyca". Dzisiaj budynek należy do Miejskiego Ośrodka Kultury w Pelplinie.

Pelplin to także ważny ośrodek chóralny z bogatą przeszłością, w którym aktywnie działa kilka grup. W Pelplinie istnieje również Pelplińska Orkiestra Dęta.

Osiedla | edytuj kod

Widok na osiedle Dworcowa od strony torów

Osiedla Pelplina:

  • Osiedle Dworcowa (największe osiedle w którym mieszka około 1.200 mieszkańców - 16 bloków)
  • Osiedle Wybickiego
  • Osiedle Młodych
  • Osiedle Limanowskiego
  • Osiedle Kopernika
  • Osiedle Świerkowa
  • Osiedle Marzenie

Zdrowie | edytuj kod

W Pelplinie są 3 przychodnie lekarskie:

  • Centrum medyczne "Pelplińskie Centrum Zdrowia"
  • Przychodnia "Medical"
  • Przychodnia lekarska NZOZ "Pelmed"

Prywatne poradnie stomatologiczne:

  • Przystanek "Uśmiech"
  • Gabinet stomatologiczny Magdalena Ochal-Jaskulska
  • Gabinet stomatologiczny Maciej Kruszona

W mieście działał kiedyś Szpital św. Józefa. Dzisiaj w gmachu dawnego szpitala mieści się Dom Pomocy Społecznej (ul.Szpitalna) wraz z kaplicą św. Józefa.

Ludzie urodzeni w Pelplinie | edytuj kod

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Pelplin, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​, s. 219.
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Pelplin, w oparciu o dane GUS.
  5. Maciej Sandecki Wojewoda z PiS blokuje elektrownię Kulczyka. Burmistrz z PiS rozczarowany [dostęp 2016-01-13].
  6. Ekolodzy zastopowali węglową elektrownię Północ. Wielka inwestycja Kulczyków nie powstanie
  7. Pelplin - Pomorskie Ateny, Witaj w Podróży [dostęp 2020-03-07]  (pol.).
  8. Pelplin – zespół pocystersko-katedralny nowym Pomnikiem Historii!, nid.pl [dostęp 2020-03-07] .
  9. Biblia Gutenberga - przełomowa księga w dziejach Europy, PolskieRadio.pl [dostęp 2020-03-07] .
  10. DCIT - Diecezjalne Centrum Informacji Turystycznej, informacja.diecezja-pelplin.pl [dostęp 2020-03-07] .
  11. Pelplin - Zabytkowy cmentarz przy "kościółku". Atrakcje turystyczne Pelplina. Ciekawe miejsca Pelplina, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2020-03-07] .
  12. O ogrodach, Barokowy zespół parkowy w Pelplinie [dostęp 2020-03-07]  (pol.).
  13. Gmina Pelplin, pelplin.pl [dostęp 2020-03-07] .
  14. Pelplin - Cmentarz - 1905r.. Atrakcje turystyczne Pelplina. Ciekawe miejsca Pelplina, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2020-03-07] .
  15. PTTK - Znakowane Szlaki Turystyczne Województwa Pomorskiego - Start, pomorskieszlakipttk.pl [dostęp 2020-03-07] .
  16. PTTK - Znakowane Szlaki Turystyczne Województwa Pomorskiego - Start, pomorskieszlakipttk.pl [dostęp 2020-03-07] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Pelplin" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy