Philip K. Dick


Philip K. Dick w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Philip K. Dick, Philip Kindred Dick (ur. 16 grudnia 1928 w Chicago, zm. 2 marca 1982 w Santa Ana) – amerykański pisarz science fiction, który miał znaczący wpływ na rozwój tego gatunku literackiego. Uznaje się go także za jednego z prekursorów weird fiction.

Zaliczany jest również do nurtu postmodernistycznego. Ursula K. Le Guin nazywała go „amerykańskim Borgesem”, przez Jęczmyka nazwany „Dostojewskim SF”, zaś przez Jamesona – „Szekspirem science fiction”[1]. Jego popularność sprawiła, że od jego imienia i nazwiska powstały angielskie słowa: „dickian” oraz „phildickian”[2][3][4].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Na początku drogi twórczej Dick w kręgach fantastycznych uznawany był za pisarza zbyt ambitnego, trudnego, natomiast z kręgów głównego nurtu (mainstreamu) odrzucany był natychmiast z uwagi na pisanie pod szyldem SF. Jego popularność jako pisarza odmieniły dwie książki. Pierwsza to Człowiek z Wysokiego Zamku (The Man in the High Castle) napisana w 1961 Za powieść tę pisarz został uhonorowany jedną z dwóch najważniejszych nagród w dziedzinie literatury fantastycznej – nagrodą Hugo. Druga to Czy androidy śnią o elektrycznych owcach? (Do Androids Dream of Electric Sheep?) wydana w 1968, na podstawie której na początku lat osiemdziesiątych nakręcony został film Blade Runner (Łowca androidów).

Od początku twórczość Philipa K. Dicka cechowała problematyka natury rzeczywistości i człowieka. W swoich książkach Dick rozważał kwestie filozoficzne: co to znaczy być człowiekiem? (Do Androids Dream of Electric Sheep?, The Man in the High Castle, Confessions of a Crap Artist), czy to, co widzimy, to, co nas otacza, istnieje naprawdę, czy też jest to tylko złudzenie? (Trzy stygmaty Palmera Eldritcha, Ubik); jaka jest natura wszechświata i jaki jest stosunek Boga do stworzenia? (Valis, Boża inwazja). Rozważania Dicka na temat natury Boga i jego relacji do człowieka inspirowane były głównie teologią chrześcijańską (zwłaszcza katolicką) i judaizmem.

W życiu prywatnym Dick żenił się pięć razy i miał troje dzieci. Nadużywał alkoholu i narkotyków, zaś swoje uzależnienie tłumaczył tym, iż od dziecka musiał brać dużo leków i stąd wzięło się jego przyzwyczajenie do pigułek. Wiele wskazuje na to, że właśnie pod wpływem środków psychoaktywnych powstała znaczna część twórczości Dicka. Niektórzy łączą jego uzależnienie z dużym tempem pisania: w ciągu dwóch lat, w czasie największego uzależnienia, napisał 11 powieści i około 60 opowiadań (w tym Trzy stygmaty Palmera Eldritcha). Okres uzależnienia stał się także prawdopodobnie inspiracją do napisania książki Przez ciemne zwierciadło (A Scanner Darkly), wydanej w 1977, pokazującej wizję świata degradowanego zarówno przez narkotyki, jak i organizacje starające się zapobiegać zjawisku narkomanii.

Podejrzewa się, że cierpiał on na schizofrenię paranoidalną (choć biografia Dicka pt. „Boże inwazje” autorstwa Lawrence’a Sutina podaje iż był on po prostu „dziwakiem” i w żadnym wypadku nie był chory psychicznie, jednak miał taką opinię), dodatkowo wzmacnianą przez używanie środków psychoaktywnych lub po prostu przez nie indukowaną. Sam pisarz spekulował na ten temat. Prowokowały do tego zachowania takie jak zamykanie się w domu ze strachu, napadanie na żonę, a w szczególności osobliwe sny, wizje, które inspirowały go równocześnie do pracy twórczej m.in. przy trylogii Valis. W pewnym czasie wierzył, że Stanisław Lem był prowokacją komunistów, za którą kryła się grupa pisarzy działających na zlecenie partii komunistycznej, by przejąć kontrolę nad opinią publiczną. Dowodem tego miała być mnogość stylów pisarskich Lema i szeroka tematyka jego dzieł, a także nietypowe, niesłowiańskie nazwisko mogące być skrótem jakiejś tajnej komórki. P.K. Dick pisał nawet w tej kwestii do Federalnego Biura Śledczego (FBI)[5].

Dick zmarł w roku 1982 po trzech kolejnych atakach serca w szpitalu w Santa Ana w Kalifornii. Zostawił po sobie bogaty dorobek literacki i rzeszę wielbicieli, w niektórych kręgach jest pisarzem kultowym. Niedoceniany przez większość życia, dopiero tuż przed śmiercią osiągnął stan finansowej stabilności, jednak szeroką popularność jego utwory zdobyły dopiero po śmierci autora.

Twórczość | edytuj kod

Nowele i opowiadania | edytuj kod

  • Chwyt reklamowy (Sales Pitch)
  • Cudowna broń
  • Człowiekiem jest... (Human Is, 1955)
  • Czysta gra (Fair Game) napis. 1953 wyd. 1959
  • Dr Futurity (napis. 1953, wyd. 1954 jako nowela Time Pawn, popr. i wyd. w 1959)
  • Druga odmiana (Second Variety, 1953)
  • Ekipa dostosowawcza (The Adjustment Team, 1954)
  • Elektryczna mrówka (The Electric Ant, 1969)
  • Epoka Beztroskiej Pat (Czas Żwawej Pat, The Days of Perky Pat, 1953)
  • Gdyby nie było Benny’ego Cemoliego (If There Were No Benny Cemoli, 1963)
  • Gra nielosowa (A Game of Unchance)
  • Inaczej, niżby się zdawało (Not By Its Cover)
  • Foster, już nie żyjesz (Foster, You're Dead, 1954)
  • Gdzie kryje się wub lub Reszta jest łabem (Beyond Lies the Wub, 1952)
  • Kolonia (Colony, napis. 1952, wyd. 1953)
  • Król Elfów (1953)
  • Krótki, szczęśliwy żywot brązowego Oxforda
  • Mała Czarna Skrzynka (The Little Black Box, 1964)
  • Małe co nieco dla nas, temponautów (A Little Something for Us Tempunauts, 1974)
  • Majstersztyk (Precious Artifact, napis. 1963, wyd. 1964)
  • Mecz rewanżowy (Return Match)
  • Miniaturowe miasto (Miasteczko, Small Town)
  • Model numer 2
  • Na obraz i podobieństwo Yanceya (The Mold of Yancy, 1955)
  • Niania
  • Nie zrekonstruowane M (The Unreconstructed M, 1956)
  • Och, być Bloblem! (Oh, to Be a Blobel!, 1964)
  • Ofiara
  • Ostatni Pan i Władca (The Last of the Masters (także jako Protection Agency), 1954)
  • Ojcowskie alter ego (Kopia ojca, The Father-thing, 1954)
  • Oszust (Kłamca, Mistyfikator, Impostor – test na człowieczeństwo, Impostor, 1953)
  • Pani od ciasteczek (napis. 1952, wyd. 1953)
  • Pełzacze
  • Przedludzie (The Pre-Persons, 1974)
  • Przez ciemne zwierciadło (A Scanner Darkly, 1977)
  • Przypomnimy to panu hurtowo (We Can Remember It for You Wholesale, 1966)
  • Raport mniejszości (The Minority Report, 1956)
  • Roog (1953)
  • Sonda przyszłości (Meddler)
  • Stowarzyszenie
  • Śniadanie o zmierzchu (Śniadanie o brzasku, Breakfast at Twilight, 1954)
  • Świat Jona (Świat Jonesa, Jon's World)
  • W lepszym świecie
  • Wezwanie do naprawy (Service Call, 1955)
  • Wiara naszych ojców (Faith of Our Fathers, 1967)
  • Wisielec
  • Wojna z Fnoolami (The War with the Fnools)
  • Za drzwiami
  • Zapłata (Paycheck, 1953)
  • Zastępca
  • Zautomatyzowana fabryka (Autofac, napis. 1954, wyd. 1955)
  • Zbędny (Expendable, 1953)
  • Złotoskóry (The Golden Man, 1954)

Powieści | edytuj kod

  • A teraz zaczekaj na zeszły rok (Now Wait for Last Year, napis. 1963, popr. 1965, wyd. 1966)
  • Czy androidy śnią o elektrycznych owcach? (Do Androids Dream of Electric Sheep?, napis. 1966, wyd. 1968)
  • Boża inwazja (The Divine Invasion, napis. 1980, wyd. 1981)
  • Cudowna broń (The Zap Gun, napis. 1964, wyd. 1967)
  • Człowiek o jednakowych zębach (The Man Whose Teeth Were Exactly Alike, napis. 1960, wyd. 1984)
  • Człowiek z Wysokiego Zamku (The Man in the High Castle, napis. 1961, wyd. 1962, nagroda Hugo 1963)
  • Czas poza czasem (Time Out of Joint, 1959)
  • Dr Futurity (Dr. Futurity, 1959)
  • Deus Irae (wspólnie z Rogerem Zelaznym, Deus Irae, 1976)
  • Doktor Bluthgeld, (Dr. Bloodmoney or How We Got Along After the Bomb, napis. 1963, wyd. 1965)
  • Galaktyczny druciarz (Druciarz Galaktyki, Galactic Pot-Healer, napis. 1967-1968, wyd. 1969)
  • Głosy z ulicy (Voices from the Street, napis. 1953, wyd. 2007)
  • Humpty Dumpty w Oakland (Humpty Dumpty in Oakland, napis. 1960, wyd. 1986)
  • Inna ziemia (The Crack in Space, 1966)
  • Klany księżyca Alfy (Clans of the Alphane Moon, 1964)
  • Kosmiczne marionetki (The Cosmic Puppets, 1953)
  • Labirynt śmierci (A Maze of Death, napis. 1968, wyd. 1970)
  • Mary and the Giant (napis. 1953-1955, wyd. 1987)
  • Marsjański poślizg w czasie (Martian Time-Slip, napis. 1962, wyd. 1964)
  • Możemy cię zbudować (We Can Build You, napis. 1962, wyd. 1962)
  • Na terenie Miltona Lumky'ego (In Milton Lumky Territory, 1985)
  • Nasi przyjaciele z Frolixa 8 (Our Friends from Frolix 8, napis. 1968-1969, wyd. 1970)
  • Oko na niebie (Eye in the Sky, napis. 1955, wyd. 1957)
  • Paszcza wieloryba (The Unteleported Man, inny tyt. „Lies, Inc.”, napis. 1964-1965, wyd. 1966)
  • Płyńcie łzy moje, rzekł policjant (Flow my Tears, the Policeman Said, napis. 1970, popr. 1973, wyd. 1974)
  • Prawda półostateczna (The Penultimate Truth, 1964)
  • Przez ciemne zwierciadło (A Scanner Darkly, napis. 1973, popr. 1975, wyd. 1977)
  • Radio Wolne Albemuth (Radio Free Albemuth, napis. 1976, wyd. 1985)
  • Simulakra (The Simulacra, napis. 1963, wyd. 1964)
  • Słoneczna loteria (Solar Lottery, 1955)
  • Świat Jonesa (The World Jones Made, napis. 1954, wyd. 1956)
  • Transmigracja Timothy’ego Archera (The Transmigration of Timothy Archer, napis. 1981, wyd. 1982)
  • Trzy stygmaty Palmera Eldritcha (The Three Stigmata of Palmer Eldritch, napis. 1964, wyd. 1965)
  • Tytańscy gracze (The Game-Players of Titan, 1963)
  • Ubik (napis. 1966, wyd. 1969)
  • Valis (napis. 1978, wyd. 1981)
  • Wbrew wskazówkom zegara (Counter-Clock World, napis. 1965, wyd. 1967)
  • Wyznania łgarza (Confessions of a Crap Artist, napis. 1959, wyd. 1975)

Filmy nakręcone na podstawie twórczości Philipa K. Dicka | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Philipa K. Dicka.

Inne dzieła inspirowane twórczością Philipa K. Dicka | edytuj kod

  • W 1998 roku wydano grę komputerową Ubik, której tytuł oraz realia zaczerpnięto z powieści pisarza.
  • W 2006 roku w Starym Teatrze w Krakowie wystawiono przedstawienie Trzy stygmaty Palmera Eldritcha na podstawie powieści pod tym samym tytułem w reżyserii Jana Klaty.
  • W 2012 zrealizowany został audiobook na podstawie powieści „Blade Runner. Czy androidy marzą o elektrycznych owcach?”. Jest to pierwsza w Polsce realizacja audiobooka z efektami 3D. W rolach głównych występują m.in. Robert Więckiewicz w roli narratora, Andrzej Chyra jako Rick Dekard, Anna Dereszowska, Marian Dziędziel, Jacek Braciak i wielu innych.

Polskie wydania powieści, opowiadań i nowel (część) | edytuj kod

Zbiory opowiadań | edytuj kod

  • Zapłata. Przełożyli Agnieszka Kuc i Janusz Margański, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2004, wydanie I. ​ISBN 83-08-03543-4​ (12 opowiadań)
  • Opowiadania najlepsze. Przełożyli Jan Karłowski, Tomasz Olijasz, Miachał Begiert, Wstęp: John Brunner Rzeczywistość Philipa K. Dicka, Dom Wydawniczy „Rebis”, Poznań 1998, wydanie I. ​ISBN 83-7120-589-9​ (1Dziewięć opowiadań, wstęp, posłowie autora)
  • Krótki, szczęśliwy żywot brązowego Oxforda. Prószyński i S-ka, 1 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 2000. (25 opowiadań)
  • Przypomnimy to panu hurtowo. Prószyński i S-ka, 2 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 1998. ​ISBN 83-7180-246-3
  • Impostor. Test na człowieczeństwo. Prószyński i S-ka, 2002. ​ISBN 83-7337-200-8​ (Ta sama zawartość co Przypomnimy...)
  • Czysta gra. Prószyński i S-ka, 3 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 2002.
  • My zdobywcy. Prószyński i S-ka, 4 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 1999, 2002.
  • Oko Sybilli. Prószyński i S-ka, 5 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 2001.
  • Ostatni Pan i Władca, Amber 1990.
  • Raport Mniejszości, Amber 2002.
  • Krótki, szczęśliwy żywot brązowego oksforda. Rebis, Opowiadania zebrane Philipa K. Dicka (tom 1), 2014. ​ISBN 978-83-7818-536-9
  • Wariant drugi. Rebis, Opowiadania zebrane Philipa K. Dicka (tom 2), 2015. ​ISBN 978-83-7818-576-5
  • Kopia ojca. Rebis, Opowiadania zebrane Philipa K. Dicka (tom 3), 2016. ​ISBN 978-83-7818-809-4
  • Raport mniejszości. Rebis, Opowiadania zebrane Philipa K. Dicka (tom 4), 2016. ​ISBN 978-83-8062-046-9
  • Elektryczna mrówka. Rebis, Opowiadania zebrane Philipa K. Dicka (tom 5), 2017. ​ISBN 978-83-8062-141-1

Powieści | edytuj kod

(kolejność chronologiczna, według czasu napisania)

Przypisy | edytuj kod

  1. O filozofii i objawieniach Philipa K. Dicka – wywiad z Maciejem Kaczmarskim, autorem “Boga w sprayu”. kawerna.pl. [dostęp 2019-03-27].
  2. Mistrz podejrzeń / Literatura / dwutygodnik.com, www.dwutygodnik.com [dostęp 2018-05-04]  (pol.).
  3. What does Dickian mean?, www.definitions.net [dostęp 2018-05-04]  (ang.).
  4. Phildickian – A Definition « Philip K. Dick, philipdick.com [dostęp 2018-05-04]  (ang.).
  5. P.K. Dick, Lem i FBI w FAQ autora (ang.)
  6. Łowca androidów w bazie IMDb (ang.)
  7. Pamięć absolutna w bazie IMDb (ang.)
  8. Wyznania łgarza w bazie IMDb (ang.)
  9. Tajemnica Syriusza w bazie IMDb (ang.)
  10. Impostor: Test na człowieczeństwo w bazie IMDb (ang.)
  11. Raport mniejszości w bazie IMDb (ang.)
  12. Zapłata w bazie IMDb (ang.)
  13. Przez ciemne zwierciadło w bazie IMDb (ang.)
  14. Next w bazie IMDb (ang.)
  15. Tajemnica Syriusza: Polowanie w bazie IMDb (ang.)
  16. Władcy umysłów w bazie IMDb (ang.)
  17. Pamięć absolutna w bazie IMDb (ang.)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Philip K. Dick" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy