Pięciozgłoskowiec


Pięciozgłoskowiec w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Safona. Strofa nazywana jej imieniem, stosowana powszechnie do dzisiaj, składa się z trzech wersów jedenastozgłoskowych i jednego pięciozgłoskowego Jan Kochanowski Jerzy Liebert Takebe Socho, Portret Matsuo Basho

Pięciozgłoskowiec – forma wierszowa złożona z pięciu sylab.

Występuje najczęściej jako samodzielny wers, niekiedy jednowyrazowy, w wierszach izosylabicznych, przeplatanych lub różnowersowych. Bywa również osobnym członem w sylabikach dwudzielnych[1].

Na naszym niebie Miesiączek biały Ze stróży nocnej Schodził ospały. Teofil Lenartowicz, Włośnianki

Odcinek pięciozgłoskowy pojawia się samodzielnie albo w kombinacjach 8 (5 + 3), 9 (5 + 4), 10 (5 + 5), 11 (5 + 6) i 13 (8 + 5). Uchodzi za typowy dla wersyfikacji polskiej i bywa nazywany polonikiem[2]. Wers pięciozgłoskowy stanowi także czwartą linijkę polskiego odpowiednika strofy safickiej[3][4].

Strach patrzeć na to częste połyskanie; A prze to srogie obłoków trzaskanie Kładą się lasy, a piorun gdzie zmierzy, Źle nie uderzy. Jan Kochanowski, Pieśń I

Pięciozgłoskowcem Jan Kochanowski posłużył się we fraszkach Na zdrowie i Do Jana[5]. Później omawianego formatu używali między innymi Mikołaj Sęp Szarzyński (Statuta Kupidynowe[6]), Wespazjan Kochowski[7] (Chrystus cierpiący[8]), Kasper Miaskowski (Ojcze nasz), Karol Mikołaj Juniewicz (Refleksje duchowne), Władysław Broniewski (Komuna paryska, cz. VIII) i Jerzy Liebert (Kuszenie[9], Litania do Marii Panny[10])

Dziecię jest, ale Nie będzie w cale Ten, kto go zgardzi. Bogowie hardzi Skakać musieli Tam, gdzie nie chcieli. Mikołaj Sęp Szarzyński, Statuta Kupidynowe

Pięciozgłoskowiec występuje też w innych literaturach. W poezji czeskiej precyzyjnie utrzymany pięciozgłoskowiec w przeplocie z ośmiozgłoskowcem pojawił się w jednym z najdawniejszych zabytków liryki religijnej, Pieśni ostrovskiej.

Slovo do světa stvořenie v božství schováno jež pro Evino shřěšenie na svět posláno. Dievcě dřéve porozenie jest zvěstováno, z Davidova pokolenie božsky vzchováno. Ostrovská píseň

Z kolei w literaturze słowackiej pięciozgłoskowiec można odnaleźć w poezji Pavola Országha Hviezdoslava. Strofy poniższego wiersza, sześciowersowe i rymowane xxaxxa, mają strukturę 5/5/9 (5 + 4)/5/5/9 (5 + 4):

Ľudia, och! ľudia, aspoň už recte, nestretli ste kde človiečka? Mal na čele dumu, piesenku na rtoch, z očí mu dúhou perlil sa žiaľ[11]; Hľadám sa, hľadám

Metrum pięciosylabowe jest typowe dla klasycznej wersyfikacji chińskiej[12][13]. Segment pięciosylabowy występuje też w japońskich haiku (5 + 7 + 5) i renga (5 + 7 + 5 + 7 + 7)[14].

Przypisy | edytuj kod

  1. Stanisław Sierotwiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 223.
  2. Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 2002, s. 376.
  3. Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 2002, s. 454.
  4. Lucylla Pszczołowska: Wiersz polski. Zarys historyczny. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, 1997, s. 46. ISBN 83-85220-79-8.
  5. Lucylla Pszczołowska: Wiersz polski. Zarys historyczny. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, 1997, s. 62. ISBN 83-85220-79-8.
  6. Statuta Kupidynowe. W: Mikołaj Sęp Szarzyński: Mikołaja Sępa Szarzyńskiego Poezye. Kraków: Akademia Umiejętności, 1903. (pol.)
  7. Michał Czerenkiewicz: Wespazjana Kochowskiego rozważanie przy zabawie postnej (pol.). wilanow-palac.art.pl. [dostęp 2017-02-02].
  8. Wespazjan Kochowski: Chrystus cierpiący, według textu Ewangielii świętej wierszem polskim wystawiony (pol.). dlibra.ujk.edu.pl. [dostęp 2017-02-02].
  9. Kuszenie. W: Jerzy Liebert: Gusła. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka, 1930. (pol.)
  10. Litanja do Marji Panny. W: Jerzy Liebert: Gusła. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka, 1930. (pol.)
  11. Pavol Országh-Hviezdoslav: Hľadám sa, hľadám (słow.). zlatyfond.sme.sk. [dostęp 2017-02-02].
  12. Victor H. Mair (red.): The Columbia History of Chinese Literature (ang.). books.google.pl, 2001. [dostęp 2017-02-02].
  13. Ping Wang: The Age of Courtly Writing: Wen Xuan Compiler Xiao Tong (501-531) and His Circle (ang.). books.google.pl, 2012. s. 85. [dostęp 2017-02-02].
  14. Jacek Baluch, Piotr Gierowski: Czesko-polski słownik terminów literackich. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 320. ISBN 978-83-233-4066-9.
Na podstawie artykułu: "Pięciozgłoskowiec" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy