Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje


Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje – zbiór pieśni Jana Kochanowskiego, wydany nakładem Drukarni Łazarzowej w 1586 roku (a więc już po śmierci autora)[1]. Podzielony był na dwie części – Księgi pierwsze oraz Księgi wtóre. Zawierał 49 utworów i był tym samym największym zbiorem pieśni tego autora[2]. Nie znalazły się w nim jednak wszystkie pieśni poety, części z nich on sam postanowił nie włączać do zbioru, ukazały się one później w książce Fragmenta albo pozostałe pisma (1590).

Tom nie stanowił samodzielnego wydawnictwa – razem z nim opublikowano Pieśń świętojańską o Sobótce (pierwsze wydanie tego utworu) oraz pieśń Czego chcesz od nas, Panie. Prawdopodobnie kompozycja tomu była zgodna z zamierzeniami autorskimi[3].

Spis treści

Czas powstania utworów | edytuj kod

Dokładne daty powstania wszystkich pieśni nie są obecnie ustalone; znajomość niektórych z nich sugeruje, że Kochanowski mógł przyjąć dla tomu kompozycję chronologiczną, umieszczając w pierwszej księdze utwory starsze (sprzed 1570 roku), nowsze natomiast – w drugiej. Układ ten nie był jednak rygorystycznie przestrzegany[4].

Kompozycja tomu | edytuj kod

Tom skomponowany jest chronologicznie – pierwsza księga zawiera utwory sprzed 1570 roku, druga natomiast pieśni powstałe później. Obie księgi są zróżnicowane tematycznie, ale utwory o tematyce miłosnej pojawiają się w księdze drugiej znacznie rzadziej, zawarte w niej natomiast apostrofy do lutni, mające rodowód horacjański, pojawiają się tylko w Księgach wtórych. Pomiędzy księgami występują również pewne różnice światopoglądowe w utworach refleksyjnych– Księgi pierwsze zawierają zachętę do stosowania epikurejskiej zasady Carpe diem, natomiast Księgi wtóre –horacjańskiego złotego środka[5].

Kompozycja utworów | edytuj kod

Najczęstszym formatem wierszowym, z którego Kochanowski korzysta w zbiorze jest czterowers rymowany parzyście (aa bb). Tylko trzy pieśni nie pisane są czterowersem – Pieśń I, 7 (strofa 6-wersowa), Pieśń I, 22 (strofa 8-wersowa) oraz Pieśń II, 21; a tylko Pieśń I, 14 nie jest rymowana parzyście. Występują zarówno czterowersy równosylabiczne (głównie trzynasto- , jedenasto- i ośmiozgłoskowe), jak i czterowers różnosylabiczny (m.in. strofa saficka 11aa, 11bb, 5b). Poeta używa licznych przerzutni, nadających utworom większą swobodę składniową[6].

W żadnym z utworów nie występuje dystych (być może poeta uznał, że ten sposób dzielenia utworów na strofy nie jest wystarczająco wyraźny[7]), Kochanowski nie korzysta z akrostychów, które pojawiały się w niektórych innych jego utworach[8].

Nawiązania do Horacego | edytuj kod

Zbiór Kochanowskiego miał w założeniu autora nawiązywać do Odarum sive carminum libri quatuor Horacego. Oprócz zbieżności tytułów, na związek z cyklem rzymskiego poety wskazuje także występowanie pieśni parafrazujących utwory horacjańskie (ok. 1/3 pieśni zawartych w Księgach dwóch), podobieństwo wątków i tematów oraz strofiki[9]. Kochanowski adaptował motywy i ody horacjańskie w sposób dość swobodny – zastąpił pojęcia antyczne pojęciami sobie współczesnymi i bliższymi kulturowo (np. Latinum carmen zmienia na słowieński rym), unikał wspominania bogów antycznych i poświęconych im religijnych obrzędów, zastępując je motywami chrześcijańskimi, zmieniał również imiona fikcyjnych postaci (np. horacjańską Lydę zastąpiła Bogumiła).

Najsilniej z odami Horacego związane są pieśni o tematyce refleksyjnej i moralizatorskiej, słabszy związek występuje w pieśniach o miłości, natomiast najmniej Kochanowski naśladuje rzymskiego poetę w twórczości okolicznościowej[10].

Zawartość | edytuj kod

Księgi pierwsze | edytuj kod

Księgi wtóre | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Piesni Iana Kochanowskiego, księgi dwoie, Kraków: z Drukarnie Lazarzowey, (1586) [i.e.1589 vel 1590]., polona.pl [dostęp 2018-07-07] .
  2. Szczerbicka-Ślęk 1970 ↓, s. IV.
  3. Pelc 2001 ↓, s. 137.
  4. Szczerbicka-Ślęk 1970 ↓, s. IV–V.
  5. Szczerbicka-Ślęk 1970 ↓, s. XLVIII.
  6. Szczerbicka-Ślęk 1970 ↓, s. LX–LXXI.
  7. Pelc 2001 ↓, s. 422.
  8. Pelc 2001 ↓, s. 423.
  9. Szczerbicka-Ślęk 1970 ↓, s. V.
  10. Szczerbicka-Ślęk 1970 ↓, s. VII.

Bibliografia | edytuj kod

  • Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13133-0.
  • Piśmiennictwo staropolskie: hasła osobowe A-M. oprac. zespół pod kierunkiem Romana Pollaka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1964.
  • Ludwika Szczerbicka-Ślęk: Wstęp. W: Jan Kochanowski: Pieśni. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1970.
  • Jerzy Ziomek: Renesans. Wyd. XI – 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13843-1.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy